Sarga 74

तौ कबन्धेन तम् मार्गम् पम्पाया दर्शितम् वने । आतस्थतुः दिशम् गृह्य प्रतीचीम् नृ वर आत्मजौ ॥

tau kabandhena tam mārgam pampāyā darśitam vane | ātasthatuḥ diśam gṛhya pratīcīm nṛ vara ātmajau ||

तौ शैलेषु आचित अनेकान् क्षौद्र कल्प फल द्रुमान् । वीक्षन्तौ जग्मतुः द्रष्टुम् सुग्रीवम् राम लक्ष्मणौ ॥

tau śaileṣu ācita anekān kṣaudra kalpa phala drumān | vīkṣantau jagmatuḥ draṣṭum sugrīvam rāma lakṣmaṇau ||

कृत्वा च शैल पृष्ठे तु तौ वासम् रघु नन्दनौ । पंपायाः पश्चिमम् तीरम् राघवौ उपतस्थतुः ॥

kṛtvā ca śaila pṛṣṭhe tu tau vāsam raghu nandanau | paṃpāyāḥ paścimam tīram rāghavau upatasthatuḥ ||

तौ पुष्करिण्याः पंपायाः तीरम् आसाद्य पश्चिमम् । अपश्यताम् ततः तत्र शबर्या रम्यम् आश्रमम् ॥

tau puṣkariṇyāḥ paṃpāyāḥ tīram āsādya paścimam | apaśyatām tataḥ tatra śabaryā ramyam āśramam ||

तौ तम् आश्रमम् आसाद्य द्रुमैः बहुभिः आवृतम् । सु रम्यम् अभिवीक्षन्तौ शबरीम् अभ्युपेयतुः ॥

tau tam āśramam āsādya drumaiḥ bahubhiḥ āvṛtam | su ramyam abhivīkṣantau śabarīm abhyupeyatuḥ ||

तौ दृष्ट्वा तु तदा सिद्धा समुत्थाय कृतांजलिः । पादौ जग्राह रामस्य लक्ष्मणस्य च धीमतः ॥

tau dṛṣṭvā tu tadā siddhā samutthāya kṛtāṃjaliḥ | pādau jagrāha rāmasya lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ ||

पाद्यम् आचमनीयम् च सर्वम् प्रददात् यथा विधि । ताम् उवाच ततो रामः श्रमणीम् धर्म संस्थिताम् ॥

pādyam ācamanīyam ca sarvam pradadāt yathā vidhi | tām uvāca tato rāmaḥ śramaṇīm dharma saṃsthitām ||

कच्चित् ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित् ते वर्धते तपः । कच्चित् ते नियतः कोप आहारः च तपोधने ॥

kaccit te nirjitā vighnāḥ kaccit te vardhate tapaḥ | kaccit te niyataḥ kopa āhāraḥ ca tapodhane ||

कच्चित् ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित् ते मनसः सुखम् । कच्चित् ते गुरु शुश्रूषा सफला चारु भाषिणि ॥

kaccit te niyamāḥ prāptāḥ kaccit te manasaḥ sukham | kaccit te guru śuśrūṣā saphalā cāru bhāṣiṇi ||

रामेण तापसी पृष्ठा सा सिद्धा सिद्ध सम्मता । शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रति अवस्थिता ॥

rāmeṇa tāpasī pṛṣṭhā sā siddhā siddha sammatā | śaśaṃsa śabarī vṛddhā rāmāya prati avasthitā ||

अद्य प्राप्ता तपः सिद्धिः तव संदर्शनात् मया । अद्य मे सफलम् जन्म गुरवः च सुपूजिताः ॥

adya prāptā tapaḥ siddhiḥ tava saṃdarśanāt mayā | adya me saphalam janma guravaḥ ca supūjitāḥ ||

अद्य मे सफलम् तप्तम् स्वर्गः चैव भविष्यति । त्वयि देव वरे राम पूजिते पुरुषर्षभ ॥

adya me saphalam taptam svargaḥ caiva bhaviṣyati | tvayi deva vare rāma pūjite puruṣarṣabha ||

तव अहम् चक्षुषा सौम्य पूता सौम्येन मानद । गमिष्याम्यक्षयांलोकांस्वत्प्रसादादरिन्दम - यद्वा -गमिष्यामि अक्षयान् लोकान् त्वत् प्रसादात् अरिंदम ॥

tava aham cakṣuṣā saumya pūtā saumyena mānada | gamiṣyāmyakṣayāṃlokāṃsvatprasādādarindama - yadvā -gamiṣyāmi akṣayān lokān tvat prasādāt ariṃdama ||

चित्रकूटम् त्वयि प्राप्ते विमानैः अतुल प्रभैः । इतः ते दिवम् आरूढा यान् अहम् पर्यचारिषम् ॥

citrakūṭam tvayi prāpte vimānaiḥ atula prabhaiḥ | itaḥ te divam ārūḍhā yān aham paryacāriṣam ||

तैः च अहम् उक्ता धर्म ज्ञैः महाभागैः महर्षिभिः । आगमिष्यति ते रामः सु पुण्यम् इमम् आश्रमम् ॥

taiḥ ca aham uktā dharma jñaiḥ mahābhāgaiḥ maharṣibhiḥ | āgamiṣyati te rāmaḥ su puṇyam imam āśramam ||

स ते प्रतिग्रहीतव्यः सौमित्रि सहितो अतिथिः । तम् च दृष्ट्वा वरान् लोकान् अक्षयान् त्वम् गमिष्यसि ॥

sa te pratigrahītavyaḥ saumitri sahito atithiḥ | tam ca dṛṣṭvā varān lokān akṣayān tvam gamiṣyasi ||

एवम् उक्ता महाभागैः तदा अहम् पुरुषर्षभ । मया तु विविधम् वन्यम् संचितम् पुरुषर्षभ ॥

evam uktā mahābhāgaiḥ tadā aham puruṣarṣabha | mayā tu vividham vanyam saṃcitam puruṣarṣabha ||

तव अर्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायाः तीर संभवम् । एवम् उक्तः स धर्मात्मा शबर्या शबरीम् इदम् ॥

tava arthe puruṣavyāghra pampāyāḥ tīra saṃbhavam | evam uktaḥ sa dharmātmā śabaryā śabarīm idam ||

राघवः प्राह विज्ञाने ताम् नित्यम् अबहिष्कृताम् । दनोः सकाशात् तत्त्वेन प्रभावम् ते महात्मनः ॥

rāghavaḥ prāha vijñāne tām nityam abahiṣkṛtām | danoḥ sakāśāt tattvena prabhāvam te mahātmanaḥ ||

श्रुतम् प्रत्यक्षम् इच्छामि संद्रष्टुम् यदि मन्यसे । एतत् तु वचनम् श्रुत्वा राम वक्त्रात् विनिःसृतम् ॥

śrutam pratyakṣam icchāmi saṃdraṣṭum yadi manyase | etat tu vacanam śrutvā rāma vaktrāt viniḥsṛtam ||

शबरी दर्शयामास तौ उभौ तत् वनम् महत् । पश्य मेघ घन प्रख्यम् मृग पक्षि समाकुलम् ॥

śabarī darśayāmāsa tau ubhau tat vanam mahat | paśya megha ghana prakhyam mṛga pakṣi samākulam ||

मतंग वनम् इति एव विश्रुतम् रघुनंदन । इह ते भावित आत्मानो गुरवो मे महाद्युते । जुहवान् चक्रिरे नीडम् मंत्रवत् मंत्र पूजितम् ॥

mataṃga vanam iti eva viśrutam raghunaṃdana | iha te bhāvita ātmāno guravo me mahādyute | juhavān cakrire nīḍam maṃtravat maṃtra pūjitam ||

इयम् प्रत्यक् स्थली वेदी यत्र ते मे सुसत्कृताः । पुष्प उपहारम् कुर्वन्ति श्रमात् उद् वेपिभिः करैः ॥

iyam pratyak sthalī vedī yatra te me susatkṛtāḥ | puṣpa upahāram kurvanti śramāt ud vepibhiḥ karaiḥ ||

तेषाम् तपः प्रभावेन पश्य अद्य अपि रघूत्तम । द्योतयन्ति दिशः सर्वाः श्रिया वेद्यः अतुल प्रभाः ॥

teṣām tapaḥ prabhāvena paśya adya api raghūttama | dyotayanti diśaḥ sarvāḥ śriyā vedyaḥ atula prabhāḥ ||

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः - यद्वा -अशक्नुवद्भिः तैः गन्तुम् उपवास श्रम आलसैः । चिन्तिते अभ्यागतान् पश्य समेतान् सप्त सागरान् ॥

aśaknuvadbhistairgantumupavāsaśramālasaiḥ - yadvā -aśaknuvadbhiḥ taiḥ gantum upavāsa śrama ālasaiḥ | cintite abhyāgatān paśya sametān sapta sāgarān ||

कृत अभिषेकैः तैः न्यस्ता वल्कलाः पादपेषु इह । अद्य अपि न विशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनंदन ॥

kṛta abhiṣekaiḥ taiḥ nyastā valkalāḥ pādapeṣu iha | adya api na viśuṣyanti pradeśe raghunaṃdana ||

देव कार्याणि कुर्वद्भिः यानि इमानि कृतानि वै । पुष्पैः कुवलयैः सार्थम् म्लानत्वम् न तु यान्ति वै ॥

deva kāryāṇi kurvadbhiḥ yāni imāni kṛtāni vai | puṣpaiḥ kuvalayaiḥ sārtham mlānatvam na tu yānti vai ||

कृत्स्नम् वनम् इदम् दृष्टम् श्रोतव्यम् च श्रुतम् त्वया । तत् इच्छामि अभ्यनुज्ञाता त्यक्ष्यामि एतत् कलेवरम् ॥

kṛtsnam vanam idam dṛṣṭam śrotavyam ca śrutam tvayā | tat icchāmi abhyanujñātā tyakṣyāmi etat kalevaram ||

तेषाम् इच्छामि अहम् गन्तुम् समीपम् भावित आत्मनाम् । मुनीनाम् आश्रमो येषाम् अहम् च परिचारिणी ॥

teṣām icchāmi aham gantum samīpam bhāvita ātmanām | munīnām āśramo yeṣām aham ca paricāriṇī ||

धर्मिष्ठम् तु वचः श्रुत्वा राघवः सह लक्ष्मणः । प्रहर्सम् अतुलम् लेभे आश्चर्यम् इदम् च अब्रवीत् ॥

dharmiṣṭham tu vacaḥ śrutvā rāghavaḥ saha lakṣmaṇaḥ | praharsam atulam lebhe āścaryam idam ca abravīt ||

ताम् उवाच ततो रामः शबरी संश्रित व्रताम् । अर्चितो अहम् त्वया भद्रे गच्छ कामम् यथा सुखम् ॥

tām uvāca tato rāmaḥ śabarī saṃśrita vratām | arcito aham tvayā bhadre gaccha kāmam yathā sukham ||

इति एवम् उक्ता जटिला चीर कृष्ण अजिन अंबरा । अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वा आत्मानम् हुत अशने ॥

iti evam uktā jaṭilā cīra kṛṣṇa ajina aṃbarā | anujñātā tu rāmeṇa hutvā ātmānam huta aśane ||

ज्वलत् पावक संकाशा स्वर्गम् एव जगाम सा । दिव्यम् आभरण संयुक्ता दिव्य माल्य अनुलेपना ॥

jvalat pāvaka saṃkāśā svargam eva jagāma sā | divyam ābharaṇa saṃyuktā divya mālya anulepanā ||

दिव्य अंबर धरा तत्र बभूव प्रिय दर्शन । विराजयन्ती तम् देशम् विद्युत् सौदामिनी यथा ॥

divya aṃbara dharā tatra babhūva priya darśana | virājayantī tam deśam vidyut saudāminī yathā ||

यत्र ते सुकृत आत्मानो विहरन्ति महर्षयः । तत् पुण्यम् शबरी स्थानम् जगाम आत्म समाधिना ॥

yatra te sukṛta ātmāno viharanti maharṣayaḥ | tat puṇyam śabarī sthānam jagāma ātma samādhinā ||