Sarga 75

दिवम् तु तस्याम् यातायाम् शबर्याम् स्वेन तेजसा । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥

divam tu tasyām yātāyām śabaryām svena tejasā | lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ ||

चिंतयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावम् तम् महात्मनाम् । हित कारिणम् एक अग्रम् लक्ष्मणम् राघवो अब्रवीत् ॥

ciṃtayitvā tu dharmātmā prabhāvam tam mahātmanām | hita kāriṇam eka agram lakṣmaṇam rāghavo abravīt ||

दृष्टो मया आश्रमः सौम्य बहु आश्चर्यः कृतआत्मनाम् । विश्वस्त मृग शार्दूलो नाना विहग सेवितः ॥

dṛṣṭo mayā āśramaḥ saumya bahu āścaryaḥ kṛtaātmanām | viśvasta mṛga śārdūlo nānā vihaga sevitaḥ ||

सप्तानाम् च समुद्राणाम् तेषाम् तीर्थेषु लक्ष्मण । उपस्पृष्टम् च विधिवत् पितरः च अपि तर्पिताः ॥

saptānām ca samudrāṇām teṣām tīrtheṣu lakṣmaṇa | upaspṛṣṭam ca vidhivat pitaraḥ ca api tarpitāḥ ||

प्रणष्टम् अशुभम् यत् नः कल्याणम् समुपस्थितम् । तेन तु एतत् प्रहृष्टम् मे मनो लक्ष्मण संप्रति ॥

praṇaṣṭam aśubham yat naḥ kalyāṇam samupasthitam | tena tu etat prahṛṣṭam me mano lakṣmaṇa saṃprati ||

हृदये हि नर व्याघ्र शुभम् आविर्भविष्यति । तत् आगच्छ गमिष्यावः पंपाम् ताम् प्रिय दर्शनाम् ॥

hṛdaye hi nara vyāghra śubham āvirbhaviṣyati | tat āgaccha gamiṣyāvaḥ paṃpām tām priya darśanām ||

ऋष्यमूको गिरिः यत्र न अति दूरे प्रकाशते । यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवो अंशुमतः सुतः ॥

ṛṣyamūko giriḥ yatra na ati dūre prakāśate | yasmin vasati dharmātmā sugrīvo aṃśumataḥ sutaḥ ||

नित्यम् वालि भयात् त्रस्तः चतुर्भिः सह वानरैः । अहम् त्वरे च तम् द्रष्टुम् सुग्रीवम् वानरर्षभम् ॥

nityam vāli bhayāt trastaḥ caturbhiḥ saha vānaraiḥ | aham tvare ca tam draṣṭum sugrīvam vānararṣabham ||

तत् अधीनम् हि मे कार्यम् सीतायाः परिमार्गणम् । इति ब्रुवाणम् तम् वीरम् सौमित्रिः इदम् अब्रवीत् ॥

tat adhīnam hi me kāryam sītāyāḥ parimārgaṇam | iti bruvāṇam tam vīram saumitriḥ idam abravīt ||

गच्छावः त्वरितम् तत्र मम अपि त्वरते मनः । आश्रमात् तु ततः तस्मात् निष्क्रम्य स विशाम् पतिः ॥

gacchāvaḥ tvaritam tatra mama api tvarate manaḥ | āśramāt tu tataḥ tasmāt niṣkramya sa viśām patiḥ ||

आजगाम ततः पंपाम् लक्ष्मणेन सहप्रभुः । समीक्षमाणः पुष्प आढ्यम् सर्वतो विपुल द्रुमम् ॥

ājagāma tataḥ paṃpām lakṣmaṇena sahaprabhuḥ | samīkṣamāṇaḥ puṣpa āḍhyam sarvato vipula drumam ||

कोयष्टिभिः च अर्जुनकैः शत पत्रैः च कीरकैः । एतैः च अन्यैः च बहुभिः नादितम् तत् वनम् महत् ॥

koyaṣṭibhiḥ ca arjunakaiḥ śata patraiḥ ca kīrakaiḥ | etaiḥ ca anyaiḥ ca bahubhiḥ nāditam tat vanam mahat ||

स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च । पश्यन् काम अभिसंतप्तो जगाम परमम् ह्रदम् ॥

sa rāmo vividhān vṛkṣān sarāṃsi vividhāni ca | paśyan kāma abhisaṃtapto jagāma paramam hradam ||

स ताम् आसाद्य वै रामो दूरात् पानीय वाहिनीम् । मतंग सरसम् नाम ह्रदम् समवगाहत ॥

sa tām āsādya vai rāmo dūrāt pānīya vāhinīm | mataṃga sarasam nāma hradam samavagāhata ||

तत्र जग्मतुः अव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ । स तु शोक समाविष्टो रामो दशरथात्मजः ॥

tatra jagmatuḥ avyagrau rāghavau hi samāhitau | sa tu śoka samāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ ||

विवेश नलिनीम् रम्याम् पंकजैः च समावृताम् । तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम् - यद्वा -तिलक अशोक पुन्नाग बकुल उद्दाल काशिनीम् ॥

viveśa nalinīm ramyām paṃkajaiḥ ca samāvṛtām | tilakāśokapuṃnāgabakuloddālakāśinīm - yadvā -tilaka aśoka punnāga bakula uddāla kāśinīm ||

रम्य उपवन संबाधाम् पद्म संपीडित उदकाम् । स्फटिक उपम तोय आढ्याम् श्लक्ष्ण वालुक संतताम् ॥

ramya upavana saṃbādhām padma saṃpīḍita udakām | sphaṭika upama toya āḍhyām ślakṣṇa vāluka saṃtatām ||

मत्स्य कच्छप संबाधाम् तीरस्थ द्रुम शोभिताम् । सखीभिः इव संयुक्ताम् लताभिः अनुवेष्टिताम् ॥

matsya kacchapa saṃbādhām tīrastha druma śobhitām | sakhībhiḥ iva saṃyuktām latābhiḥ anuveṣṭitām ||

किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम् -यद्वा - । किन्नर उरग गन्धर्व यक्ष राक्षस सेविताम् । नाना द्रुम लता आकीर्णाम् शीत वारि निधिम् शुभाम् ॥

kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām -yadvā - | kinnara uraga gandharva yakṣa rākṣasa sevitām | nānā druma latā ākīrṇām śīta vāri nidhim śubhām ||

पद्म सौगन्धिकैः ताम्राम् शुक्लाम् कुमुद मण्डलैः । नीलाम् कुवलय उद् घाटैः बहु वर्णाम् कुथाम् इव ॥

padma saugandhikaiḥ tāmrām śuklām kumuda maṇḍalaiḥ | nīlām kuvalaya ud ghāṭaiḥ bahu varṇām kuthām iva ||

अरविन्द उत्पलवतीम् पद्म सौगन्धिक आयुताम् । पुष्पित आम्र वणोपेताम् बर्हिण उद् घुष्ट नादिताम् ॥

aravinda utpalavatīm padma saugandhika āyutām | puṣpita āmra vaṇopetām barhiṇa ud ghuṣṭa nāditām ||

स ताम् दृष्ट्वा ततः पंपाम् रामः सौमित्रिणा सह । विललाप च तेजस्वी कामात् दशरथात्मजः ॥

sa tām dṛṣṭvā tataḥ paṃpām rāmaḥ saumitriṇā saha | vilalāpa ca tejasvī kāmāt daśarathātmajaḥ ||

तिलकैः बीज पूरैः च वटैः शुक्ल द्रुमैः तथा । पुष्पितैः करवीरैः च पुन्नागैः च सु पुष्पितैः ॥

tilakaiḥ bīja pūraiḥ ca vaṭaiḥ śukla drumaiḥ tathā | puṣpitaiḥ karavīraiḥ ca punnāgaiḥ ca su puṣpitaiḥ ||

मालती कुंद गुल्मैः च भण्डीरैः निचुलैः तथा । अशोकैः सप्त पर्णैः च केतकैः अतिमुक्तकैः ॥

mālatī kuṃda gulmaiḥ ca bhaṇḍīraiḥ niculaiḥ tathā | aśokaiḥ sapta parṇaiḥ ca ketakaiḥ atimuktakaiḥ ||

अन्यैः च विविधैः वृक्षैः प्रमदा इव उपशोभिताम् । अस्याः तीरे तु पूर्व उक्तः पर्वतो धातु मण्डितः ॥

anyaiḥ ca vividhaiḥ vṛkṣaiḥ pramadā iva upaśobhitām | asyāḥ tīre tu pūrva uktaḥ parvato dhātu maṇḍitaḥ ||

ऋश्यमूक इति ख्यातः चित्र पुष्पित पादपः । हरेः ऋक्षरजो नाम्नः पुत्रः तस्य महात्मनः ॥

ṛśyamūka iti khyātaḥ citra puṣpita pādapaḥ | hareḥ ṛkṣarajo nāmnaḥ putraḥ tasya mahātmanaḥ ||

अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः । सुग्रीवम् अभिगच्छ त्वम् वानरेन्द्रम् नरर्षभ ॥

adhyāste tu mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ | sugrīvam abhigaccha tvam vānarendram nararṣabha ||

इति उवाच पुनः वाक्यम् लक्ष्मणम् सत्य विक्रमम् । कथम् मया विना सीताम् शक्यम् लक्ष्मण जीवितुम् ॥

iti uvāca punaḥ vākyam lakṣmaṇam satya vikramam | katham mayā vinā sītām śakyam lakṣmaṇa jīvitum ||

इति एवम् उक्त्वा मदन अभिपीडितःस लक्ष्मणम् वाक्यम् अनन्य चेतनः । विवेश पंपाम् नलिनी मनो रमाम्तम् उत्तमम् शोकम् उदीरयाणः ॥

iti evam uktvā madana abhipīḍitaḥsa lakṣmaṇam vākyam ananya cetanaḥ | viveśa paṃpām nalinī mano ramāmtam uttamam śokam udīrayāṇaḥ ||

क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनम्ददर्श पंपाम् शुभ दर्श काननाम् । अनेक नाना विध पक्षि संकुलाम्विवेश रामः सह लक्ष्मणेन ॥

krameṇa gatvā pravilokayan vanamdadarśa paṃpām śubha darśa kānanām | aneka nānā vidha pakṣi saṃkulāmviveśa rāmaḥ saha lakṣmaṇena ||