Sarga 62

सीताम् अपश्यन् धर्मात्मा शोक उपहत चेतनः । विललाप महाबाहू रामः कमल लोचनः ॥

sītām apaśyan dharmātmā śoka upahata cetanaḥ | vilalāpa mahābāhū rāmaḥ kamala locanaḥ ||

पश्यन् इव च ताम् सीताम् अपश्यन् मदन अर्दितः । उवाच राघवो वाक्यम् विलाप आश्रय दुर्वचम् ॥

paśyan iva ca tām sītām apaśyan madana arditaḥ | uvāca rāghavo vākyam vilāpa āśraya durvacam ||

त्वम् अशोकस्य शाखाभिः पुष्प प्रिय तराअ प्रिये । अवृणोषि शरीरम् ते मम शोक विवर्धिनी ॥

tvam aśokasya śākhābhiḥ puṣpa priya tarāa priye | avṛṇoṣi śarīram te mama śoka vivardhinī ||

कदली काण्ड सदृशौ कदल्या संवृता उभौ । ऊरू पश्यामि ते देवि न असि शक्ता निगूहितुम् ॥

kadalī kāṇḍa sadṛśau kadalyā saṃvṛtā ubhau | ūrū paśyāmi te devi na asi śaktā nigūhitum ||

कर्णिकार वनम् भद्रे हसंती देवि सेवसे । अलम् ते परिहासेन मम बाधावहेन वै ॥

karṇikāra vanam bhadre hasaṃtī devi sevase | alam te parihāsena mama bādhāvahena vai ||

विशेषेण आश्रमस्थाने हासो अयम् न प्रशस्यते । अवगच्छामि ते शीलम् परिहास प्रियम् प्रिये ॥

viśeṣeṇa āśramasthāne hāso ayam na praśasyate | avagacchāmi te śīlam parihāsa priyam priye ||

आगच्छ त्वम् विशालाक्षी शून्यो अयम् उटजः तव । सु व्यक्तम् राक्षैः सीता भक्षिता वा हृता अपि वा ॥

āgaccha tvam viśālākṣī śūnyo ayam uṭajaḥ tava | su vyaktam rākṣaiḥ sītā bhakṣitā vā hṛtā api vā ||

न हि सा विलपंतम् माम् उपसम्प्रैति लक्ष्मण । एतानि मृग यूधानि स अश्रु नेत्राणि लक्ष्मण ॥

na hi sā vilapaṃtam mām upasampraiti lakṣmaṇa | etāni mṛga yūdhāni sa aśru netrāṇi lakṣmaṇa ||

शंशन्ति इव हि मे देवीम् भक्षिताम् रजनीचरैः । हा मम आर्ये क्व याता असि हा साध्वि वर वर्णिनि ॥

śaṃśanti iva hi me devīm bhakṣitām rajanīcaraiḥ | hā mama ārye kva yātā asi hā sādhvi vara varṇini ||

हा स कामा अद्य कैकेयी देवि मे अद्य भविष्यति । सीताया सह निर्यातो विना सीताम् उपागतः ॥

hā sa kāmā adya kaikeyī devi me adya bhaviṣyati | sītāyā saha niryāto vinā sītām upāgataḥ ||

कथम् नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यम् अन्तः पुरम् मम । निर्वीर्य इति लोको माम् निर्दयः च इति वक्ष्यति ॥

katham nāma pravekṣyāmi śūnyam antaḥ puram mama | nirvīrya iti loko mām nirdayaḥ ca iti vakṣyati ||

कातरत्वम् प्रकाशम् हि सीता अपनयनेन मे । निवृत्त वन वासः च जनकम् मिथिल अधिपम् ॥

kātaratvam prakāśam hi sītā apanayanena me | nivṛtta vana vāsaḥ ca janakam mithila adhipam ||

कुशलम् परिपृच्छन्तम् कथम् शक्षे निरीक्षितुम् । विदेह रजो नूनम् माम् दृष्ट्वा विरहितम् तया ॥

kuśalam paripṛcchantam katham śakṣe nirīkṣitum | videha rajo nūnam mām dṛṣṭvā virahitam tayā ||

सुता विनाश संतप्तो मोहस्य वशम् एष्यति । अथवा न गमिष्यामि पुरीम् भरत पालितम् ॥

sutā vināśa saṃtapto mohasya vaśam eṣyati | athavā na gamiṣyāmi purīm bharata pālitam ||

स्वर्गो अपि हि तया हीनः शून्य एव मतो मम । तत् माम् उत्सृज्य हि वने गच्छ अयोध्या पुरीम् शुभाम् ॥

svargo api hi tayā hīnaḥ śūnya eva mato mama | tat mām utsṛjya hi vane gaccha ayodhyā purīm śubhām ||

न तु अहम् ताम् विना सीताम् जीवेयम् हि कथंचन । गाढम् आश्लिष्य भरतो वाच्यो मत् वचनात् त्वया ॥

na tu aham tām vinā sītām jīveyam hi kathaṃcana | gāḍham āśliṣya bharato vācyo mat vacanāt tvayā ||

अनुज्ञातो असि रामेण पालय इति वसुंधराम् । अंबा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो ॥

anujñāto asi rāmeṇa pālaya iti vasuṃdharām | aṃbā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho ||

कौसल्या च यथा न्यायम् अभिवाद्या मम अज्ञया । रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सा उक्त कारिणा ॥

kausalyā ca yathā nyāyam abhivādyā mama ajñayā | rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sā ukta kāriṇā ||

सीतायाः च विनाशो अयम् मम च अमित्र सूदन । विस्तरेण जनन्या विनिवेद्य त्वया भवेत् ॥

sītāyāḥ ca vināśo ayam mama ca amitra sūdana | vistareṇa jananyā vinivedya tvayā bhavet ||

इति विलपति राघवो तु दीनोवनम् उपगम्य तया विना सु केश्या । भय विकल मुखः तु लक्ष्मणो अपिव्यथित मना भृशम् आतुरो बभूव ॥

iti vilapati rāghavo tu dīnovanam upagamya tayā vinā su keśyā | bhaya vikala mukhaḥ tu lakṣmaṇo apivyathita manā bhṛśam āturo babhūva ||