Sarga 50

तम् शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुः अथ शुश्रुवे । निरैक्षत् रावणम् क्षिप्रम् वैदेहीम् च ददर्श सः ॥

tam śabdam avasuptasya jaṭāyuḥ atha śuśruve | niraikṣat rāvaṇam kṣipram vaidehīm ca dadarśa saḥ ||

ततः पर्वत शृंग आभः तीक्ष्ण तुण्डः खग उत्तमः । वनस्पति गतः श्रीमान् व्याजहार शुभाम् गिरम् ॥

tataḥ parvata śṛṃga ābhaḥ tīkṣṇa tuṇḍaḥ khaga uttamaḥ | vanaspati gataḥ śrīmān vyājahāra śubhām giram ||

दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्य संश्रयः । भ्रातः सः त्वम् निन्दितम् कर्म कर्तुम् न अर्हसि संप्रताम् ॥

daśagrīva sthito dharme purāṇe satya saṃśrayaḥ | bhrātaḥ saḥ tvam ninditam karma kartum na arhasi saṃpratām ||

जटायुः नाम नाम्ना अहम् गृध्र राजो महाबलः । राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्र वरुण उपमः ॥

jaṭāyuḥ nāma nāmnā aham gṛdhra rājo mahābalaḥ | rājā sarvasya lokasya mahendra varuṇa upamaḥ ||

लोकानाम् च हिते युक्तो रामो दशरथ आत्मजः । तस्य एषा लोक नाथस्य धर्म पत्नी यशस्विनी ॥

lokānām ca hite yukto rāmo daśaratha ātmajaḥ | tasya eṣā loka nāthasya dharma patnī yaśasvinī ||

सीता नाम वरारोहा याम् त्वम् हर्तुम् इह इच्छसि । कथम् राजा स्थितो धर्मे पर दारान् परामृशेत् ॥

sītā nāma varārohā yām tvam hartum iha icchasi | katham rājā sthito dharme para dārān parāmṛśet ||

रक्षणीया विशेषेण राज दारा महाबलः । निवर्तय गतिम् नीचाम् पर दार अभिमर्शनात् ॥

rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rāja dārā mahābalaḥ | nivartaya gatim nīcām para dāra abhimarśanāt ||

न तत् समाचरेत् धीरो यत् परो अस्य विगर्हयेत् । यथा आत्मनः तथा अन्येषाम् दारा रक्ष्या विमर्शनात् ॥

na tat samācaret dhīro yat paro asya vigarhayet | yathā ātmanaḥ tathā anyeṣām dārā rakṣyā vimarśanāt ||

अर्थम् वा यदि वा कामम् शिष्टाः शास्त्रेषु अनागतम् । व्यवस्यन्ति अनु राजानम् धर्मम् पौलस्त्य नंदन ॥

artham vā yadi vā kāmam śiṣṭāḥ śāstreṣu anāgatam | vyavasyanti anu rājānam dharmam paulastya naṃdana ||

राजा धर्मः च कामः च द्रव्याणाम् च उत्तमो निधिः । धर्मः शुभम् वा पापम् वा राज मूलम् प्रवर्तते ॥

rājā dharmaḥ ca kāmaḥ ca dravyāṇām ca uttamo nidhiḥ | dharmaḥ śubham vā pāpam vā rāja mūlam pravartate ||

पाप स्वभावः चपलः कथम् त्वम् रक्षसाम् वर । ऐश्वर्यम् अभिसंप्राप्तो विमानम् इव दुष्कृती ॥

pāpa svabhāvaḥ capalaḥ katham tvam rakṣasām vara | aiśvaryam abhisaṃprāpto vimānam iva duṣkṛtī ||

काम स्वभावो यः सः असौ न शक्यः तम् प्रमार्जितुम् । न हि दुष्ट आत्मनाम् आर्यम् आवसति आलये चिरम् ॥

kāma svabhāvo yaḥ saḥ asau na śakyaḥ tam pramārjitum | na hi duṣṭa ātmanām āryam āvasati ālaye ciram ||

विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः । न अपराध्यति धर्मात्मा कथम् तस्य अपराध्यसि ॥

viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ | na aparādhyati dharmātmā katham tasya aparādhyasi ||

यदि शूर्पणखा हेतोः जनस्थान गतः खरः । अतिवृत्तो हतः पूर्वम् रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥

yadi śūrpaṇakhā hetoḥ janasthāna gataḥ kharaḥ | ativṛtto hataḥ pūrvam rāmeṇa akliṣṭa karmaṇā ||

अत्र ब्रूहि यथा तत्त्वम् को रामस्य व्यतिक्रमः । यस्य त्वम् लोक नाथस्य हृत्वा भार्याम् गमिष्यसि ॥

atra brūhi yathā tattvam ko rāmasya vyatikramaḥ | yasya tvam loka nāthasya hṛtvā bhāryām gamiṣyasi ||

क्षिप्रम् विसृज वैदेहीम् मा त्वा घोरेण चक्षुषा । दहेत् दहनभूतेन वृत्रम् इन्द्र अशनिः यथा ॥

kṣipram visṛja vaidehīm mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā | dahet dahanabhūtena vṛtram indra aśaniḥ yathā ||

सर्पम् आशीविषम् बद्ध्वा वस्त्र अन्ते न अवबुध्यसे । ग्रीवायाम् प्रतिमुक्तम् च काल पाशम् न पश्यसि ॥

sarpam āśīviṣam baddhvā vastra ante na avabudhyase | grīvāyām pratimuktam ca kāla pāśam na paśyasi ||

स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरम् न अवसादयेत् । तत् अन्नम् अपि भोक्तव्यम् जीर्यते यत् अनामयम् ॥

sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naram na avasādayet | tat annam api bhoktavyam jīryate yat anāmayam ||

यत् कृत्वा न भवेत् धर्मो न कीर्तिः न यशः ध्रुवम् । शरीरस्य भवेत् खेदः कः तत् कर्म समाचरेत् ॥

yat kṛtvā na bhavet dharmo na kīrtiḥ na yaśaḥ dhruvam | śarīrasya bhavet khedaḥ kaḥ tat karma samācaret ||

षष्टि वर्ष सहस्राणि जातस्य मम रावण । पितृ पैतामहम् राज्यम् यथावत् अनुतिष्ठतः ॥

ṣaṣṭi varṣa sahasrāṇi jātasya mama rāvaṇa | pitṛ paitāmaham rājyam yathāvat anutiṣṭhataḥ ||

वृद्धो अहम् त्वम् युवा धन्वी स रथः कवची शरी । न च अपि आदाय कुशली वैदेहीम् न गमिष्यसि ॥

vṛddho aham tvam yuvā dhanvī sa rathaḥ kavacī śarī | na ca api ādāya kuśalī vaidehīm na gamiṣyasi ||

न शक्तः त्वम् बलात् हर्तुम् वैदेहीम् मम पश्यतः । हेतुभिः न्याय संयुक्तैः ध्रुवाम् वेद श्रुतीम् इव ॥

na śaktaḥ tvam balāt hartum vaidehīm mama paśyataḥ | hetubhiḥ nyāya saṃyuktaiḥ dhruvām veda śrutīm iva ||

युध्यस्व यदि शूरो असि मुहूर्तम् तिष्ठ रावण । शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वम् खरः तथा ॥

yudhyasva yadi śūro asi muhūrtam tiṣṭha rāvaṇa | śayiṣyase hato bhūmau yathā pūrvam kharaḥ tathā ||

असकृत् संयुगे येन निहता दैत्य दानवाः । न चिरात् चीर वासाः त्वाम् रामो युधि वधिष्यति ॥

asakṛt saṃyuge yena nihatā daitya dānavāḥ | na cirāt cīra vāsāḥ tvām rāmo yudhi vadhiṣyati ||

किम् नु शक्यम् मया कर्तुम् गतौ दूरम् नृप आत्मजौ । क्षिप्रम् त्वम् नश्यसे नीच तयोः भीतो न संशयः ॥

kim nu śakyam mayā kartum gatau dūram nṛpa ātmajau | kṣipram tvam naśyase nīca tayoḥ bhīto na saṃśayaḥ ||

न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम् । सीताम् कमल पत्र अक्षीम् रामस्य महषीम् प्रियाम् ॥

na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhām imām | sītām kamala patra akṣīm rāmasya mahaṣīm priyām ||

अवश्यम् तु मया कार्यम् प्रियम् तस्य महात्मनः । जीवितेन अपि रामस्य तथा दशरथस्य च ॥

avaśyam tu mayā kāryam priyam tasya mahātmanaḥ | jīvitena api rāmasya tathā daśarathasya ca ||

तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तम् पश्य रावण । वृन्तात् इव फलम् त्वाम् तु पातयेयम् रथ उत्तमात् । युद्ध आतिथ्यम् प्रदास्यामि यथा प्राणम् निशा चर ॥

tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtam paśya rāvaṇa | vṛntāt iva phalam tvām tu pātayeyam ratha uttamāt | yuddha ātithyam pradāsyāmi yathā prāṇam niśā cara ||