इतिहासःItihasa
Ramayana · Sarga 3.41

Sarga 41

सर्गः 41

Maricha's admonitions and warnings to Ravana

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
41.1VR-3-41-1

आज्ञप्तो रावणेन इत्थम् प्रतिकूलम् च राजवत् । अब्रवीत् परुषम् वाक्यम् निःशन्को राक्षसाधिपम् ॥

ājñapto rāvaṇena ittham pratikūlam ca rājavat | abravīt paruṣam vākyam niḥśanko rākṣasādhipam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निशाचरःdemonप्रतिकूलम्adverselyराजवत्royalआज्ञप्तःcommandedमारीचःMarichaराक्षसाधिपम्to the king of the demonsपरुषम्harshवाक्यम्wordsअब्रवीत्said.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAt this royal command which was against his interest Maracha used harsh words to the demonking:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रावण ने जब राजा की भाँति उसे ऐसी प्रतिकूल आज्ञा दी, तब मारीच ने निःशङ्क होकर उस राक्षसराज से कठोर वाणी में कहा-

Hinglish
41.2VR-3-41-2

केन अयम् उपदिष्टः ते विनाशः पाप कर्मणा । स पुत्रस्य स राज्यस्य स अमात्यस्य निशाचर ॥

kena ayam upadiṣṭaḥ te vināśaḥ pāpa karmaṇā | sa putrasya sa rājyasya sa amātyasya niśācara ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निशाचरRavanaसपुत्रस्यwith your sonsसराष्ट्रस्यwith the kingdomसामात्यस्यwith the ministersतेto youअयम्thisविनाशःdestructionपापकर्मणाsinful actionकेनby whomउपदिष्टःadvised.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWho is that sinner who has given you this advice which will spell destruction on you, your sons, your kingdom and your ministers ?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘निशाचर! किस पापी ने तुम्हें पुत्र, राज्य और मन्त्रियों सहित तुम्हारे विनाश का यह मार्ग बताया है?

Hinglish
41.3VR-3-41-3

कः त्वया सुखिना राजन् न अभिनन्दति पापकृत् । केन इदम् उपदिष्टम् ते मृत्यु द्वारम् उपायतः ॥

kaḥ tvayā sukhinā rājan na abhinandati pāpakṛt | kena idam upadiṣṭam te mṛtyu dvāram upāyataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राजन्kingकःwhoपापकृत्sinnerसुखिनाhappy oneत्वयाby youनाभिनन्दतिnot tolerateमृत्युद्वारम्death gateइदम्thisकेनby whomतेyouउपायतःcunninglyउपदिष्टम्advised.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhich sinner is not able to see you happy? O king by whom is this gate of death shown to you cunningly?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन्! कौन ऐसा पापाचारी है, जो तुम्हें सुखी देखकर प्रसन्न नहीं हो रहा है ? किसने युक्ति से तुम्हें मौत के द्वार पर जाने की यह सलाह दी है ?

Hinglish
41.4VR-3-41-4

शत्रवः तव सुव्यक्तम् हीन वीर्या निशा चर । इच्छन्ति त्वाम् विनश्यन्तम् उपरुद्धम् बलीयसा ॥

śatravaḥ tava suvyaktam hīna vīryā niśā cara | icchanti tvām vinaśyantam uparuddham balīyasā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तवyourशत्रवःenemiesहीनवीर्याःdeprived of valourनिशाचराःdemonsत्वाम्youबलीयसाby a strong personउपरुद्धम्obstructedविनश्यन्तम्being destroyedइच्छन्तिthey likeसुव्यक्तम्it is very clear
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThis is clear that your enemy demons are now powerless. Hence they want you to be engaged with a stronger power and be destroyed.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘निशाचर! आज यह बात स्पष्ट रूप से ज्ञात हो गयी कि तुम्हारे दुर्बल शत्रु तुम्हें किसी बलवान् से भिड़ाकर नष्ट होते देखना चाहते हैं

Hinglish
41.5VR-3-41-5

केन इदम् उपदिष्टम् ते क्षुद्रेण अहित बुद्धिना । यः त्वाम् इच्छति नश्यन्तम् स्व कृतेन निशाचर ॥

kena idam upadiṣṭam te kṣudreṇa ahita buddhinā | yaḥ tvām icchati naśyantam sva kṛtena niśācara ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निशाचरO nightwalker (Ravana)यःhe whoत्वाम्to youस्वकृतेनby your own actionनश्यन्तम्being destroyedइच्छतिwishesक्षुद्रेणby a mean fellowअहितवादिनाone who gives wrong adviceकेनby whomइदम्thisतेto youउपदिष्टम्advised.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana by which mean fellow is this advice given against your welfare? Who wants you to be destroyed by your own action.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राक्षसराज! तुम्हारे अहित का विचार रखने वाले किस नीच ने तुम्हें यह पाप करने का उपदेश दिया है ? जान पड़ता है कि वह तुम्हें अपने ही कुकर्म से नष्ट होते देखना चाहता है

Hinglish
41.6VR-3-41-6

वध्याः खलु न वध्यन्ते सचिवाः तव रावण । ये त्वाम् उत्पथम् आरूढम् न निगृह्णन्ति सर्वशः ॥

vadhyāḥ khalu na vadhyante sacivāḥ tava rāvaṇa | ye tvām utpatham ārūḍham na nigṛhṇanti sarvaśaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रावणRavanaउत्पथम्wrong pathआरूढम्you ascendedत्वाम्youयेthoseसर्वशःby all meansन निगृह्णन्तिdo not preventतव सचिवाःyour ministersवध्याः खलुdeserve to be slayedन हन्यन्तेthey are not slain?
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana the ministers should have prevented you by all means from adopting this wrong path. Since they have not done so, they deserve to be spain.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रावण! निश्चय ही वध के योग्य तुम्हारे वे मन्त्री हैं, जो कुमार्ग पर आरूढ़ हुए तुम-जैसे राजा को सब प्रकार से रोक नहीं रहे हैं; किंतु तुम उनका वध नहीं करते हो

Hinglish
41.7VR-3-41-7

अमात्यैः काम वृत्तो हि राजा कापथम् आश्रितः । निग्राह्यः सर्वथा सद्भिः न निग्राह्यो निगृह्यसे ॥

amātyaiḥ kāma vṛtto hi rājā kāpatham āśritaḥ | nigrāhyaḥ sarvathā sadbhiḥ na nigrāhyo nigṛhyase ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कामवृत्तःlustfulकापथम्evil pathआश्रितःresorted toराजाkingसद्भि:by the good peopleअमात्यैःby ministersसर्वथाalwaysनिग्राह्यः हिshould be stoppedनिग्राह्यःpreventन निगृह्यसेnot prevented.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetGood ministrers should always prevent a lustful king from taking resourse to an evil path. Why were you not stopped, even though you deserve to be checked.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अच्छे मन्त्रियों को चाहिये कि जो राजा स्वेच्छाचारी होकर कुमार्ग पर चलने लगे, उसे सब प्रकार से वे रोकें। तुम भी रोकने के ही योग्य हो; फिर भी वे मन्त्री तुम्हें रोक नहीं रहे हैं

Hinglish
41.8VR-3-41-8

धर्मम् अर्थम् च कामम् च यशः च जयताम् वर । स्वामि प्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर ॥

dharmam artham ca kāmam ca yaśaḥ ca jayatām vara | svāmi prasādāt sacivāḥ prāpnuvanti niśācara ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जयताम्among the successfulवरbestनिशाचरdemons, Ravanaसचिवाःministersधर्मम्righteousnessअर्थं चprosperityकामं चand pleasuresयशश्चand fameस्वामिप्रसादात्by the grace of the kingप्राप्नुवन्तिattain.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana the best among the successful ministers attain piety, prosperity, pleasures and fame by the grace of the king.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘विजयी वीरों में श्रेष्ठ निशाचर! मन्त्री अपने स्वामी राजा की कृपा से ही धर्म, अर्थ, काम और यश पाते हैं

Hinglish
41.9VR-3-41-9

विपर्यये तु तत् सर्वम् व्यर्थम् भवति रावण । व्यसनम् स्वामि वैगुण्यात् प्राप्नुवन्ति इतरे जनाः ॥

viparyaye tu tat sarvam vyartham bhavati rāvaṇa | vyasanam svāmi vaiguṇyāt prāpnuvanti itare janāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रावणRavanaविपर्ययेif it be otherwiseतत्thenसर्वम्everything (the four attainments)व्यर्थं भवतिwill become uselessस्वामि वैगुण्यात्by the vices of the kingइतरे जनाःothersव्यसनम्calamityप्राप्नुवन्तिsuffer.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOtherwise evrything will become useless, O Ravana Others will suffer calamities on account of their master's vices.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रावण! यदि स्वामी की कृपा न हो तो सब व्यर्थ हो जाता है। राजा के दोष से दूसरे लोगों को भी कष्ट भोगना पड़ता है

Hinglish
41.10VR-3-41-10

राज मूलो हि धर्मः च जयः च जयताम् वर । तस्मात् सर्वासु अवस्थासु रक्षितव्यो नराधिपाः ॥

rāja mūlo hi dharmaḥ ca jayaḥ ca jayatām vara | tasmāt sarvāsu avasthāsu rakṣitavyo narādhipāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जयताम्among the victoriousवरbest oneधर्मश्चrighteousnessजयश्चvictoryराजमूल:the king is the rootहिindeedतस्मात्thereforeसर्वासुin allअवस्थासुstagesनराधिपाःkingsरक्षितव्याःdeserve to be protected.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana, the best among the victorious indeed the king is at the root of righteousness and victory.Therefore, the king should be protected by all at every stage.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘विजयशीलों में श्रेष्ठ राक्षसराज! धर्म और यश की प्राप्ति का मूल कारण राजा ही है; अतः सभी अवस्थाओं में राजा की रक्षा करनी चाहिये

Hinglish
41.11VR-3-41-11

राज्यम् पालयितुम् शक्यम् न तीक्ष्णेन निशाचर । न च अपि प्रतिकूलेन न अविनीतेन राक्षस ॥

rājyam pālayitum śakyam na tīkṣṇena niśācara | na ca api pratikūlena na avinītena rākṣasa ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसdemonsनिशाचरnightwalkerतीक्ष्णेनby a rude oneराज्यम्kingdomपालयितुम्to ruleन शक्यम्is not possibleप्रतिकूलेनby a hostile oneनnotअविनीतेनby an impolite oneनnot.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO nightwalking demon a kingdom cannnot be governed by a king who is rude or hostile or impolite.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रात्रि में विचरने वाले राक्षस! जिसका स्वभाव अत्यन्त तीखा हो, जो जनता के अत्यन्त प्रतिकूल चलने वाला और उद्दण्ड हो, ऐसे राजा से राज्य की रक्षा नहीं हो सकती

Hinglish
41.12VR-3-41-12

ये तीक्ष्ण मंत्राः सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै । विषमे तुरगाः शीघ्रा मन्द सारथयो यथा ॥

ye tīkṣṇa maṃtrāḥ sacivā bhajyante saha tena vai | viṣame turagāḥ śīghrā manda sārathayo yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
येwhoeverसचिवाःministersतीक्ष्णमन्त्राःwho adopt improper strategiesमन्दसारथयःwhen the charioteer is driving slowशीघ्राःswiftlyतुरगाःhorsesविषमे यथाon a rugged surface, likewiseतेनby thatसहalong withभज्यन्ते वैare overthrown.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMinisters who adopt improper strategies go down along with the king just like swift horses driven by a slow charioteer on a rugged terrain.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो मन्त्री तीखे उपाय का उपदेश करते हैं, वे अपनी सलाह मानने वाले उस राजा के साथ ही दुःख भोगते हैं, जैसे जिनके सारथि मूर्ख हों, ऐसे रथ नीची-ऊँची भूमि में जाने पर सारथियों के साथ ही संकट में पड़ जाते हैं

Hinglish
41.13VR-3-41-13

बहवः साधवो लोके युक्त धर्मम् अनुष्ठिताः । परेषाम् अपराधेन विनष्टाः स परिच्छदाः ॥

bahavaḥ sādhavo loke yukta dharmam anuṣṭhitāḥ | pareṣām aparādhena vinaṣṭāḥ sa paricchadāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
लोकेin this worldयुक्ताःengagedधर्मम्rightful dutyअनुष्ठिताःfollowingबहवःmanyसाधवःpiousपरेषाम्of othersअपराधेनby their mistakesसपरिच्छदाःalong with their kith and kinविनष्टाःruined.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetPersons who walk the righteous path go down in this world along with their kith and kin due to the mistakes committed by others .

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उपयुक्त धर्म का अनुष्ठान करने वाले बहुत-से साधुपुरुष इस जगत् में दूसरों के अपराध से परिवारसहित नष्ट हो गये हैं

Hinglish
41.14VR-3-41-14

स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजाः तीक्ष्णेन रावण । रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा ॥

svāminā pratikūlena prajāḥ tīkṣṇena rāvaṇa | rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रावणRavanaप्रतिकूलेनby an unfavourableतीक्ष्णेनby a rude oneस्वामिनाby the masterरक्ष्यमाणाःprotectedप्रजाःpeopleगोमायुनाby a jackalमेषाः यथाlike sheepन वर्धन्तेdo not grow.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana, people who are ruled by a cruel and hostile king will not grow like the sheep protected by a jackal.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रावण! प्रतिकूल बर्ताव और तीखे स्वभाव वाले राजा से रक्षित होने वाली प्रजा उसी तरह वृद्धि को नहीं प्राप्त होती है, जैसे गीदड़ या भेड़िये से पालित होने वाली भेड़ें

Hinglish
41.15VR-3-41-15

अवश्यम् विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः । येषाम् त्वम् कर्कशो राजा दुर्बुद्धिः अजित इन्द्रियः ॥

avaśyam vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ | yeṣām tvam karkaśo rājā durbuddhiḥ ajita indriyaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रावणO Ravanaयेषाम्of whomकर्कशःrudeदुर्बुद्धि:evilmindedअजितेन्द्रियःhaving no control over the sensesत्वम्youराजाkingसर्वेallराक्षसाःdemonsअवश्यम्surelyविनशिष्यन्तिperish.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetUnder a rude, crooked king whose senses are not under his control the demons will surely perish.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रावण! जिनके तुम क्रूर, दुर्बुद्धि और अजितेन्द्रिय राजा हो, वे सब राक्षस अवश्य ही नष्ट हो जायेंगे

Hinglish
41.16VR-3-41-16

तद् इदम् काक तालीयम् घोरम् आसादितम् मया । अत्र त्वम् शोचनीयो असि स सैन्यो विनशिष्यसि ॥

tad idam kāka tālīyam ghoram āsāditam mayā | atra tvam śocanīyo asi sa sainyo vinaśiṣyasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मयाIकाकतालीयम्accidentalघोरम्dreadfulतत्thatइदम्thisआसादितम्reachedअत्रhereकिम्whatत्वम्youशोचनीयःdeplorableससैन्यःalong with your armyविनशिष्यसिwill perish.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI am faced with this dreadful disaster accidentally. You will not only be in a miserable state because of your misdeeds, you will perish along with your army.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘काकतालीय न्याय के अनुसार मुझे तुमसे अकस्मात् ही यह घोर दुःख प्राप्त हो गया। इस विषय में मुझे तुम ही शोक के योग्य जान पड़ते हो; क्योंकि सेनासहित तुम्हारा नाश हो जायगा

Hinglish
41.17VR-3-41-17

माम् निहत्य तु रामो असौ अचिरात् त्वाम् वधिष्यति । अनेन कृत कृत्यो अस्मि म्रिये च अपि अरिणा हतः ॥

mām nihatya tu rāmo asau acirāt tvām vadhiṣyati | anena kṛta kṛtyo asmi mriye ca api ariṇā hataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामःRamaमाम्meनिहत्यafter killingन चिरात्soonत्वाम्youवधिष्यतिwill killअरिणाby the enemyहतःslayedम्रियेयम्I will dieअनेनby thisकृतकृत्यःaccomplishedअस्मिI will be.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama will kill you not long after killing me.Hence even if I die in the hands of the enemy, my desire will be fulfilled.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘श्रीरामचन्द्रजी मुझे मारकर तुम्हारा भी शीघ्र ही वध कर डालेंगे। जब दोनों ही तरह से मेरी मृत्यु निश्चित है, तब श्रीराम के हाथ से होने वाली जो यह मृत्यु है, इसे पाकर मैं कृतकृत्य हो जाऊँगा; क्योंकि शत्रु के द्वारा युद्ध में मारा जाकर प्राणत्याग करूँगा (तुम-जैसे राजा के हाथ से बलपूर्वक प्राणदण्ड पाने का कष्ट नहीं भोगूंगा)

Hinglish
41.18VR-3-41-18

दर्शनात् एव रामस्य हतम् माम् अवधारय । आत्मानम् च हतम् विद्धि हृत्वा सीताम् स बान्धवम् ॥

darśanāt eva rāmasya hatam mām avadhāraya | ātmānam ca hatam viddhi hṛtvā sītām sa bāndhavam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामस्यRama'sदर्शनादेवby mere sightमाम्meहतम्a dead oneअवधारयpresumeसीताम्Sitaहृत्वाabductingसबान्धवम्along with your kith and kinआत्मानम्yourselfहतम्killedविद्धिunderstand.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYu most understand that if I die at the very sight of Rama, you along with your relatives will perish with the abduction of Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन्! यह निश्चित समझो कि श्रीराम के सामने जाकर उनकी दृष्टि पड़ते ही मैं मारा जाऊँगा और यदि तुमने सीता का हरण किया तो तुम अपने को भी बन्धु-बान्धवोंसहित मरा हुआ ही मानो

Hinglish
41.19VR-3-41-19

आनयिष्यसि चेत् सीताम् आश्रमात् सहितो मया । न एव त्वम् असि न एव अहम् न एव लंका न राक्षसाः ॥

ānayiṣyasi cet sītām āśramāt sahito mayā | na eva tvam asi na eva aham na eva laṃkā na rākṣasāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मया सहितःalong with meआश्रमात्from the hermitageसीताम्Sitaआनयिष्यसि चेत्if you bringत्वम् नैव असिyou will not surviveअहं चI alsoन लङ्काnor Lankaनैवnotराक्षसाःdemonsनnot.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIf you bring Sita from the hermitage with my assistance, know that none of us will surviveyou nor I, nor Lanka , nor the demons.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यदि तुम मेरे साथ जाकर श्रीराम के आश्रम से सीता का अपहरण करोगे, तब न तो तुम जीवित बचोगे और न मैं ही न लंकापुरी रहने पायेगी और न वहाँ के निवासी राक्षस ही

Hinglish
41.20VR-3-41-20

निवार्यमाणः तु मया हित एषिणान मृष्यसे वाक्यम् इदम् निशाचर । परेत कल्पा हि गत आयुषो नराहितम् न गृह्णन्ति सुहृद्भिः ईरितम् ॥

nivāryamāṇaḥ tu mayā hita eṣiṇāna mṛṣyase vākyam idam niśācara | pareta kalpā hi gata āyuṣo narāhitam na gṛhṇanti suhṛdbhiḥ īritam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निशाचरRavanaहितैषिणाby your wellwisherमयाby meनिवार्यमाणःwarnedइदम्thisवाक्यम्wordsन मृष्यसेdo not comprehendगतायुषःmen of reduced life spanपरेतकल्पाःalmost deadनराःpeopleसुहृद्भि:by friendsईरितम्toldहितम्good adviceन गृह्णन्ति हिnot accept.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Ravana, you do not understand this word of warning coming from your wellwisher. Men who are going to die do not heed the advice given by their friends. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः।। Thus ends the fortyfirst sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘निशाचर! मैं तुम्हारा हितैषी हूँ, इसीलिये तुम्हें पापकर्म से रोक रहा हूँ; किंतु तुम्हें मेरी बात सहन नहीं होती है। सच है जिनकी आयु समाप्त हो जाती है, वे मरणासन्न पुरुष अपने सुहृदों की कही हुई हितकर बातें नहीं स्वीकार करते हैं

Hinglish