Sarga 39

एवम् अस्मि तदा मुक्तः कथंचित् तेन संयुगे । इदानीम् अपि यत् वृत्तम् तत् शृउणुष्व यत् उत्तरम् ॥

evam asmi tadā muktaḥ kathaṃcit tena saṃyuge | idānīm api yat vṛttam tat śṛuṇuṣva yat uttaram ||

राक्षाभ्याम् अहम् द्वाभ्याम् अनिर्विण्णः तथा कृतः । सहितो मृग रूपाभ्याम् प्रविष्टो दंडका वने ॥

rākṣābhyām aham dvābhyām anirviṇṇaḥ tathā kṛtaḥ | sahito mṛga rūpābhyām praviṣṭo daṃḍakā vane ||

दीप्त जिह्वो महादंष्ट्रः तीक्ष्ण शृंगो महाबलः । व्यचरन् दंडाकारण्यम् मांस भक्षो महामृगः ॥

dīpta jihvo mahādaṃṣṭraḥ tīkṣṇa śṛṃgo mahābalaḥ | vyacaran daṃḍākāraṇyam māṃsa bhakṣo mahāmṛgaḥ ||

अग्निहोत्रेषु तीर्थेषु चैत्य वृक्षेषु रावण । अत्यन्त घोरो व्यचरन् तापसान् संप्रधर्षयन् ॥

agnihotreṣu tīrtheṣu caitya vṛkṣeṣu rāvaṇa | atyanta ghoro vyacaran tāpasān saṃpradharṣayan ||

निहत्य दंडकारण्ये तापसान् धर्मचरिणः । रुधिराणि पिबन्तः तेषाम् तन् मांसानि च भक्षयन् ॥

nihatya daṃḍakāraṇye tāpasān dharmacariṇaḥ | rudhirāṇi pibantaḥ teṣām tan māṃsāni ca bhakṣayan ||

ऋषि माअंस अशनः क्रूरः त्रासयन् वनगोचरान् । तदा रुधिर मत्तो अहम् व्यचरन् दंडका वनम् ॥

ṛṣi māaṃsa aśanaḥ krūraḥ trāsayan vanagocarān | tadā rudhira matto aham vyacaran daṃḍakā vanam ||

तदा अहम् दंडकारण्ये विचरन् धर्म दूषकः । आसादयम् तदा रामम् तापसम् धर्मम् आश्रितम् ॥

tadā aham daṃḍakāraṇye vicaran dharma dūṣakaḥ | āsādayam tadā rāmam tāpasam dharmam āśritam ||

वैदेहि च महाभागाम् लक्ष्मणम् च महरथम् । तापसम् नियत आहारम् सर्व बूत हिते रतम् ॥

vaidehi ca mahābhāgām lakṣmaṇam ca maharatham | tāpasam niyata āhāram sarva būta hite ratam ||

सः अहम् वन गतम् रामम् परिभूय महाबलम् । तापसो अयम् इति ज्ञात्वा पूर्व वैरम् अनुस्मरन् ॥

saḥ aham vana gatam rāmam paribhūya mahābalam | tāpaso ayam iti jñātvā pūrva vairam anusmaran ||

अभ्यधावम् सुसंक्रुद्धः तीक्ष्ण शृंगो मृग आकृतिः । जिघांसुः अकृतप्रज्ञः तम् प्रहारम् अनुस्मरन् ॥

abhyadhāvam susaṃkruddhaḥ tīkṣṇa śṛṃgo mṛga ākṛtiḥ | jighāṃsuḥ akṛtaprajñaḥ tam prahāram anusmaran ||

तेन त्यक्ताः त्रयो बाणाः शिताः शत्रु निबर्हणाः । विकृष्य सुमहत् चापम् सुपर्ण अनिल तुल्य गाः ॥

tena tyaktāḥ trayo bāṇāḥ śitāḥ śatru nibarhaṇāḥ | vikṛṣya sumahat cāpam suparṇa anila tulya gāḥ ||

ते बाणा वज्र संकाशाः सुघोरा रक्त भोजनाः । आजग्मुः सहिताः सर्वे त्रयः संनतपर्वणः ॥

te bāṇā vajra saṃkāśāḥ sughorā rakta bhojanāḥ | ājagmuḥ sahitāḥ sarve trayaḥ saṃnataparvaṇaḥ ||

पराक्रमज्ञो रामस्य शठो दृष्ट भयः पुरा । समुत्क्रांतः ततः मुक्तः तौ उभौ राक्षसौ हतौ ॥

parākramajño rāmasya śaṭho dṛṣṭa bhayaḥ purā | samutkrāṃtaḥ tataḥ muktaḥ tau ubhau rākṣasau hatau ||

शरेण मुक्तो रामस्य कथंचित् प्राप्यजीवितम् । इह प्रव्राजितो युक्तः तापसो अहम् समाहितः ॥

śareṇa mukto rāmasya kathaṃcit prāpyajīvitam | iha pravrājito yuktaḥ tāpaso aham samāhitaḥ ||

वृक्षे वृक्षे हि पश्यामि चीर कृष्ण अजिन अंबरम् । गृहीत धनुषम् रामम् पाश हस्तम् इव अंतकम् ॥

vṛkṣe vṛkṣe hi paśyāmi cīra kṛṣṇa ajina aṃbaram | gṛhīta dhanuṣam rāmam pāśa hastam iva aṃtakam ||

अपि राम सहस्राणि भीतः पश्यामि रावण । राम भूतम् इदम् सर्वम् अरण्यम् प्रतिभाति मे ॥

api rāma sahasrāṇi bhītaḥ paśyāmi rāvaṇa | rāma bhūtam idam sarvam araṇyam pratibhāti me ||

रामम् एव हि पश्यामि रहिते राक्षसेश्वर । दृष्ट्वा स्वप्न गतम् रामम् उद् भ्रमामि विचेतनः ॥

rāmam eva hi paśyāmi rahite rākṣaseśvara | dṛṣṭvā svapna gatam rāmam ud bhramāmi vicetanaḥ ||

र कार अदीनि नामानि राम त्रस्तस्य रवण । रत्नानि च रथाः च एव वित्रासम् जनयन्ति मे ॥

ra kāra adīni nāmāni rāma trastasya ravaṇa | ratnāni ca rathāḥ ca eva vitrāsam janayanti me ||

अहम् तस्य प्रभावज्ञो न युद्धम् तेन ते क्षमम् । बलिम् वा नमुचिं वा अपि हन्यद्धि रघुनंअंदन ॥

aham tasya prabhāvajño na yuddham tena te kṣamam | balim vā namuciṃ vā api hanyaddhi raghunaṃaṃdana ||

रणे रामेण युद्ध्स्व क्षमाम् वा कुरु रावण । न ते राम कथा कार्या यदि माम् द्रष्टुम् इच्छसि ॥

raṇe rāmeṇa yuddhsva kṣamām vā kuru rāvaṇa | na te rāma kathā kāryā yadi mām draṣṭum icchasi ||

बहवः साधवो लोके युक्ता धर्मम् अनुष्टिताः । परेषाम् अपराधेन विनष्टाः स परिच्छदाः ॥

bahavaḥ sādhavo loke yuktā dharmam anuṣṭitāḥ | pareṣām aparādhena vinaṣṭāḥ sa paricchadāḥ ||

सः अहम् पर अपराधेन विनाशेयम् निशाचर । कुरु यत् ते क्षमम् तत् त्वम् अहम् त्वाम् न अनुयामि वै ॥

saḥ aham para aparādhena vināśeyam niśācara | kuru yat te kṣamam tat tvam aham tvām na anuyāmi vai ||

रामः च हि महातेजा महासत्त्वो महाबलः । अपि राक्षस लोकस्य भवेत् अन्तकरो अपि हि ॥

rāmaḥ ca hi mahātejā mahāsattvo mahābalaḥ | api rākṣasa lokasya bhavet antakaro api hi ||

यदि शूर्पणखा हेतोः जनस्थान गत खरः । अति वृत्तो हतः पूर्वम् रामेण अक्लिष्ट कर्मणा । अत्र ब्रूहि यथावत् त्वम् को रामस्य व्यतिक्रमः ॥

yadi śūrpaṇakhā hetoḥ janasthāna gata kharaḥ | ati vṛtto hataḥ pūrvam rāmeṇa akliṣṭa karmaṇā | atra brūhi yathāvat tvam ko rāmasya vyatikramaḥ ||

इदम् वचो बन्धु हित अर्थिना मयायथा उच्यमानम् यदि न अभिपत्स्यसे । स बान्धवः त्यक्ष्यसि जीवितम् रणेहतो अद्य रामेण शरैः जिह्मगैः ॥

idam vaco bandhu hita arthinā mayāyathā ucyamānam yadi na abhipatsyase | sa bāndhavaḥ tyakṣyasi jīvitam raṇehato adya rāmeṇa śaraiḥ jihmagaiḥ ||