Adhyāya 67

विराट उवाच । किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम । प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्तामिहेच्छसि ॥

virāṭa uvāca । kimarthaṁ pāṇḍavaśreṣṭha bhāryāṁ duhitaraṁ mama । pratigrahītuṁ nemāṁ tvaṁ mayā dattām ihecchasi ॥

अर्जुन उवाच । अन्तःपुरेऽहमुषितः सदा पश्यन्सुतां तव । रहस्यं च प्रकाशं च विश्वस्ता पितृवन्मयि ॥

arjuna uvāca । antaḥpure ’ham uṣitaḥ sadā paśyan sutāṁ tava । rahasyaṁ ca prakāśaṁ ca viśvastā pitr̥van mayi ॥

प्रियो बहुमतश्चाहं नर्तको गीतकोविदः । आचार्यवच्च मां नित्यं मन्यते दुहिता तव ॥

priyo bahumataś cāhaṁ nartako gītakovidaḥ । ācāryavac ca māṁ nityaṁ manyate duhitā tava ॥

वयःस्थया तया राजन्सह संवत्सरोषितः । अतिशङ्का भवेत्स्थाने तव लोकस्य चाभिभो ॥

vayaḥsthayā tayā rājan saha saṁvatsaroṣitaḥ । atiśaṅkā bhavet sthāne tava lokasya cābhibho ॥

तस्मान्निमन्त्रये त्वाहं दुहितुः पृथिवीपते । शुद्धो जितेन्द्रियो दान्तस्तस्याः शुद्धिः कृता मया ॥

tasmān nimantraye tvāhaṁ duhituḥ pr̥thivīpate । śuddho jitendriyo dāntas tasyāḥ śuddhiḥ kr̥tā mayā ॥

स्नुषाया दुहितुर्वापि पुत्रे चात्मनि वा पुनः । अत्र शङ्कां न पश्यामि तेन शुद्धिर्भविष्यति ॥

snuṣāyā duhitur vāpi putre cātmani vā punaḥ । atra śaṅkāṁ na paśyāmi tena śuddhir bhaviṣyati ॥

अभिषङ्गादहं भीतो मिथ्याचारात्परंतप । स्नुषार्थमुत्तरां राजन्प्रतिगृह्णामि ते सुताम् ॥

abhiṣaṅgād ahaṁ bhīto mithyācārāt paraṁtapa । snuṣārtham uttarāṁ rājan pratigr̥hṇāmi te sutām ॥

स्वस्रीयो वासुदेवस्य साक्षाद्देवशिशुर्यथा । दयितश्चक्रहस्तस्य बाल एवास्त्रकोविदः ॥

svasrīyo vāsudevasya sākṣād devaśiśur yathā । dayitaś cakrahastasya bāla evāstrakovidaḥ ॥

अभिमन्युर्महाबाहुः पुत्रो मम विशां पते । जामाता तव युक्तो वै भर्ता च दुहितुस्तव ॥

abhimanyur mahābāhuḥ putro mama viśāṁ pate । jāmātā tava yukto vai bhartā ca duhitus tava ॥

विराट उवाच । उपपन्नं कुरुश्रेष्ठे कुन्तीपुत्रे धनंजये । य एवं धर्मनित्यश्च जातज्ञानश्च पाण्डवः ॥

virāṭa uvāca । upapannaṁ kuruśreṣṭhe kuntīputre dhanaṁjaye । ya evaṁ dharmanityaś ca jātajñānaś ca pāṇḍavaḥ ॥

यत्कृत्यं मन्यसे पार्थ क्रियतां तदनन्तरम् । सर्वे कामाः समृद्धा मे संबन्धी यस्य मेऽर्जुनः ॥

yat kr̥tyaṁ manyase pārtha kriyatāṁ tad anantaram । sarve kāmāḥ samr̥ddhā me saṁbandhī yasya me ’rjunaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । एवं ब्रुवति राजेन्द्रे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अन्वजानात्स संयोगं समये मत्स्यपार्थयोः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ bruvati rājendre kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । anvajānāt sa saṁyogaṁ samaye matsyapārthayoḥ ॥

ततो मित्रेषु सर्वेषु वासुदेवे च भारत । प्रेषयामास कौन्तेयो विराटश्च महीपतिः ॥

tato mitreṣu sarveṣu vāsudeve ca bhārata । preṣayām āsa kaunteyo virāṭaś ca mahīpatiḥ ॥

ततस्त्रयोदशे वर्षे निवृत्ते पञ्च पाण्डवाः । उपप्लव्ये विराटस्य समपद्यन्त सर्वशः ॥

tatas trayodaśe varṣe nivr̥tte pañca pāṇḍavāḥ । upaplavye virāṭasya samapadyanta sarvaśaḥ ॥

तस्मिन्वसंश्च बीभत्सुरानिनाय जनार्दनम् । आनर्तेभ्योऽपि दाशार्हानभिमन्युं च पाण्डवः ॥

tasmin vasaṁś ca bībhatsur ānināya janārdanam । ānartebhyo ’pi dāśārhān abhimanyuṁ ca pāṇḍavaḥ ॥

काशिराजश्च शैब्यश्च प्रीयमाणौ युधिष्ठिरे । अक्षौहिणीभ्यां सहितावागतौ पृथिवीपते ॥

kāśirājaś ca śaibyaś ca prīyamāṇau yudhiṣṭhire । akṣauhiṇībhyāṁ sahitāv āgatau pr̥thivīpate ॥

अक्षौहिण्या च तेजस्वी यज्ञसेनो महाबलः । द्रौपद्याश्च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः ॥

akṣauhiṇyā ca tejasvī yajñaseno mahābalaḥ । draupadyāś ca sutā vīrāḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ ॥

धृष्टद्युम्नश्च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतां वरः । समस्ताक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः । सर्वे शस्त्रास्त्रसंपन्नाः सर्वे शूरास्तनुत्यजः ॥

dhr̥ṣṭadyumnaś ca durdharṣaḥ sarvaśastrabhr̥tāṁ varaḥ । samastākṣauhiṇīpālā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ । sarve śastrāstrasaṁpannāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ ॥

तानागतानभिप्रेक्ष्य मत्स्यो धर्मभृतां वरः । प्रीतोऽभवद्दुहितरं दत्त्वा तामभिमन्यवे ॥

tān āgatān abhiprekṣya matsyo dharmabhr̥tāṁ varaḥ । prīto ’bhavad duhitaraṁ dattvā tām abhimanyave ॥

ततः प्रत्युपयातेषु पार्थिवेषु ततस्ततः । तत्रागमद्वासुदेवो वनमाली हलायुधः । कृतवर्मा च हार्दिक्यो युयुधानश्च सात्यकिः ॥

tataḥ pratyupayāteṣu pārthiveṣu tatas tataḥ । tatrāgamad vāsudevo vanamālī halāyudhaḥ । kr̥tavarmā ca hārdikyo yuyudhānaś ca sātyakiḥ ॥

अनाधृष्टिस्तथाक्रूरः साम्बो निशठ एव च । अभिमन्युमुपादाय सह मात्रा परंतपाः ॥

anādhr̥ṣṭis tathākrūraḥ sāmbo niśaṭha eva ca । abhimanyum upādāya saha mātrā paraṁtapāḥ ॥

इन्द्रसेनादयश्चैव रथैस्तैः सुसमाहितैः । आययुः सहिताः सर्वे परिसंवत्सरोषिताः ॥

indrasenādayaś caiva rathais taiḥ susamāhitaiḥ । āyayuḥ sahitāḥ sarve parisaṁvatsaroṣitāḥ ॥

दश नागसहस्राणि हयानां च शतायुतम् । रथानामर्बुदं पूर्णं निखर्वं च पदातिनाम् ॥

daśa nāgasahasrāṇi hayānāṁ ca śatāyutam । rathānām arbudaṁ pūrṇaṁ nikharvaṁ ca padātinām ॥

वृष्ण्यन्धकाश्च बहवो भोजाश्च परमौजसः । अन्वयुर्वृष्णिशार्दूलं वासुदेवं महाद्युतिम् ॥

vr̥ṣṇyandhakāś ca bahavo bhojāś ca paramaujasaḥ । anvayur vr̥ṣṇiśārdūlaṁ vāsudevaṁ mahādyutim ॥

पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम् । स्त्रियो रत्नानि वासांसि पृथक्पृथगनेकशः । ततो विवाहो विधिवद्ववृते मत्स्यपार्थयोः ॥

pāribarhaṁ dadau kr̥ṣṇaḥ pāṇḍavānāṁ mahātmanām । striyo ratnāni vāsāṁsi pr̥thak pr̥thag anekaśaḥ । tato vivāho vidhivad vavr̥te matsyapārthayoḥ ॥

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च गोमुखाडम्बरास्तथा । पार्थैः संयुज्यमानस्य नेदुर्मत्स्यस्य वेश्मनि ॥

tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca gomukhāḍambarās tathā । pārthaiḥ saṁyujyamānasya nedur matsyasya veśmani ॥

उच्चावचान्मृगाञ्जघ्नुर्मेध्यांश्च शतशः पशून् । सुरामैरेयपानानि प्रभूतान्यभ्यहारयन् ॥

uccāvacān mr̥gāñ jaghnur medhyāṁś ca śataśaḥ paśūn । surāmaireyapānāni prabhūtāny abhyahārayan ॥

गायनाख्यानशीलाश्च नटा वैतालिकास्तथा । स्तुवन्तस्तानुपातिष्ठन्सूताश्च सह मागधैः ॥

gāyanākhyānaśīlāś ca naṭā vaitālikās tathā । stuvantas tān upātiṣṭhan sūtāś ca saha māgadhaiḥ ॥

सुदेष्णां च पुरस्कृत्य मत्स्यानां च वरस्त्रियः । आजग्मुश्चारुसर्वाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥

sudeṣṇāṁ ca puraskr̥tya matsyānāṁ ca varastriyaḥ । ājagmuś cārusarvāṅgyaḥ sumr̥ṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ॥

वर्णोपपन्नास्ता नार्यो रूपवत्यः स्वलंकृताः । सर्वाश्चाभ्यभवत्कृष्णा रूपेण यशसा श्रिया ॥

varṇopapannās tā nāryo rūpavatyaḥ svalaṁkr̥tāḥ । sarvāś cābhyabhavat kr̥ṣṇā rūpeṇa yaśasā śriyā ॥

परिवार्योत्तरां तास्तु राजपुत्रीमलंकृताम् । सुतामिव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे ॥

parivāryottarāṁ tās tu rājaputrīm alaṁkr̥tām । sutām iva mahendrasya puraskr̥tyopatasthire ॥

तां प्रत्यगृह्णात्कौन्तेयः सुतस्यार्थे धनंजयः । सौभद्रस्यानवद्याङ्गीं विराटतनयां तदा ॥

tāṁ pratyagr̥hṇāt kaunteyaḥ sutasyārthe dhanaṁjayaḥ । saubhadrasyānavadyāṅgīṁ virāṭatanayāṁ tadā ॥

तत्रातिष्ठन्महाराजो रूपमिन्द्रस्य धारयन् । स्नुषां तां प्रतिजग्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

tatrātiṣṭhan mahārājo rūpam indrasya dhārayan । snuṣāṁ tāṁ pratijagrāha kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ॥

प्रतिगृह्य च तां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम् । विवाहं कारयामास सौभद्रस्य महात्मनः ॥

pratigr̥hya ca tāṁ pārthaḥ puraskr̥tya janārdanam । vivāhaṁ kārayām āsa saubhadrasya mahātmanaḥ ॥

तस्मै सप्त सहस्राणि हयानां वातरंहसाम् । द्वे च नागशते मुख्ये प्रादाद्बहु धनं तदा ॥

tasmai sapta sahasrāṇi hayānāṁ vātaraṁhasām । dve ca nāgaśate mukhye prādād bahu dhanaṁ tadā ॥

कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यदुपाहरदच्युतः ॥

kr̥te vivāhe tu tadā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ । brāhmaṇebhyo dadau vittaṁ yad upāharad acyutaḥ ॥

गोसहस्राणि रत्नानि वस्त्राणि विविधानि च । भूषणानि च मुख्यानि यानानि शयनानि च ॥

gosahasrāṇi ratnāni vastrāṇi vividhāni ca । bhūṣaṇāni ca mukhyāni yānāni śayanāni ca ॥

तन्महोत्सवसंकाशं हृष्टपुष्टजनावृतम् । नगरं मत्स्यराजस्य शुशुभे भरतर्षभ ॥

tan mahotsavasaṁkāśaṁ hr̥ṣṭapuṣṭajanāvr̥tam । nagaraṁ matsyarājasya śuśubhe bharatarṣabha ॥