Adhyāya 55

अर्जुन उवाच । कर्ण यत्ते सभामध्ये बहु वाचा विकत्थितम् । न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥

arjuna uvāca । karṇa yat te sabhāmadhye bahu vācā vikatthitam । na me yudhi samo ’stīti tad idaṁ pratyupasthitam ॥

अवोचः परुषा वाचो धर्ममुत्सृज्य केवलम् । इदं तु दुष्करं मन्ये यदिदं ते चिकीर्षितम् ॥

avocaḥ paruṣā vāco dharmam utsr̥jya kevalam । idaṁ tu duṣkaraṁ manye yad idaṁ te cikīrṣitam ॥

यत्त्वया कथितं पूर्वं मामनासाद्य किंचन । तदद्य कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह ॥

yat tvayā kathitaṁ pūrvaṁ mām anāsādya kiṁ cana । tad adya kuru rādheya kurumadhye mayā saha ॥

यत्सभायां स्म पाञ्चालीं क्लिश्यमानां दुरात्मभिः । दृष्टवानसि तस्याद्य फलमाप्नुहि केवलम् ॥

yat sabhāyāṁ sma pāñcālīṁ kliśyamānāṁ durātmabhiḥ । dr̥ṣṭavān asi tasyādya phalam āpnuhi kevalam ॥

धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं पुरा । तस्य राधेय कोपस्य विजयं पश्य मे मृधे ॥

dharmapāśanibaddhena yan mayā marṣitaṁ purā । tasya rādheya kopasya vijayaṁ paśya me mr̥dhe ॥

एहि कर्ण मया सार्धं प्रतिपद्यस्व संगरम् । प्रेक्षकाः कुरवः सर्वे भवन्तु सहसैनिकाः ॥

ehi karṇa mayā sārdhaṁ pratipadyasva saṁgaram । prekṣakāḥ kuravaḥ sarve bhavantu sahasainikāḥ ॥

कर्ण उवाच । ब्रवीषि वाचा यत्पार्थ कर्मणा तत्समाचर । अतिशेते हि वै वाचं कर्मेति प्रथितं भुवि ॥

karṇa uvāca । bravīṣi vācā yat pārtha karmaṇā tat samācara । atiśete hi vai vācaṁ karmeti prathitaṁ bhuvi ॥

यत्त्वया मर्षितं पूर्वं तदशक्तेन मर्षितम् । इति गृह्णामि तत्पार्थ तव दृष्ट्वापराक्रमम् ॥

yat tvayā marṣitaṁ pūrvaṁ tad aśaktena marṣitam । iti gr̥hṇāmi tat pārtha tava dr̥ṣṭvāparākramam ॥

धर्मपाशनिबद्धेन यदि ते मर्षितं पुरा । तथैव बद्धमात्मानमबद्धमिव मन्यसे ॥

dharmapāśanibaddhena yadi te marṣitaṁ purā । tathaiva baddham ātmānam abaddham iva manyase ॥

यदि तावद्वने वासो यथोक्तश्चरितस्त्वया । तत्त्वं धर्मार्थवित्क्लिष्टः समयं भेत्तुमिच्छसि ॥

yadi tāvad vane vāso yathoktaś caritas tvayā । tat tvaṁ dharmārthavit kliṣṭaḥ samayaṁ bhettum icchasi ॥

यदि शक्रः स्वयं पार्थ युध्यते तव कारणात् । तथापि न व्यथा काचिन्मम स्याद्विक्रमिष्यतः ॥

yadi śakraḥ svayaṁ pārtha yudhyate tava kāraṇāt । tathāpi na vyathā kā cin mama syād vikramiṣyataḥ ॥

अयं कौन्तेय कामस्ते नचिरात्समुपस्थितः । योत्स्यसे त्वं मया सार्धमद्य द्रक्ष्यसि मे बलम् ॥

ayaṁ kaunteya kāmas te nacirāt samupasthitaḥ । yotsyase tvaṁ mayā sārdham adya drakṣyasi me balam ॥

अर्जुन उवाच । इदानीमेव तावत्त्वमपयातो रणान्मम । तेन जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव ॥

arjuna uvāca । idānīm eva tāvat tvam apayāto raṇān mama । tena jīvasi rādheya nihatas tv anujas tava ॥

भ्रातरं घातयित्वा च त्यक्त्वा रणशिरश्च कः । त्वदन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थितः ॥

bhrātaraṁ ghātayitvā ca tyaktvā raṇaśiraś ca kaḥ । tvad anyaḥ puruṣaḥ satsu brūyād evaṁ vyavasthitaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । इति कर्णं ब्रुवन्नेव बीभत्सुरपराजितः । अभ्ययाद्विसृजन्बाणान्कायावरणभेदिनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । iti karṇaṁ bruvann eva bībhatsur aparājitaḥ । abhyayād visr̥jan bāṇān kāyāvaraṇabhedinaḥ ॥

प्रतिजग्राह तान्कर्णः शरानग्निशिखोपमान् । शरवर्षेण महता वर्षमाण इवाम्बुदः ॥

pratijagrāha tān karṇaḥ śarān agniśikhopamān । śaravarṣeṇa mahatā varṣamāṇa ivāmbudaḥ ॥

उत्पेतुः शरजालानि घोररूपाणि सर्वशः । अविध्यदश्वान्बाह्वोश्च हस्तावापं पृथक्पृथक् ॥

utpetuḥ śarajālāni ghorarūpāṇi sarvaśaḥ । avidhyad aśvān bāhvoś ca hastāvāpaṁ pr̥thak pr̥thak ॥

सोऽमृष्यमाणः कर्णस्य निषङ्गस्यावलम्बनम् । चिच्छेद निशिताग्रेण शरेण नतपर्वणा ॥

so ’mr̥ṣyamāṇaḥ karṇasya niṣaṅgasyāvalambanam । ciccheda niśitāgreṇa śareṇa nataparvaṇā ॥

उपासङ्गादुपादाय कर्णो बाणानथापरान् । विव्याध पाण्डवं हस्ते तस्य मुष्टिरशीर्यत ॥

upāsaṅgād upādāya karṇo bāṇān athāparān । vivyādha pāṇḍavaṁ haste tasya muṣṭir aśīryata ॥

ततः पार्थो महाबाहुः कर्णस्य धनुरच्छिनत् । स शक्तिं प्राहिणोत्तस्मै तां पार्थो व्यधमच्छरैः ॥

tataḥ pārtho mahābāhuḥ karṇasya dhanur acchinat । sa śaktiṁ prāhiṇot tasmai tāṁ pārtho vyadhamac charaiḥ ॥

ततोऽभिपेतुर्बहवो राधेयस्य पदानुगाः । तांश्च गाण्डीवनिर्मुक्तैः प्राहिणोद्यमसादनम् ॥

tato ’bhipetur bahavo rādheyasya padānugāḥ । tāṁś ca gāṇḍīvanirmuktaiḥ prāhiṇod yamasādanam ॥

ततोऽस्याश्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्बीभत्सुर्भारसाधनैः । आकर्णमुक्तैरभ्यघ्नंस्ते हताः प्रापतन्भुवि ॥

tato ’syāśvāñ śarais tīkṣṇair bībhatsur bhārasādhanaiḥ । ākarṇamuktair abhyaghnaṁs te hatāḥ prāpatan bhuvi ॥

अथापरेण बाणेन ज्वलितेन महाभुजः । विव्याध कर्णं कौन्तेयस्तीक्ष्णेनोरसि वीर्यवान् ॥

athāpareṇa bāṇena jvalitena mahābhujaḥ । vivyādha karṇaṁ kaunteyas tīkṣṇenorasi vīryavān ॥

तस्य भित्त्वा तनुत्राणं कायमभ्यपतच्छरः । ततः स तमसाविष्टो न स्म किंचित्प्रजज्ञिवान् ॥

tasya bhittvā tanutrāṇaṁ kāyam abhyapatac charaḥ । tataḥ sa tamasāviṣṭo na sma kiṁ cit prajajñivān ॥

स गाढवेदनो हित्वा रणं प्रायादुदङ्मुखः । ततोऽर्जुन उपाक्रोशदुत्तरश्च महारथः ॥

sa gāḍhavedano hitvā raṇaṁ prāyād udaṅmukhaḥ । tato ’rjuna upākrośad uttaraś ca mahārathaḥ ॥