Adhyāya 56

वैशंपायन उवाच । ततो वैकर्तनं जित्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत् । एतन्मां प्रापयानीकं यत्र तालो हिरण्मयः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato vaikartanaṁ jitvā pārtho vairāṭim abravīt । etan māṁ prāpayānīkaṁ yatra tālo hiraṇmayaḥ ॥

अत्र शांतनवो भीष्मो रथेऽस्माकं पितामहः । काङ्क्षमाणो मया युद्धं तिष्ठत्यमरदर्शनः । आदास्याम्यहमेतस्य धनुर्ज्यामपि चाहवे ॥

atra śāṁtanavo bhīṣmo rathe ’smākaṁ pitāmahaḥ । kāṅkṣamāṇo mayā yuddhaṁ tiṣṭhaty amaradarśanaḥ । ādāsyāmy aham etasya dhanurjyām api cāhave ॥

अस्यन्तं दिव्यमस्त्रं मां चित्रमद्य निशामय । शतह्रदामिवायान्तीं स्तनयित्नोरिवाम्बरे ॥

asyantaṁ divyam astraṁ māṁ citram adya niśāmaya । śatahradām ivāyāntīṁ stanayitnor ivāmbare ॥

सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं द्रक्ष्यन्ति कुरवो मम । दक्षिणेनाथ वामेन कतरेण स्विदस्यति । इति मां संगताः सर्वे तर्कयिष्यन्ति शत्रवः ॥

suvarṇapr̥ṣṭhaṁ gāṇḍīvaṁ drakṣyanti kuravo mama । dakṣiṇenātha vāmena katareṇa svid asyati । iti māṁ saṁgatāḥ sarve tarkayiṣyanti śatravaḥ ॥

शोणितोदां रथावर्तां नागनक्रां दुरत्ययाम् । नदीं प्रस्यन्दयिष्यामि परलोकप्रवाहिनीम् ॥

śoṇitodāṁ rathāvartāṁ nāganakrāṁ duratyayām । nadīṁ prasyandayiṣyāmi paralokapravāhinīm ॥

पाणिपादशिरःपृष्ठबाहुशाखानिरन्तरम् । वनं कुरूणां छेत्स्यामि भल्लैः संनतपर्वभिः ॥

pāṇipādaśiraḥpr̥ṣṭhabāhuśākhānirantaram । vanaṁ kurūṇāṁ chetsyāmi bhallaiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

जयतः कौरवीं सेनामेकस्य मम धन्विनः । शतं मार्गा भविष्यन्ति पावकस्येव कानने । मया चक्रमिवाविद्धं सैन्यं द्रक्ष्यसि केवलम् ॥

jayataḥ kauravīṁ senām ekasya mama dhanvinaḥ । śataṁ mārgā bhaviṣyanti pāvakasyeva kānane । mayā cakram ivāviddhaṁ sainyaṁ drakṣyasi kevalam ॥

असंभ्रान्तो रथे तिष्ठ समेषु विषमेषु च । दिवमावृत्य तिष्ठन्तं गिरिं भेत्स्यामि धारिभिः ॥

asaṁbhrānto rathe tiṣṭha sameṣu viṣameṣu ca । divam āvr̥tya tiṣṭhantaṁ giriṁ bhetsyāmi dhāribhiḥ ॥

अहमिन्द्रस्य वचनात्संग्रामेऽभ्यहनं पुरा । पौलोमान्कालखञ्जांश्च सहस्राणि शतानि च ॥

aham indrasya vacanāt saṁgrāme ’bhyahanaṁ purā । paulomān kālakhañjāṁś ca sahasrāṇi śatāni ca ॥

अहमिन्द्राद्दृढां मुष्टिं ब्रह्मणः कृतहस्तताम् । प्रगाढं तुमुलं चित्रमतिविद्धं प्रजापतेः ॥

aham indrād dr̥ḍhāṁ muṣṭiṁ brahmaṇaḥ kr̥tahastatām । pragāḍhaṁ tumulaṁ citram atividdhaṁ prajāpateḥ ॥

अहं पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरमारुजम् । जित्वा षष्टिसहस्राणि रथिनामुग्रधन्विनाम् ॥

ahaṁ pāre samudrasya hiraṇyapuram ārujam । jitvā ṣaṣṭisahasrāṇi rathinām ugradhanvinām ॥

ध्वजवृक्षं पत्तितृणं रथसिंहगणायुतम् । वनमादीपयिष्यामि कुरूणामस्त्रतेजसा ॥

dhvajavr̥kṣaṁ pattitr̥ṇaṁ rathasiṁhagaṇāyutam । vanam ādīpayiṣyāmi kurūṇām astratejasā ॥

तानहं रथनीडेभ्यः शरैः संनतपर्वभिः । एकः संकालयिष्यामि वज्रपाणिरिवासुरान् ॥

tān ahaṁ rathanīḍebhyaḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ । ekaḥ saṁkālayiṣyāmi vajrapāṇir ivāsurān ॥

रौद्रं रुद्रादहं ह्यस्त्रं वारुणं वरुणादपि । अस्त्रमाग्नेयमग्नेश्च वायव्यं मातरिश्वनः । वज्रादीनि तथास्त्राणि शक्रादहमवाप्तवान् ॥

raudraṁ rudrād ahaṁ hy astraṁ vāruṇaṁ varuṇād api । astram āgneyam agneś ca vāyavyaṁ mātariśvanaḥ । vajrādīni tathāstrāṇi śakrād aham avāptavān ॥

धार्तराष्ट्रवनं घोरं नरसिंहाभिरक्षितम् । अहमुत्पाटयिष्यामि वैराटे व्येतु ते भयम् ॥

dhārtarāṣṭravanaṁ ghoraṁ narasiṁhābhirakṣitam । aham utpāṭayiṣyāmi vairāṭe vyetu te bhayam ॥

एवमाश्वासितस्तेन वैराटिः सव्यसाचिना । व्यगाहत रथानीकं भीमं भीष्मस्य धीमतः ॥

evam āśvāsitas tena vairāṭiḥ savyasācinā । vyagāhata rathānīkaṁ bhīmaṁ bhīṣmasya dhīmataḥ ॥

तमायान्तं महाबाहुं जिगीषन्तं रणे परान् । अभ्यवारयदव्यग्रः क्रूरकर्मा धनंजयम् ॥

tam āyāntaṁ mahābāhuṁ jigīṣantaṁ raṇe parān । abhyavārayad avyagraḥ krūrakarmā dhanaṁjayam ॥

तं चित्रमाल्याभरणाः कृतविद्या मनस्विनः । आगच्छन्भीमधन्वानं मौर्वीं पर्यस्य बाहुभिः ॥

taṁ citramālyābharaṇāḥ kr̥tavidyā manasvinaḥ । āgacchan bhīmadhanvānaṁ maurvīṁ paryasya bāhubhiḥ ॥

दुःशासनो विकर्णश्च दुःसहोऽथ विविंशतिः । आगत्य भीमधन्वानं बीभत्सुं पर्यवारयन् ॥

duḥśāsano vikarṇaś ca duḥsaho ’tha viviṁśatiḥ । āgatya bhīmadhanvānaṁ bībhatsuṁ paryavārayan ॥

दुःशासनस्तु भल्लेन विद्ध्वा वैराटिमुत्तरम् । द्वितीयेनार्जुनं वीरः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥

duḥśāsanas tu bhallena viddhvā vairāṭim uttaram । dvitīyenārjunaṁ vīraḥ pratyavidhyat stanāntare ॥

तस्य जिष्णुरुपावृत्य पृथुधारेण कार्मुकम् । चकर्त गार्ध्रपत्रेण जातरूपपरिष्कृतम् ॥

tasya jiṣṇur upāvr̥tya pr̥thudhāreṇa kārmukam । cakarta gārdhrapatreṇa jātarūpapariṣkr̥tam ॥

अथैनं पञ्चभिः पश्चात्प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे । सोऽपयातो रणं हित्वा पार्थबाणप्रपीडितः ॥

athainaṁ pañcabhiḥ paścāt pratyavidhyat stanāntare । so ’payāto raṇaṁ hitvā pārthabāṇaprapīḍitaḥ ॥

तं विकर्णः शरैस्तीक्ष्णैर्गार्ध्रपत्रैरजिह्मगैः । विव्याध परवीरघ्नमर्जुनं धृतराष्ट्रजः ॥

taṁ vikarṇaḥ śarais tīkṣṇair gārdhrapatrair ajihmagaiḥ । vivyādha paravīraghnam arjunaṁ dhr̥tarāṣṭrajaḥ ॥

ततस्तमपि कौन्तेयः शरेणानतपर्वणा । ललाटेऽभ्यहनत्तूर्णं स विद्धः प्रापतद्रथात् ॥

tatas tam api kaunteyaḥ śareṇānataparvaṇā । lalāṭe ’bhyahanat tūrṇaṁ sa viddhaḥ prāpatad rathāt ॥

ततः पार्थमभिद्रुत्य दुःसहः सविविंशतिः । अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णैः परीप्सन्भ्रातरं रणे ॥

tataḥ pārtham abhidrutya duḥsahaḥ saviviṁśatiḥ । avākirac charais tīkṣṇaiḥ parīpsan bhrātaraṁ raṇe ॥

तावुभौ गार्ध्रपत्राभ्यां निशिताभ्यां धनंजयः । विद्ध्वा युगपदव्यग्रस्तयोर्वाहानसूदयत् ॥

tāv ubhau gārdhrapatrābhyāṁ niśitābhyāṁ dhanaṁjayaḥ । viddhvā yugapad avyagras tayor vāhān asūdayat ॥

तौ हताश्वौ विविद्धाङ्गौ धृतराष्ट्रात्मजावुभौ । अभिपत्य रथैरन्यैरपनीतौ पदानुगैः ॥

tau hatāśvau vividdhāṅgau dhr̥tarāṣṭrātmajāv ubhau । abhipatya rathair anyair apanītau padānugaiḥ ॥

सर्वा दिशश्चाभ्यपतद्बीभत्सुरपराजितः । किरीटमाली कौन्तेयो लब्धलक्षो महाबलः ॥

sarvā diśaś cābhyapatad bībhatsur aparājitaḥ । kirīṭamālī kaunteyo labdhalakṣo mahābalaḥ ॥