50.1MBH-4-50-1
वैशंपायन उवाच । अपयाते तु राधेये दुर्योधनपुरोगमाः । अनीकेन यथास्वेन शरैरार्च्छन्त पाण्डवम् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । apayāte tu rādheye duryodhanapurogamāḥ । anīkena yathāsvena śarair ārcchanta pāṇḍavam ॥
Virāṭa Parva · Adhyaya 4.50
Adhyāya 50
अध्यायः 50
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana · अर्जुन arjuna
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §54–56 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
50.2MBH-4-50-2
बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापततः शरैः । अभियानीयमाज्ञाय वैराटिरिदमब्रवीत् ॥
bahudhā tasya sainyasya vyūḍhasyāpatataḥ śaraiḥ । abhiyānīyam ājñāya vairāṭir idam abravīt ॥
50.3MBH-4-50-3
आस्थाय रुचिरं जिष्णो रथं सारथिना मया । कतमद्यास्यसेऽनीकमुक्तो यास्याम्यहं त्वया ॥
āsthāya ruciraṁ jiṣṇo rathaṁ sārathinā mayā । katamad yāsyase ’nīkam ukto yāsyāmy ahaṁ tvayā ॥
50.4MBH-4-50-4
अर्जुन उवाच । लोहिताक्षमरिष्टं यं वैयाघ्रमनुपश्यसि । नीलां पताकामाश्रित्य रथे तिष्ठन्तमुत्तर ॥
arjuna uvāca । lohitākṣam ariṣṭaṁ yaṁ vaiyāghram anupaśyasi । nīlāṁ patākām āśritya rathe tiṣṭhantam uttara ॥
50.5MBH-4-50-5
कृपस्यैतद्रथानीकं प्रापयस्वैतदेव माम् । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विनः ॥
kr̥pasyaitad rathānīkaṁ prāpayasvaitad eva mām । etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṁ dr̥ḍhadhanvinaḥ ॥
50.6MBH-4-50-6
कमण्डलुर्ध्वजे यस्य शातकुम्भमयः शुभः । आचार्य एष वै द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥
kamaṇḍalur dhvaje yasya śātakumbhamayaḥ śubhaḥ । ācārya eṣa vai droṇaḥ sarvaśastrabhr̥tāṁ varaḥ ॥
50.7MBH-4-50-7
सुप्रसन्नमना वीर कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम् । अत्रैव चाविरोधेन एष धर्मः सनातनः ॥
suprasannamanā vīra kuruṣvainaṁ pradakṣiṇam । atraiva cāvirodhena eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ॥
50.8MBH-4-50-8
यदि मे प्रथमं द्रोणः शरीरे प्रहरिष्यति । ततोऽस्य प्रहरिष्यामि नास्य कोपो भविष्यति ॥
yadi me prathamaṁ droṇaḥ śarīre prahariṣyati । tato ’sya prahariṣyāmi nāsya kopo bhaviṣyati ॥
50.9MBH-4-50-9
अस्याविदूरे तु धनुर्ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते । आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथः ॥
asyāvidūre tu dhanur dhvajāgre yasya dr̥śyate । ācāryasyaiṣa putro vai aśvatthāmā mahārathaḥ ॥
50.10MBH-4-50-10
सदा ममैष मान्यश्च सर्वशस्त्रभृतामपि । एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथाः पुनः पुनः ॥
sadā mamaiṣa mānyaś ca sarvaśastrabhr̥tām api । etasya tvaṁ rathaṁ prāpya nivartethāḥ punaḥ punaḥ ॥
50.11MBH-4-50-11
य एष तु रथानीके सुवर्णकवचावृतः । सेनाग्र्येण तृतीयेन व्यवहार्येण तिष्ठति ॥
ya eṣa tu rathānīke suvarṇakavacāvr̥taḥ । senāgryeṇa tr̥tīyena vyavahāryeṇa tiṣṭhati ॥
50.12MBH-4-50-12
यस्य नागो ध्वजाग्रे वै हेमकेतनसंश्रितः । धृतराष्ट्रात्मजः श्रीमानेष राजा सुयोधनः ॥
yasya nāgo dhvajāgre vai hemaketanasaṁśritaḥ । dhr̥tarāṣṭrātmajaḥ śrīmān eṣa rājā suyodhanaḥ ॥
50.13MBH-4-50-13
एतस्याभिमुखं वीर रथं पररथारुजः । प्रापयस्वैष तेजोभिप्रमाथी युद्धदुर्मदः ॥
etasyābhimukhaṁ vīra rathaṁ pararathārujaḥ । prāpayasvaiṣa tejobhipramāthī yuddhadurmadaḥ ॥
50.14MBH-4-50-14
एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रः प्रथमो मतः । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं शरैः ॥
eṣa droṇasya śiṣyāṇāṁ śīghrāstraḥ prathamo mataḥ । etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṁ vipulaṁ śaraiḥ ॥
50.15MBH-4-50-15
नागकक्ष्या तु रुचिरा ध्वजाग्रे यस्य तिष्ठति । एष वैकर्तनः कर्णो विदितः पूर्वमेव ते ॥
nāgakakṣyā tu rucirā dhvajāgre yasya tiṣṭhati । eṣa vaikartanaḥ karṇo viditaḥ pūrvam eva te ॥
50.16MBH-4-50-16
एतस्य रथमास्थाय राधेयस्य दुरात्मनः । यत्तो भवेथाः संग्रामे स्पर्धत्येष मया सदा ॥
etasya ratham āsthāya rādheyasya durātmanaḥ । yatto bhavethāḥ saṁgrāme spardhaty eṣa mayā sadā ॥
50.17MBH-4-50-17
यस्तु नीलानुसारेण पञ्चतारेण केतुना । हस्तावापी बृहद्धन्वा रथे तिष्ठति वीर्यवान् ॥
yas tu nīlānusāreṇa pañcatāreṇa ketunā । hastāvāpī br̥haddhanvā rathe tiṣṭhati vīryavān ॥
50.18MBH-4-50-18
यस्य तारार्कचित्रोऽसौ रथे ध्वजवरः स्थितः । यस्यैतत्पाण्डुरं छत्रं विमलं मूर्ध्नि तिष्ठति ॥
yasya tārārkacitro ’sau rathe dhvajavaraḥ sthitaḥ । yasyaitat pāṇḍuraṁ chatraṁ vimalaṁ mūrdhni tiṣṭhati ॥
50.19MBH-4-50-19
महतो रथवंशस्य नानाध्वजपताकिनः । बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थितः ॥
mahato rathavaṁśasya nānādhvajapatākinaḥ । balāhakāgre sūryo vā ya eṣa pramukhe sthitaḥ ॥
50.20MBH-4-50-20
हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते । जातरूपशिरस्त्राणस्त्रासयन्निव मे मनः ॥
haimaṁ candrārkasaṁkāśaṁ kavacaṁ yasya dr̥śyate । jātarūpaśirastrāṇas trāsayann iva me manaḥ ॥
50.21MBH-4-50-21
एष शांतनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः । राजश्रियावबद्धस्तु दुर्योधनवशानुगः ॥
eṣa śāṁtanavo bhīṣmaḥ sarveṣāṁ naḥ pitāmahaḥ । rājaśriyāvabaddhas tu duryodhanavaśānugaḥ ॥
50.22MBH-4-50-22
पश्चादेष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् । एतेन युध्यमानस्य यत्तः संयच्छ मे हयान् ॥
paścād eṣa prayātavyo na me vighnakaro bhavet । etena yudhyamānasya yattaḥ saṁyaccha me hayān ॥
50.23MBH-4-50-23
ततोऽभ्यवहदव्यग्रो वैराटिः सव्यसाचिनम् । यत्रातिष्ठत्कृपो राजन्योत्स्यमानो धनंजयम् ॥
tato ’bhyavahad avyagro vairāṭiḥ savyasācinam । yatrātiṣṭhat kr̥po rājan yotsyamāno dhanaṁjayam ॥