Adhyāya 23

वैशंपायन उवाच । ते दृष्ट्वा निहतान्सूतान्राज्ञे गत्वा न्यवेदयन् । गन्धर्वैर्निहता राजन्सूतपुत्राः परःशताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te dr̥ṣṭvā nihatān sūtān rājñe gatvā nyavedayan । gandharvair nihatā rājan sūtaputrāḥ paraḥśatāḥ ॥

यथा वज्रेण वै दीर्णं पर्वतस्य महच्छिरः । विनिकीर्णं प्रदृश्येत तथा सूता महीतले ॥

yathā vajreṇa vai dīrṇaṁ parvatasya mahac chiraḥ । vinikīrṇaṁ pradr̥śyeta tathā sūtā mahītale ॥

सैरन्ध्री च विमुक्तासौ पुनरायाति ते गृहम् । सर्वं संशयितं राजन्नगरं ते भविष्यति ॥

sairandhrī ca vimuktāsau punar āyāti te gr̥ham । sarvaṁ saṁśayitaṁ rājan nagaraṁ te bhaviṣyati ॥

तथारूपा हि सैरन्ध्री गन्धर्वाश्च महाबलाः । पुंसामिष्टश्च विषयो मैथुनाय न संशयः ॥

tathārūpā hi sairandhrī gandharvāś ca mahābalāḥ । puṁsām iṣṭaś ca viṣayo maithunāya na saṁśayaḥ ॥

यथा सैरन्ध्रिवेषेण न ते राजन्निदं पुरम् । विनाशमेति वै क्षिप्रं तथा नीतिर्विधीयताम् ॥

yathā sairandhriveṣeṇa na te rājann idaṁ puram । vināśam eti vai kṣipraṁ tathā nītir vidhīyatām ॥

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विराटो वाहिनीपतिः । अब्रवीत्क्रियतामेषां सूतानां परमक्रिया ॥

teṣāṁ tad vacanaṁ śrutvā virāṭo vāhinīpatiḥ । abravīt kriyatām eṣāṁ sūtānāṁ paramakriyā ॥

एकस्मिन्नेव ते सर्वे सुसमिद्धे हुताशने । दह्यन्तां कीचकाः शीघ्रं रत्नैर्गन्धैश्च सर्वशः ॥

ekasminn eva te sarve susamiddhe hutāśane । dahyantāṁ kīcakāḥ śīghraṁ ratnair gandhaiś ca sarvaśaḥ ॥

सुदेष्णां चाब्रवीद्राजा महिषीं जातसाध्वसः । सैरन्ध्रीमागतां ब्रूया ममैव वचनादिदम् ॥

sudeṣṇāṁ cābravīd rājā mahiṣīṁ jātasādhvasaḥ । sairandhrīm āgatāṁ brūyā mamaiva vacanād idam ॥

गच्छ सैरन्ध्रि भद्रं ते यथाकामं चराबले । बिभेति राजा सुश्रोणि गन्धर्वेभ्यः पराभवात् ॥

gaccha sairandhri bhadraṁ te yathākāmaṁ carābale । bibheti rājā suśroṇi gandharvebhyaḥ parābhavāt ॥

न हि तामुत्सहे वक्तुं स्वयं गन्धर्वरक्षिताम् । स्त्रियस्त्वदोषास्तां वक्तुमतस्त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥

na hi tām utsahe vaktuṁ svayaṁ gandharvarakṣitām । striyas tv adoṣās tāṁ vaktum atas tvāṁ prabravīmy aham ॥

अथ मुक्ता भयात्कृष्णा सूतपुत्रान्निरस्य च । मोक्षिता भीमसेनेन जगाम नगरं प्रति ॥

atha muktā bhayāt kr̥ṣṇā sūtaputrān nirasya ca । mokṣitā bhīmasenena jagāma nagaraṁ prati ॥

त्रासितेव मृगी बाला शार्दूलेन मनस्विनी । गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ॥

trāsiteva mr̥gī bālā śārdūlena manasvinī । gātrāṇi vāsasī caiva prakṣālya salilena sā ॥

तां दृष्ट्वा पुरुषा राजन्प्राद्रवन्त दिशो दश । गन्धर्वाणां भयत्रस्ताः केचिद्दृष्टीर्न्यमीलयन् ॥

tāṁ dr̥ṣṭvā puruṣā rājan prādravanta diśo daśa । gandharvāṇāṁ bhayatrastāḥ ke cid dr̥ṣṭīr nyamīlayan ॥

ततो महानसद्वारि भीमसेनमवस्थितम् । ददर्श राजन्पाञ्चाली यथा मत्तं महाद्विपम् ॥

tato mahānasadvāri bhīmasenam avasthitam । dadarśa rājan pāñcālī yathā mattaṁ mahādvipam ॥

तं विस्मयन्ती शनकैः संज्ञाभिरिदमब्रवीत् । गन्धर्वराजाय नमो येनास्मि परिमोचिता ॥

taṁ vismayantī śanakaiḥ saṁjñābhir idam abravīt । gandharvarājāya namo yenāsmi parimocitā ॥

भीमसेन उवाच । ये यस्या विचरन्तीह पुरुषा वशवर्तिनः । तस्यास्ते वचनं श्रुत्वा अनृणा विचरन्त्युत ॥

bhīmasena uvāca । ye yasyā vicarantīha puruṣā vaśavartinaḥ । tasyās te vacanaṁ śrutvā anr̥ṇā vicaranty uta ॥

वैशंपायन उवाच । ततः सा नर्तनागारे धनंजयमपश्यत । राज्ञः कन्या विराटस्य नर्तयानं महाभुजम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sā nartanāgāre dhanaṁjayam apaśyata । rājñaḥ kanyā virāṭasya nartayānaṁ mahābhujam ॥

ततस्ता नर्तनागाराद्विनिष्क्रम्य सहार्जुनाः । कन्या ददृशुरायान्तीं कृष्णां क्लिष्टामनागसम् ॥

tatas tā nartanāgārād viniṣkramya sahārjunāḥ । kanyā dadr̥śur āyāntīṁ kr̥ṣṇāṁ kliṣṭām anāgasam ॥

कन्या ऊचुः । दिष्ट्या सैरन्ध्रि मुक्तासि दिष्ट्यासि पुनरागता । दिष्ट्या विनिहताः सूता ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् ॥

kanyā ūcuḥ । diṣṭyā sairandhri muktāsi diṣṭyāsi punarāgatā । diṣṭyā vinihatāḥ sūtā ye tvāṁ kliśyanty anāgasam ॥

बृहन्नडोवाच । कथं सैरन्ध्रि मुक्तासि कथं पापाश्च ते हताः । इच्छामि वै तव श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥

br̥hannaḍovāca । kathaṁ sairandhri muktāsi kathaṁ pāpāś ca te hatāḥ । icchāmi vai tava śrotuṁ sarvam eva yathātatham ॥

सैरन्ध्र्युवाच । बृहन्नडे किं नु तव सैरन्ध्र्या कार्यमद्य वै । या त्वं वससि कल्याणि सदा कन्यापुरे सुखम् ॥

sairandhry uvāca । br̥hannaḍe kiṁ nu tava sairandhryā kāryam adya vai । yā tvaṁ vasasi kalyāṇi sadā kanyāpure sukham ॥

न हि दुःखं समाप्नोषि सैरन्ध्री यदुपाश्नुते । तेन मां दुःखितामेवं पृच्छसे प्रहसन्निव ॥

na hi duḥkhaṁ samāpnoṣi sairandhrī yad upāśnute । tena māṁ duḥkhitām evaṁ pr̥cchase prahasann iva ॥

बृहन्नडोवाच । बृहन्नडापि कल्याणि दुःखमाप्नोत्यनुत्तमम् । तिर्यग्योनिगता बाले न चैनामवबुध्यसे ॥

br̥hannaḍovāca । br̥hannaḍāpi kalyāṇi duḥkham āpnoty anuttamam । tiryagyonigatā bāle na cainām avabudhyase ॥

वैशंपायन उवाच । ततः सहैव कन्याभिर्द्रौपदी राजवेश्म तत् । प्रविवेश सुदेष्णायाः समीपमपलायिनी ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sahaiva kanyābhir draupadī rājaveśma tat । praviveśa sudeṣṇāyāḥ samīpam apalāyinī ॥

तामब्रवीद्राजपुत्री विराटवचनादिदम् । सैरन्ध्रि गम्यतां शीघ्रं यत्र कामयसे गतिम् ॥

tām abravīd rājaputrī virāṭavacanād idam । sairandhri gamyatāṁ śīghraṁ yatra kāmayase gatim ॥

राजा बिभेति भद्रं ते गन्धर्वेभ्यः पराभवात् । त्वं चापि तरुणी सुभ्रु रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥

rājā bibheti bhadraṁ te gandharvebhyaḥ parābhavāt । tvaṁ cāpi taruṇī subhru rūpeṇāpratimā bhuvi ॥

सैरन्ध्र्युवाच । त्रयोदशाहमात्रं मे राजा क्षमतु भामिनि । कृतकृत्या भविष्यन्ति गन्धर्वास्ते न संशयः ॥

sairandhry uvāca । trayodaśāhamātraṁ me rājā kṣamatu bhāmini । kr̥takr̥tyā bhaviṣyanti gandharvās te na saṁśayaḥ ॥

ततो मां तेऽपनेष्यन्ति करिष्यन्ति च ते प्रियम् । ध्रुवं च श्रेयसा राजा योक्ष्यते सह बान्धवैः ॥

tato māṁ te ’paneṣyanti kariṣyanti ca te priyam । dhruvaṁ ca śreyasā rājā yokṣyate saha bāndhavaiḥ ॥