Adhyāya 1

जनमेजय उवाच । कथं विराटनगरे मम पूर्वपितामहाः । अज्ञातवासमुषिता दुर्योधनभयार्दिताः ॥

janamejaya uvāca । kathaṁ virāṭanagare mama pūrvapitāmahāḥ । ajñātavāsam uṣitā duryodhanabhayārditāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । तथा तु स वराँल्लब्ध्वा धर्माद्धर्मभृतां वरः । गत्वाश्रमं ब्राह्मणेभ्य आचख्यौ सर्वमेव तत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tathā tu sa varām̐l labdhvā dharmād dharmabhr̥tāṁ varaḥ । gatvāśramaṁ brāhmaṇebhya ācakhyau sarvam eva tat ॥

कथयित्वा तु तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः । अरणीसहितं तस्मै ब्राह्मणाय न्यवेदयत् ॥

kathayitvā tu tat sarvaṁ brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhiraḥ । araṇīsahitaṁ tasmai brāhmaṇāya nyavedayat ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा धर्मपुत्रो महामनाः । संनिवर्त्यानुजान्सर्वानिति होवाच भारत ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā dharmaputro mahāmanāḥ । saṁnivartyānujān sarvān iti hovāca bhārata ॥

द्वादशेमानि वर्षाणि राष्ट्राद्विप्रोषिता वयम् । त्रयोदशोऽयं संप्राप्तः कृच्छ्रः परमदुर्वसः ॥

dvādaśemāni varṣāṇi rāṣṭrād viproṣitā vayam । trayodaśo ’yaṁ saṁprāptaḥ kr̥cchraḥ paramadurvasaḥ ॥

स साधु कौन्तेय इतो वासमर्जुन रोचय । यत्रेमा वसतीः सर्वा वसेमाविदिताः परैः ॥

sa sādhu kaunteya ito vāsam arjuna rocaya । yatremā vasatīḥ sarvā vasemāviditāḥ paraiḥ ॥

अर्जुन उवाच । तस्यैव वरदानेन धर्मस्य मनुजाधिप । अज्ञाता विचरिष्यामो नराणां भरतर्षभ ॥

arjuna uvāca । tasyaiva varadānena dharmasya manujādhipa । ajñātā vicariṣyāmo narāṇāṁ bharatarṣabha ॥

किं तु वासाय राष्ट्राणि कीर्तयिष्यामि कानिचित् । रमणीयानि गुप्तानि तेषां किंचित्स्म रोचय ॥

kiṁ tu vāsāya rāṣṭrāṇi kīrtayiṣyāmi kāni cit । ramaṇīyāni guptāni teṣāṁ kiṁ cit sma rocaya ॥

सन्ति रम्या जनपदा बह्वन्नाः परितः कुरून् । पाञ्चालाश्चेदिमत्स्याश्च शूरसेनाः पटच्चराः । दशार्णा नवराष्ट्रं च मल्लाः शाल्वा युगंधराः ॥

santi ramyā janapadā bahvannāḥ paritaḥ kurūn । pāñcālāś cedimatsyāś ca śūrasenāḥ paṭaccarāḥ । daśārṇā navarāṣṭraṁ ca mallāḥ śālvā yugaṁdharāḥ ॥

एतेषां कतमो राजन्निवासस्तव रोचते । वत्स्यामो यत्र राजेन्द्र संवत्सरमिमं वयम् ॥

eteṣāṁ katamo rājan nivāsas tava rocate । vatsyāmo yatra rājendra saṁvatsaram imaṁ vayam ॥

युधिष्ठिर उवाच । एवमेतन्महाबाहो यथा स भगवान्प्रभुः । अब्रवीत्सर्वभूतेशस्तत्तथा न तदन्यथा ॥

yudhiṣṭhira uvāca । evam etan mahābāho yathā sa bhagavān prabhuḥ । abravīt sarvabhūteśas tat tathā na tad anyathā ॥

अवश्यं त्वेव वासार्थं रमणीयं शिवं सुखम् । संमन्त्र्य सहितैः सर्वैर्द्रष्टव्यमकुतोभयम् ॥

avaśyaṁ tv eva vāsārthaṁ ramaṇīyaṁ śivaṁ sukham । saṁmantrya sahitaiḥ sarvair draṣṭavyam akutobhayam ॥

मत्स्यो विराटो बलवानभिरक्षेत्स पाण्डवान् । धर्मशीलो वदान्यश्च वृद्धश्च सुमहाधनः ॥

matsyo virāṭo balavān abhirakṣet sa pāṇḍavān । dharmaśīlo vadānyaś ca vr̥ddhaś ca sumahādhanaḥ ॥

विराटनगरे तात संवत्सरमिमं वयम् । कुर्वन्तस्तस्य कर्माणि विहरिष्याम भारत ॥

virāṭanagare tāta saṁvatsaram imaṁ vayam । kurvantas tasya karmāṇi vihariṣyāma bhārata ॥

यानि यानि च कर्माणि तस्य शक्ष्यामहे वयम् । कर्तुं यो यत्स तत्कर्म ब्रवीतु कुरुनन्दनाः ॥

yāni yāni ca karmāṇi tasya śakṣyāmahe vayam । kartuṁ yo yat sa tat karma bravītu kurunandanāḥ ॥

अर्जुन उवाच । नरदेव कथं कर्म राष्ट्रे तस्य करिष्यसि । विराटनृपतेः साधो रंस्यसे केन कर्मणा ॥

arjuna uvāca । naradeva kathaṁ karma rāṣṭre tasya kariṣyasi । virāṭanr̥pateḥ sādho raṁsyase kena karmaṇā ॥

मृदुर्वदान्यो ह्रीमांश्च धार्मिकः सत्यविक्रमः । राजंस्त्वमापदा क्लिष्टः किं करिष्यसि पाण्डव ॥

mr̥dur vadānyo hrīmāṁś ca dhārmikaḥ satyavikramaḥ । rājaṁs tvam āpadā kliṣṭaḥ kiṁ kariṣyasi pāṇḍava ॥

न दुःखमुचितं किंचिद्राजन्वेद यथा जनः । स इमामापदं प्राप्य कथं घोरां तरिष्यसि ॥

na duḥkham ucitaṁ kiṁ cid rājan veda yathā janaḥ । sa imām āpadaṁ prāpya kathaṁ ghorāṁ tariṣyasi ॥

युधिष्ठिर उवाच । शृणुध्वं यत्करिष्यामि कर्म वै कुरुनन्दनाः । विराटमनुसंप्राप्य राजानं पुरुषर्षभम् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । śr̥ṇudhvaṁ yat kariṣyāmi karma vai kurunandanāḥ । virāṭam anusaṁprāpya rājānaṁ puruṣarṣabham ॥

सभास्तारो भविष्यामि तस्य राज्ञो महात्मनः । कङ्को नाम द्विजो भूत्वा मताक्षः प्रियदेविता ॥

sabhāstāro bhaviṣyāmi tasya rājño mahātmanaḥ । kaṅko nāma dvijo bhūtvā matākṣaḥ priyadevitā ॥

वैडूर्यान्काञ्चनान्दान्तान्फलैर्ज्योतीरसैः सह । कृष्णाक्षाँल्लोहिताक्षांश्च निर्वर्त्स्यामि मनोरमान् ॥

vaiḍūryān kāñcanān dāntān phalair jyotīrasaiḥ saha । kr̥ṣṇākṣām̐l lohitākṣāṁś ca nirvartsyāmi manoramān ॥

आसं युधिष्ठिरस्याहं पुरा प्राणसमः सखा । इति वक्ष्यामि राजानं यदि मामनुयोक्ष्यते ॥

āsaṁ yudhiṣṭhirasyāhaṁ purā prāṇasamaḥ sakhā । iti vakṣyāmi rājānaṁ yadi mām anuyokṣyate ॥

इत्येतद्वो मयाख्यातं विहरिष्याम्यहं यथा । वृकोदर विराटे त्वं रंस्यसे केन कर्मणा ॥

ity etad vo mayākhyātaṁ vihariṣyāmy ahaṁ yathā । vr̥kodara virāṭe tvaṁ raṁsyase kena karmaṇā ॥