Adhyāya 93

वैशंपायन उवाच । ते तथा सहिता वीरा वसन्तस्तत्र तत्र ह । क्रमेण पृथिवीपाल नैमिषारण्यमागताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te tathā sahitā vīrā vasantas tatra tatra ha । krameṇa pr̥thivīpāla naimiṣāraṇyam āgatāḥ ॥

ततस्तीर्थेषु पुण्येषु गोमत्याः पाण्डवा नृप । कृताभिषेकाः प्रददुर्गाश्च वित्तं च भारत ॥

tatas tīrtheṣu puṇyeṣu gomatyāḥ pāṇḍavā nr̥pa । kr̥tābhiṣekāḥ pradadur gāś ca vittaṁ ca bhārata ॥

तत्र देवान्पितॄन्विप्रांस्तर्पयित्वा पुनः पुनः । कन्यातीर्थेऽश्वतीर्थे च गवां तीर्थे च कौरवाः ॥

tatra devān pitr̥̄n viprāṁs tarpayitvā punaḥ punaḥ । kanyātīrthe ’śvatīrthe ca gavāṁ tīrthe ca kauravāḥ ॥

वालकोट्यां वृषप्रस्थे गिरावुष्य च पाण्डवाः । बाहुदायां महीपाल चक्रुः सर्वेऽभिषेचनम् ॥

vālakoṭyāṁ vr̥ṣaprasthe girāv uṣya ca pāṇḍavāḥ । bāhudāyāṁ mahīpāla cakruḥ sarve ’bhiṣecanam ॥

प्रयागे देवयजने देवानां पृथिवीपते । ऊषुराप्लुत्य गात्राणि तपश्चातस्थुरुत्तमम् ॥

prayāge devayajane devānāṁ pr̥thivīpate । ūṣur āplutya gātrāṇi tapaś cātasthur uttamam ॥

गङ्गायमुनयोश्चैव संगमे सत्यसंगराः । विपाप्मानो महात्मानो विप्रेभ्यः प्रददुर्वसु ॥

gaṅgāyamunayoś caiva saṁgame satyasaṁgarāḥ । vipāpmāno mahātmāno viprebhyaḥ pradadur vasu ॥

तपस्विजनजुष्टां च ततो वेदीं प्रजापतेः । जग्मुः पाण्डुसुता राजन्ब्राह्मणैः सह भारत ॥

tapasvijanajuṣṭāṁ ca tato vedīṁ prajāpateḥ । jagmuḥ pāṇḍusutā rājan brāhmaṇaiḥ saha bhārata ॥

तत्र ते न्यवसन्वीरास्तपश्चातस्थुरुत्तमम् । संतर्पयन्तः सततं वन्येन हविषा द्विजान् ॥

tatra te nyavasan vīrās tapaś cātasthur uttamam । saṁtarpayantaḥ satataṁ vanyena haviṣā dvijān ॥

ततो महीधरं जग्मुर्धर्मज्ञेनाभिसत्कृतम् । राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपमद्युते ॥

tato mahīdharaṁ jagmur dharmajñenābhisatkr̥tam । rājarṣiṇā puṇyakr̥tā gayenānupamadyute ॥

सरो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी । ऋषिजुष्टं सुपुण्यं तत्तीर्थं ब्रह्मसरोत्तमम् ॥

saro gayaśiro yatra puṇyā caiva mahānadī । r̥ṣijuṣṭaṁ supuṇyaṁ tat tīrthaṁ brahmasarottamam ॥

अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति । उवास च स्वयं यत्र धर्मो राजन्सनातनः ॥

agastyo bhagavān yatra gato vaivasvataṁ prati । uvāsa ca svayaṁ yatra dharmo rājan sanātanaḥ ॥

सर्वासां सरितां चैव समुद्भेदो विशां पते । यत्र संनिहितो नित्यं महादेवः पिनाकधृक् ॥

sarvāsāṁ saritāṁ caiva samudbhedo viśāṁ pate । yatra saṁnihito nityaṁ mahādevaḥ pinākadhr̥k ॥

तत्र ते पाण्डवा वीराश्चातुर्मास्यैस्तदेजिरे । ऋषियज्ञेन महता यत्राक्षयवटो महान् ॥

tatra te pāṇḍavā vīrāś cāturmāsyais tadejire । r̥ṣiyajñena mahatā yatrākṣayavaṭo mahān ॥

ब्राह्मणास्तत्र शतशः समाजग्मुस्तपोधनाः । चातुर्मास्येनायजन्त आर्षेण विधिना तदा ॥

brāhmaṇās tatra śataśaḥ samājagmus tapodhanāḥ । cāturmāsyenāyajanta ārṣeṇa vidhinā tadā ॥

तत्र विद्यातपोनित्या ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथाः प्रचक्रिरे पुण्याः सदसिस्था महात्मनाम् ॥

tatra vidyātaponityā brāhmaṇā vedapāragāḥ । kathāḥ pracakrire puṇyāḥ sadasisthā mahātmanām ॥

तत्र विद्याव्रतस्नातः कौमारं व्रतमास्थितः । शमठोऽकथयद्राजन्नामूर्तरयसं गयम् ॥

tatra vidyāvratasnātaḥ kaumāraṁ vratam āsthitaḥ । śamaṭho ’kathayad rājann āmūrtarayasaṁ gayam ॥

अमूर्तरयसः पुत्रो गयो राजर्षिसत्तमः । पुण्यानि यस्य कर्माणि तानि मे शृणु भारत ॥

amūrtarayasaḥ putro gayo rājarṣisattamaḥ । puṇyāni yasya karmāṇi tāni me śr̥ṇu bhārata ॥

यस्य यज्ञो बभूवेह बह्वन्नो बहुदक्षिणः । यत्रान्नपर्वता राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥

yasya yajño babhūveha bahvanno bahudakṣiṇaḥ । yatrānnaparvatā rājañ śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

घृतकुल्याश्च दध्नश्च नद्यो बहुशतास्तथा । व्यञ्जनानां प्रवाहाश्च महार्हाणां सहस्रशः ॥

ghr̥takulyāś ca dadhnaś ca nadyo bahuśatās tathā । vyañjanānāṁ pravāhāś ca mahārhāṇāṁ sahasraśaḥ ॥

अहन्यहनि चाप्येतद्याचतां संप्रदीयते । अन्यत्तु ब्राह्मणा राजन्भुञ्जतेऽन्नं सुसंस्कृतम् ॥

ahany ahani cāpy etad yācatāṁ saṁpradīyate । anyat tu brāhmaṇā rājan bhuñjate ’nnaṁ susaṁskr̥tam ॥

तत्र वै दक्षिणाकाले ब्रह्मघोषो दिवं गतः । न स्म प्रज्ञायते किंचिद्ब्रह्मशब्देन भारत ॥

tatra vai dakṣiṇākāle brahmaghoṣo divaṁ gataḥ । na sma prajñāyate kiṁ cid brahmaśabdena bhārata ॥

पुण्येन चरता राजन्भूर्दिशः खं नभस्तथा । आपूर्णमासीच्छब्देन तदप्यासीन्महाद्भुतम् ॥

puṇyena caratā rājan bhūr diśaḥ khaṁ nabhas tathā । āpūrṇam āsīc chabdena tad apy āsīn mahādbhutam ॥

तत्र स्म गाथा गायन्ति मनुष्या भरतर्षभ । अन्नपानैः शुभैस्तृप्ता देशे देशे सुवर्चसः ॥

tatra sma gāthā gāyanti manuṣyā bharatarṣabha । annapānaiḥ śubhais tr̥ptā deśe deśe suvarcasaḥ ॥

गयस्य यज्ञे के त्वद्य प्राणिनो भोक्तुमीप्सवः । यत्र भोजनशिष्टस्य पर्वताः पञ्चविंशतिः ॥

gayasya yajñe ke tv adya prāṇino bhoktum īpsavaḥ । yatra bhojanaśiṣṭasya parvatāḥ pañcaviṁśatiḥ ॥

न स्म पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । गयो यदकरोद्यज्ञे राजर्षिरमितद्युतिः ॥

na sma pūrve janāś cakrur na kariṣyanti cāpare । gayo yad akarod yajñe rājarṣir amitadyutiḥ ॥

कथं नु देवा हविषा गयेन परितर्पिताः । पुनः शक्ष्यन्त्युपादातुमन्यैर्दत्तानि कानिचित् ॥

kathaṁ nu devā haviṣā gayena paritarpitāḥ । punaḥ śakṣyanty upādātum anyair dattāni kāni cit ॥

एवंविधाः सुबहवस्तस्य यज्ञे महात्मनः । बभूवुरस्य सरसः समीपे कुरुनन्दन ॥

evaṁvidhāḥ subahavas tasya yajñe mahātmanaḥ । babhūvur asya sarasaḥ samīpe kurunandana ॥