Adhyāya 91

वैशंपायन उवाच । ततः प्रयान्तं कौन्तेयं ब्राह्मणा वनवासिनः । अभिगम्य तदा राजन्निदं वचनमब्रुवन् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ prayāntaṁ kaunteyaṁ brāhmaṇā vanavāsinaḥ । abhigamya tadā rājann idaṁ vacanam abruvan ॥

राजंस्तीर्थानि गन्तासि पुण्यानि भ्रातृभिः सह । देवर्षिणा च सहितो लोमशेन महात्मना ॥

rājaṁs tīrthāni gantāsi puṇyāni bhrātr̥bhiḥ saha । devarṣiṇā ca sahito lomaśena mahātmanā ॥

अस्मानपि महाराज नेतुमर्हसि पाण्डव । अस्माभिर्हि न शक्यानि त्वदृते तानि कौरव ॥

asmān api mahārāja netum arhasi pāṇḍava । asmābhir hi na śakyāni tvad r̥te tāni kaurava ॥

श्वापदैरुपसृष्टानि दुर्गाणि विषमाणि च । अगम्यानि नरैरल्पैस्तीर्थानि मनुजेश्वर ॥

śvāpadair upasr̥ṣṭāni durgāṇi viṣamāṇi ca । agamyāni narair alpais tīrthāni manujeśvara ॥

भवन्तो भ्रातरः शूरा धनुर्धरवराः सदा । भवद्भिः पालिताः शूरैर्गच्छेम वयमप्युत ॥

bhavanto bhrātaraḥ śūrā dhanurdharavarāḥ sadā । bhavadbhiḥ pālitāḥ śūrair gacchema vayam apy uta ॥

भवत्प्रसादाद्धि वयं प्राप्नुयाम फलं शुभम् । तीर्थानां पृथिवीपाल व्रतानां च विशां पते ॥

bhavatprasādād dhi vayaṁ prāpnuyāma phalaṁ śubham । tīrthānāṁ pr̥thivīpāla vratānāṁ ca viśāṁ pate ॥

तव वीर्यपरित्राताः शुद्धास्तीर्थपरिप्लुताः । भवेम धूतपाप्मानस्तीर्थसंदर्शनान्नृप ॥

tava vīryaparitrātāḥ śuddhās tīrthapariplutāḥ । bhavema dhūtapāpmānas tīrthasaṁdarśanān nr̥pa ॥

भवानपि नरेन्द्रस्य कार्तवीर्यस्य भारत । अष्टकस्य च राजर्षेर्लोमपादस्य चैव ह ॥

bhavān api narendrasya kārtavīryasya bhārata । aṣṭakasya ca rājarṣer lomapādasya caiva ha ॥

भरतस्य च वीरस्य सार्वभौमस्य पार्थिव । ध्रुवं प्राप्स्यसि दुष्प्रापाँल्लोकांस्तीर्थपरिप्लुतः ॥

bharatasya ca vīrasya sārvabhaumasya pārthiva । dhruvaṁ prāpsyasi duṣprāpām̐l lokāṁs tīrthapariplutaḥ ॥

प्रभासादीनि तीर्थानि महेन्द्रादींश्च पर्वतान् । गङ्गाद्याः सरितश्चैव प्लक्षादींश्च वनस्पतीन् । त्वया सह महीपाल द्रष्टुमिच्छामहे वयम् ॥

prabhāsādīni tīrthāni mahendrādīṁś ca parvatān । gaṅgādyāḥ saritaś caiva plakṣādīṁś ca vanaspatīn । tvayā saha mahīpāla draṣṭum icchāmahe vayam ॥

यदि ते ब्राह्मणेष्वस्ति काचित्प्रीतिर्जनाधिप । कुरु क्षिप्रं वचोऽस्माकं ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥

yadi te brāhmaṇeṣv asti kā cit prītir janādhipa । kuru kṣipraṁ vaco ’smākaṁ tataḥ śreyo ’bhipatsyase ॥

तीर्थानि हि महाबाहो तपोविघ्नकरैः सदा । अनुकीर्णानि रक्षोभिस्तेभ्यो नस्त्रातुमर्हसि ॥

tīrthāni hi mahābāho tapovighnakaraiḥ sadā । anukīrṇāni rakṣobhis tebhyo nas trātum arhasi ॥

तीर्थान्युक्तानि धौम्येन नारदेन च धीमता । यान्युवाच च देवर्षिर्लोमशः सुमहातपाः ॥

tīrthāny uktāni dhaumyena nāradena ca dhīmatā । yāny uvāca ca devarṣir lomaśaḥ sumahātapāḥ ॥

विधिवत्तानि सर्वाणि पर्यटस्व नराधिप । धूतपाप्मा सहास्माभिर्लोमशेन च पालितः ॥

vidhivat tāni sarvāṇi paryaṭasva narādhipa । dhūtapāpmā sahāsmābhir lomaśena ca pālitaḥ ॥

स तथा पूज्यमानस्तैर्हर्षादश्रुपरिप्लुतः । भीमसेनादिभिर्वीरैर्भ्रातृभिः परिवारितः । बाढमित्यब्रवीत्सर्वांस्तानृषीन्पाण्डवर्षभः ॥

sa tathā pūjyamānas tair harṣād aśrupariplutaḥ । bhīmasenādibhir vīrair bhrātr̥bhiḥ parivāritaḥ । bāḍham ity abravīt sarvāṁs tān r̥ṣīn pāṇḍavarṣabhaḥ ॥

लोमशं समनुज्ञाप्य धौम्यं चैव पुरोहितम् । ततः स पाण्डवश्रेष्ठो भ्रातृभिः सहितो वशी । द्रौपद्या चानवद्याङ्ग्या गमनाय मनो दधे ॥

lomaśaṁ samanujñāpya dhaumyaṁ caiva purohitam । tataḥ sa pāṇḍavaśreṣṭho bhrātr̥bhiḥ sahito vaśī । draupadyā cānavadyāṅgyā gamanāya mano dadhe ॥

अथ व्यासो महाभागस्तथा नारदपर्वतौ । काम्यके पाण्डवं द्रष्टुं समाजग्मुर्मनीषिणः ॥

atha vyāso mahābhāgas tathā nāradaparvatau । kāmyake pāṇḍavaṁ draṣṭuṁ samājagmur manīṣiṇaḥ ॥

तेषां युधिष्ठिरो राजा पूजां चक्रे यथाविधि । सत्कृतास्ते महाभागा युधिष्ठिरमथाब्रुवन् ॥

teṣāṁ yudhiṣṭhiro rājā pūjāṁ cakre yathāvidhi । satkr̥tās te mahābhāgā yudhiṣṭhiram athābruvan ॥

युधिष्ठिर यमौ भीम मनसा कुरुतार्जवम् । मनसा कृतशौचा वै शुद्धास्तीर्थानि गच्छत ॥

yudhiṣṭhira yamau bhīma manasā kurutārjavam । manasā kr̥taśaucā vai śuddhās tīrthāni gacchata ॥

शरीरनियमं ह्याहुर्ब्राह्मणा मानुषं व्रतम् । मनोविशुद्धां बुद्धिं च दैवमाहुर्व्रतं द्विजाः ॥

śarīraniyamaṁ hy āhur brāhmaṇā mānuṣaṁ vratam । manoviśuddhāṁ buddhiṁ ca daivam āhur vrataṁ dvijāḥ ॥

मनो ह्यदुष्टं शूराणां पर्याप्तं वै नराधिप । मैत्रीं बुद्धिं समास्थाय शुद्धास्तीर्थानि गच्छत ॥

mano hy aduṣṭaṁ śūrāṇāṁ paryāptaṁ vai narādhipa । maitrīṁ buddhiṁ samāsthāya śuddhās tīrthāni gacchata ॥

ते यूयं मानसैः शुद्धाः शरीरनियमव्रतैः । दैवं व्रतं समास्थाय यथोक्तं फलमाप्स्यथ ॥

te yūyaṁ mānasaiḥ śuddhāḥ śarīraniyamavrataiḥ । daivaṁ vrataṁ samāsthāya yathoktaṁ phalam āpsyatha ॥

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृष्णया सह पाण्डवाः । कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे मुनिभिर्दिव्यमानुषैः ॥

te tatheti pratijñāya kr̥ṣṇayā saha pāṇḍavāḥ । kr̥tasvastyayanāḥ sarve munibhir divyamānuṣaiḥ ॥

लोमशस्योपसंगृह्य पादौ द्वैपायनस्य च । नारदस्य च राजेन्द्र देवर्षेः पर्वतस्य च ॥

lomaśasyopasaṁgr̥hya pādau dvaipāyanasya ca । nāradasya ca rājendra devarṣeḥ parvatasya ca ॥

धौम्येन सहिता वीरास्तथान्यैर्वनवासिभिः । मार्गशीर्ष्यामतीतायां पुष्येण प्रययुस्ततः ॥

dhaumyena sahitā vīrās tathānyair vanavāsibhiḥ । mārgaśīrṣyām atītāyāṁ puṣyeṇa prayayus tataḥ ॥

कठिनानि समादाय चीराजिनजटाधराः । अभेद्यैः कवचैर्युक्तास्तीर्थान्यन्वचरंस्तदा ॥

kaṭhināni samādāya cīrājinajaṭādharāḥ । abhedyaiḥ kavacair yuktās tīrthāny anvacaraṁs tadā ॥

इन्द्रसेनादिभिर्भृत्यै रथैः परिचतुर्दशैः । महानसव्यापृतैश्च तथान्यैः परिचारकैः ॥

indrasenādibhir bhr̥tyai rathaiḥ paricaturdaśaiḥ । mahānasavyāpr̥taiś ca tathānyaiḥ paricārakaiḥ ॥

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशास्तूणवन्तः समार्गणाः । प्राङ्मुखाः प्रययुर्वीराः पाण्डवा जनमेजय ॥

sāyudhā baddhanistriṁśās tūṇavantaḥ samārgaṇāḥ । prāṅmukhāḥ prayayur vīrāḥ pāṇḍavā janamejaya ॥