Adhyāya 90

लोमश उवाच । धनंजयेन चाप्युक्तं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर । युधिष्ठिरं भ्रातरं मे योजयेर्धर्म्यया श्रिया ॥

lomaśa uvāca । dhanaṁjayena cāpy uktaṁ yat tac chr̥ṇu yudhiṣṭhira । yudhiṣṭhiraṁ bhrātaraṁ me yojayer dharmyayā śriyā ॥

त्वं हि धर्मान्परान्वेत्थ तपांसि च तपोधन । श्रीमतां चापि जानासि राज्ञां धर्मं सनातनम् ॥

tvaṁ hi dharmān parān vettha tapāṁsi ca tapodhana । śrīmatāṁ cāpi jānāsi rājñāṁ dharmaṁ sanātanam ॥

स भवान्यत्परं वेद पावनं पुरुषान्प्रति । तेन संयोजयेथास्त्वं तीर्थपुण्येन पाण्डवम् ॥

sa bhavān yat paraṁ veda pāvanaṁ puruṣān prati । tena saṁyojayethās tvaṁ tīrthapuṇyena pāṇḍavam ॥

यथा तीर्थानि गच्छेत गाश्च दद्यात्स पार्थिवः । तथा सर्वात्मना कार्यमिति मां विजयोऽब्रवीत् ॥

yathā tīrthāni gaccheta gāś ca dadyāt sa pārthivaḥ । tathā sarvātmanā kāryam iti māṁ vijayo ’bravīt ॥

भवता चानुगुप्तोऽसौ चरेत्तीर्थानि सर्वशः । रक्षोभ्यो रक्षितव्यश्च दुर्गेषु विषमेषु च ॥

bhavatā cānugupto ’sau caret tīrthāni sarvaśaḥ । rakṣobhyo rakṣitavyaś ca durgeṣu viṣameṣu ca ॥

दधीच इव देवेन्द्रं यथा चाप्यङ्गिरा रविम् । तथा रक्षस्व कौन्तेयं राक्षसेभ्यो द्विजोत्तम ॥

dadhīca iva devendraṁ yathā cāpy aṅgirā ravim । tathā rakṣasva kaunteyaṁ rākṣasebhyo dvijottama ॥

यातुधाना हि बहवो राक्षसाः पर्वतोपमाः । त्वयाभिगुप्तान्कौन्तेयान्नातिवर्तेयुरन्तिकात् ॥

yātudhānā hi bahavo rākṣasāḥ parvatopamāḥ । tvayābhiguptān kaunteyān nātivarteyur antikāt ॥

सोऽहमिन्द्रस्य वचनान्नियोगादर्जुनस्य च । रक्षमाणो भयेभ्यस्त्वां चरिष्यामि त्वया सह ॥

so ’ham indrasya vacanān niyogād arjunasya ca । rakṣamāṇo bhayebhyas tvāṁ cariṣyāmi tvayā saha ॥

द्विस्तीर्थानि मया पूर्वं दृष्टानि कुरुनन्दन । इदं तृतीयं द्रक्ष्यामि तान्येव भवता सह ॥

dvis tīrthāni mayā pūrvaṁ dr̥ṣṭāni kurunandana । idaṁ tr̥tīyaṁ drakṣyāmi tāny eva bhavatā saha ॥

इयं राजर्षिभिर्याता पुण्यकृद्भिर्युधिष्ठिर । मन्वादिभिर्महाराज तीर्थयात्रा भयापहा ॥

iyaṁ rājarṣibhir yātā puṇyakr̥dbhir yudhiṣṭhira । manvādibhir mahārāja tīrthayātrā bhayāpahā ॥

नानृजुर्नाकृतात्मा च नावैद्यो न च पापकृत् । स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः ॥

nānr̥jur nākr̥tātmā ca nāvaidyo na ca pāpakr̥t । snāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatir naraḥ ॥

त्वं तु धर्ममतिर्नित्यं धर्मज्ञः सत्यसंगरः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो भूय एव भविष्यसि ॥

tvaṁ tu dharmamatir nityaṁ dharmajñaḥ satyasaṁgaraḥ । vimuktaḥ sarvapāpebhyo bhūya eva bhaviṣyasi ॥

यथा भगीरथो राजा राजानश्च गयादयः । यथा ययातिः कौन्तेय तथा त्वमपि पाण्डव ॥

yathā bhagīratho rājā rājānaś ca gayādayaḥ । yathā yayātiḥ kaunteya tathā tvam api pāṇḍava ॥

युधिष्ठिर उवाच । न हर्षात्संप्रपश्यामि वाक्यस्यास्योत्तरं क्वचित् । स्मरेद्धि देवराजो यं किं नामाभ्यधिकं ततः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । na harṣāt saṁprapaśyāmi vākyasyāsyottaraṁ kva cit । smared dhi devarājo yaṁ kiṁ nāmābhyadhikaṁ tataḥ ॥

भवता संगमो यस्य भ्राता यस्य धनंजयः । वासवः स्मरते यस्य को नामाभ्यधिकस्ततः ॥

bhavatā saṁgamo yasya bhrātā yasya dhanaṁjayaḥ । vāsavaḥ smarate yasya ko nāmābhyadhikas tataḥ ॥

यच्च मां भगवानाह तीर्थानां दर्शनं प्रति । धौम्यस्य वचनादेषा बुद्धिः पूर्वं कृतैव मे ॥

yac ca māṁ bhagavān āha tīrthānāṁ darśanaṁ prati । dhaumyasya vacanād eṣā buddhiḥ pūrvaṁ kr̥taiva me ॥

तद्यदा मन्यसे ब्रह्मन्गमनं तीर्थदर्शने । तदैव गन्तास्मि दृढमेष मे निश्चयः परः ॥

tad yadā manyase brahman gamanaṁ tīrthadarśane । tadaiva gantāsmi dr̥ḍham eṣa me niścayaḥ paraḥ ॥

वैशंपायन उवाच । गमने कृतबुद्धिं तं पाण्डवं लोमशोऽब्रवीत् । लघुर्भव महाराज लघुः स्वैरं गमिष्यसि ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gamane kr̥tabuddhiṁ taṁ pāṇḍavaṁ lomaśo ’bravīt । laghur bhava mahārāja laghuḥ svairaṁ gamiṣyasi ॥

युधिष्ठिर उवाच । बिक्षाभुजो निवर्तन्तां ब्राह्मणा यतयश्च ये । ये चाप्यनुगताः पौरा राजभक्तिपुरस्कृताः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । bikṣābhujo nivartantāṁ brāhmaṇā yatayaś ca ye । ye cāpy anugatāḥ paurā rājabhaktipuraskr̥tāḥ ॥

धृतराष्ट्रं महाराजमभिगच्छन्तु चैव ते । स दास्यति यथाकालमुचिता यस्य या भृतिः ॥

dhr̥tarāṣṭraṁ mahārājam abhigacchantu caiva te । sa dāsyati yathākālam ucitā yasya yā bhr̥tiḥ ॥

स चेद्यथोचितां वृत्तिं न दद्यान्मनुजेश्वरः । अस्मत्प्रियहितार्थाय पाञ्चाल्यो वः प्रदास्यति ॥

sa ced yathocitāṁ vr̥ttiṁ na dadyān manujeśvaraḥ । asmatpriyahitārthāya pāñcālyo vaḥ pradāsyati ॥

वैशंपायन उवाच । ततो भूयिष्ठशः पौरा गुरुभारसमाहिताः । विप्राश्च यतयो युक्ता जग्मुर्नागपुरं प्रति ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato bhūyiṣṭhaśaḥ paurā gurubhārasamāhitāḥ । viprāś ca yatayo yuktā jagmur nāgapuraṁ prati ॥

तान्सर्वान्धर्मराजस्य प्रेम्णा राजाम्बिकासुतः । प्रतिजग्राह विधिवद्धनैश्च समतर्पयत् ॥

tān sarvān dharmarājasya premṇā rājāmbikāsutaḥ । pratijagrāha vidhivad dhanaiś ca samatarpayat ॥

ततः कुन्तीसुतो राजा लघुभिर्ब्राह्मणैः सह । लोमशेन च सुप्रीतस्त्रिरात्रं काम्यकेऽवसत् ॥

tataḥ kuntīsuto rājā laghubhir brāhmaṇaiḥ saha । lomaśena ca suprītas trirātraṁ kāmyake ’vasat ॥