व्यास उवाच । धृतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम । वक्ष्यामि त्वा कौरवाणां सर्वेषां हितमुत्तमम् ॥
vyāsa uvāca । dhr̥tarāṣṭra mahāprājña nibodha vacanaṁ mama । vakṣyāmi tvā kauravāṇāṁ sarveṣāṁ hitam uttamam ॥
Who speaks here व्यास vyāsa
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §7–9 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
व्यास उवाच । धृतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम । वक्ष्यामि त्वा कौरवाणां सर्वेषां हितमुत्तमम् ॥
vyāsa uvāca । dhr̥tarāṣṭra mahāprājña nibodha vacanaṁ mama । vakṣyāmi tvā kauravāṇāṁ sarveṣāṁ hitam uttamam ॥
न मे प्रियं महाबाहो यद्गताः पाण्डवा वनम् । निकृत्या निर्जिताश्चैव दुर्योधनवशानुगैः ॥
na me priyaṁ mahābāho yad gatāḥ pāṇḍavā vanam । nikr̥tyā nirjitāś caiva duryodhanavaśānugaiḥ ॥
ते स्मरन्तः परिक्लेशान्वर्षे पूर्णे त्रयोदशे । विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाः कौरवेयेषु भारत ॥
te smarantaḥ parikleśān varṣe pūrṇe trayodaśe । vimokṣyanti viṣaṁ kruddhāḥ kauraveyeṣu bhārata ॥
तदयं किं नु पापात्मा तव पुत्रः सुमन्दधीः । पाण्डवान्नित्यसंक्रुद्धो राज्यहेतोर्जिघांसति ॥
tad ayaṁ kiṁ nu pāpātmā tava putraḥ sumandadhīḥ । pāṇḍavān nityasaṁkruddho rājyahetor jighāṁsati ॥
वार्यतां साध्वयं मूढः शमं गच्छतु ते सुतः । वनस्थांस्तानयं हन्तुमिच्छन्प्राणैर्विमोक्ष्यते ॥
vāryatāṁ sādhv ayaṁ mūḍhaḥ śamaṁ gacchatu te sutaḥ । vanasthāṁs tān ayaṁ hantum icchan prāṇair vimokṣyate ॥
यथाह विदुरः प्राज्ञो यथा भीष्मो यथा वयम् । यथा कृपश्च द्रोणश्च तथा साधु विधीयताम् ॥
yathāha viduraḥ prājño yathā bhīṣmo yathā vayam । yathā kr̥paś ca droṇaś ca tathā sādhu vidhīyatām ॥
विग्रहो हि महाप्राज्ञ स्वजनेन विगर्हितः । अधर्म्यमयशस्यं च मा राजन्प्रतिपद्यथाः ॥
vigraho hi mahāprājña svajanena vigarhitaḥ । adharmyam ayaśasyaṁ ca mā rājan pratipadyathāḥ ॥
समीक्षा यादृशी ह्यस्य पाण्डवान्प्रति भारत । उपेक्ष्यमाणा सा राजन्महान्तमनयं स्पृशेत् ॥
samīkṣā yādr̥śī hy asya pāṇḍavān prati bhārata । upekṣyamāṇā sā rājan mahāntam anayaṁ spr̥śet ॥
अथ वायं सुमन्दात्मा वनं गच्छतु ते सुतः । पाण्डवैः सहितो राजन्नेक एवासहायवान् ॥
atha vāyaṁ sumandātmā vanaṁ gacchatu te sutaḥ । pāṇḍavaiḥ sahito rājann eka evāsahāyavān ॥
ततः संसर्गजः स्नेहः पुत्रस्य तव पाण्डवैः । यदि स्यात्कृतकार्योऽद्य भवेस्त्वं मनुजेश्वर ॥
tataḥ saṁsargajaḥ snehaḥ putrasya tava pāṇḍavaiḥ । yadi syāt kr̥takāryo ’dya bhaves tvaṁ manujeśvara ॥
अथ वा जायमानस्य यच्छीलमनुजायते । श्रूयते तन्महाराज नामृतस्यापसर्पति ॥
atha vā jāyamānasya yac chīlam anujāyate । śrūyate tan mahārāja nāmr̥tasyāpasarpati ॥
कथं वा मन्यते भीष्मो द्रोणो वा विदुरोऽपि वा । भवान्वात्र क्षमं कार्यं पुरा चार्थोऽतिवर्तते ॥
kathaṁ vā manyate bhīṣmo droṇo vā viduro ’pi vā । bhavān vātra kṣamaṁ kāryaṁ purā cārtho ’tivartate ॥