Adhyāya 88

धौम्य उवाच । उदीच्यां राजशार्दूल दिशि पुण्यानि यानि वै । तानि ते कीर्तयिष्यामि पुण्यान्यायतनानि च ॥

dhaumya uvāca । udīcyāṁ rājaśārdūla diśi puṇyāni yāni vai । tāni te kīrtayiṣyāmi puṇyāny āyatanāni ca ॥

सरस्वती पुण्यवहा ह्रदिनी वनमालिनी । समुद्रगा महावेगा यमुना यत्र पाण्डव ॥

sarasvatī puṇyavahā hradinī vanamālinī । samudragā mahāvegā yamunā yatra pāṇḍava ॥

तत्र पुण्यतमं तीर्थं प्लक्षावतरणं शिवम् । यत्र सारस्वतैरिष्ट्वा गच्छन्त्यवभृथं द्विजाः ॥

tatra puṇyatamaṁ tīrthaṁ plakṣāvataraṇaṁ śivam । yatra sārasvatair iṣṭvā gacchanty avabhr̥thaṁ dvijāḥ ॥

पुण्यं चाख्यायते दिव्यं शिवमग्निशिरोऽनघ । सहदेवोऽयजद्यत्र शम्याक्षेपेण भारत ॥

puṇyaṁ cākhyāyate divyaṁ śivam agniśiro ’nagha । sahadevo ’yajad yatra śamyākṣepeṇa bhārata ॥

एतस्मिन्नेव चार्थेयमिन्द्रगीता युधिष्ठिर । गाथा चरति लोकेऽस्मिन्गीयमाना द्विजातिभिः ॥

etasminn eva cārtheyam indragītā yudhiṣṭhira । gāthā carati loke ’smin gīyamānā dvijātibhiḥ ॥

अग्नयः सहदेवेन ये चिता यमुनामनु । शतं शतसहस्राणि सहस्रशतदक्षिणाः ॥

agnayaḥ sahadevena ye citā yamunām anu । śataṁ śatasahasrāṇi sahasraśatadakṣiṇāḥ ॥

तत्रैव भरतो राजा चक्रवर्ती महायशाः । विंशतिं सप्त चाष्टौ च हयमेधानुपाहरत् ॥

tatraiva bharato rājā cakravartī mahāyaśāḥ । viṁśatiṁ sapta cāṣṭau ca hayamedhān upāharat ॥

कामकृद्यो द्विजातीनां श्रुतस्तात मया पुरा । अत्यन्तमाश्रमः पुण्यः सरकस्तस्य विश्रुतः ॥

kāmakr̥d yo dvijātīnāṁ śrutas tāta mayā purā । atyantam āśramaḥ puṇyaḥ sarakas tasya viśrutaḥ ॥

सरस्वती नदी सद्भिः सततं पार्थ पूजिता । वालखिल्यैर्महाराज यत्रेष्टमृषिभिः पुरा ॥

sarasvatī nadī sadbhiḥ satataṁ pārtha pūjitā । vālakhilyair mahārāja yatreṣṭam r̥ṣibhiḥ purā ॥

दृषद्वती पुण्यतमा तत्र ख्याता युधिष्ठिर । तत्र वैवर्ण्यवर्णौ च सुपुण्यौ मनुजाधिप ॥

dr̥ṣadvatī puṇyatamā tatra khyātā yudhiṣṭhira । tatra vaivarṇyavarṇau ca supuṇyau manujādhipa ॥

वेदज्ञौ वेदविदितौ विद्यावेदविदावुभौ । यजन्तौ क्रतुभिर्नित्यं पुण्यैर्भरतसत्तम ॥

vedajñau vedaviditau vidyāvedavidāv ubhau । yajantau kratubhir nityaṁ puṇyair bharatasattama ॥

समेत्य बहुशो देवाः सेन्द्राः सवरुणाः पुरा । विशाखयूपेऽतप्यन्त तस्मात्पुण्यतमः स वै ॥

sametya bahuśo devāḥ sendrāḥ savaruṇāḥ purā । viśākhayūpe ’tapyanta tasmāt puṇyatamaḥ sa vai ॥

ऋषिर्महान्महाभागो जमदग्निर्महायशाः । पलाशकेषु पुण्येषु रम्येष्वयजताभिभूः ॥

r̥ṣir mahān mahābhāgo jamadagnir mahāyaśāḥ । palāśakeṣu puṇyeṣu ramyeṣv ayajatābhibhūḥ ॥

यत्र सर्वाः सरिच्छ्रेष्ठाः साक्षात्तमृषिसत्तमम् । स्वं स्वं तोयमुपादाय परिवार्योपतस्थिरे ॥

yatra sarvāḥ saricchreṣṭhāḥ sākṣāt tam r̥ṣisattamam । svaṁ svaṁ toyam upādāya parivāryopatasthire ॥

अपि चात्र महाराज स्वयं विश्वावसुर्जगौ । इमं श्लोकं तदा वीर प्रेक्ष्य वीर्यं महात्मनः ॥

api cātra mahārāja svayaṁ viśvāvasur jagau । imaṁ ślokaṁ tadā vīra prekṣya vīryaṁ mahātmanaḥ ॥

यजमानस्य वै देवाञ्जमदग्नेर्महात्मनः । आगम्य सरितः सर्वा मधुना समतर्पयन् ॥

yajamānasya vai devāñ jamadagner mahātmanaḥ । āgamya saritaḥ sarvā madhunā samatarpayan ॥

गन्धर्वयक्षरक्षोभिरप्सरोभिश्च शोभितम् । किरातकिंनरावासं शैलं शिखरिणां वरम् ॥

gandharvayakṣarakṣobhir apsarobhiś ca śobhitam । kirātakiṁnarāvāsaṁ śailaṁ śikhariṇāṁ varam ॥

बिभेद तरसा गङ्गा गङ्गाद्वारे युधिष्ठिर । पुण्यं तत्ख्यायते राजन्ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥

bibheda tarasā gaṅgā gaṅgādvāre yudhiṣṭhira । puṇyaṁ tat khyāyate rājan brahmarṣigaṇasevitam ॥

सनत्कुमारः कौरव्य पुण्यं कनखलं तथा । पर्वतश्च पुरुर्नाम यत्र जातः पुरूरवाः ॥

sanatkumāraḥ kauravya puṇyaṁ kanakhalaṁ tathā । parvataś ca purur nāma yatra jātaḥ purūravāḥ ॥

भृगुर्यत्र तपस्तेपे महर्षिगणसेवितः । स राजन्नाश्रमः ख्यातो भृगुतुङ्गो महागिरिः ॥

bhr̥gur yatra tapas tepe maharṣigaṇasevitaḥ । sa rājann āśramaḥ khyāto bhr̥gutuṅgo mahāgiriḥ ॥

यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च पुरुषर्षभ । नारायणः प्रभुर्विष्णुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः ॥

yac ca bhūtaṁ bhaviṣyac ca bhavac ca puruṣarṣabha । nārāyaṇaḥ prabhur viṣṇuḥ śāśvataḥ puruṣottamaḥ ॥

तस्यातियशसः पुण्यां विशालां बदरीमनु । आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥

tasyātiyaśasaḥ puṇyāṁ viśālāṁ badarīm anu । āśramaḥ khyāyate puṇyas triṣu lokeṣu viśrutaḥ ॥

उष्णतोयवहा गङ्गा शीततोयवहापरा । सुवर्णसिकता राजन्विशालां बदरीमनु ॥

uṣṇatoyavahā gaṅgā śītatoyavahāparā । suvarṇasikatā rājan viśālāṁ badarīm anu ॥

ऋषयो यत्र देवाश्च महाभागा महौजसः । प्राप्य नित्यं नमस्यन्ति देवं नारायणं विभुम् ॥

r̥ṣayo yatra devāś ca mahābhāgā mahaujasaḥ । prāpya nityaṁ namasyanti devaṁ nārāyaṇaṁ vibhum ॥

यत्र नारायणो देवः परमात्मा सनातनः । तत्र कृत्स्नं जगत्पार्थ तीर्थान्यायतनानि च ॥

yatra nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ । tatra kr̥tsnaṁ jagat pārtha tīrthāny āyatanāni ca ॥

तत्पुण्यं तत्परं ब्रह्म तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । तत्र देवर्षयः सिद्धाः सर्वे चैव तपोधनाः ॥

tat puṇyaṁ tat paraṁ brahma tat tīrthaṁ tat tapovanam । tatra devarṣayaḥ siddhāḥ sarve caiva tapodhanāḥ ॥

आदिदेवो महायोगी यत्रास्ते मधुसूदनः । पुण्यानामपि तत्पुण्यं तत्र ते संशयोऽस्तु मा ॥

ādidevo mahāyogī yatrāste madhusūdanaḥ । puṇyānām api tat puṇyaṁ tatra te saṁśayo ’stu mā ॥

एतानि राजन्पुण्यानि पृथिव्यां पृथिवीपते । कीर्तितानि नरश्रेष्ठ तीर्थान्यायतनानि च ॥

etāni rājan puṇyāni pr̥thivyāṁ pr̥thivīpate । kīrtitāni naraśreṣṭha tīrthāny āyatanāni ca ॥

एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः । ऋषिभिर्ब्रह्मकल्पैश्च सेवितानि महात्मभिः ॥

etāni vasubhiḥ sādhyair ādityair marudaśvibhiḥ । r̥ṣibhir brahmakalpaiś ca sevitāni mahātmabhiḥ ॥

चरनेतानि कौन्तेय सहितो ब्राह्मणर्षभैः । भ्रातृभिश्च महाभागैरुत्कण्ठां विजहिष्यसि ॥

caran etāni kaunteya sahito brāhmaṇarṣabhaiḥ । bhrātr̥bhiś ca mahābhāgair utkaṇṭhāṁ vijahiṣyasi ॥