Adhyāya 81

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम् । पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ॥

pulastya uvāca । tato gaccheta rājendra kurukṣetram abhiṣṭutam । pāpebhyo vipramucyante tadgatāḥ sarvajantavaḥ ॥

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् । य एवं सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥

kurukṣetraṁ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmy aham । ya evaṁ satataṁ brūyāt so ’pi pāpaiḥ pramucyate ॥

तत्र मासं वसेद्वीर सरस्वत्यां युधिष्ठिर । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥

tatra māsaṁ vased vīra sarasvatyāṁ yudhiṣṭhira । yatra brahmādayo devā r̥ṣayaḥ siddhacāraṇāḥ ॥

गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते । ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छन्ति भारत ॥

gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāś ca mahīpate । brahmakṣetraṁ mahāpuṇyam abhigacchanti bhārata ॥

मनसाप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधिष्ठिर । पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥

manasāpy abhikāmasya kurukṣetraṁ yudhiṣṭhira । pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokaṁ ca gacchati ॥

गत्वा हि श्रद्धया युक्तः कुरुक्षेत्रं कुरूद्वह । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥

gatvā hi śraddhayā yuktaḥ kurukṣetraṁ kurūdvaha । rājasūyāśvamedhābhyāṁ phalaṁ prāpnoti mānavaḥ ॥

ततो मचक्रुकं राजन्द्वारपालं महाबलम् । यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥

tato macakrukaṁ rājan dvārapālaṁ mahābalam । yakṣaṁ samabhivādyaiva gosahasraphalaṁ labhet ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णोः स्थानमनुत्तमम् । सततं नाम राजेन्द्र यत्र संनिहितो हरिः ॥

tato gaccheta dharmajña viṣṇoḥ sthānam anuttamam । satataṁ nāma rājendra yatra saṁnihito hariḥ ॥

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् । अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥

tatra snātvārcayitvā ca trilokaprabhavaṁ harim । aśvamedham avāpnoti viṣṇulokaṁ ca gacchati ॥

ततः पारिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥

tataḥ pāriplavaṁ gacchet tīrthaṁ trailokyaviśrutam । agniṣṭomātirātrābhyāṁ phalaṁ prāpnoti mānavaḥ ॥

पृथिव्यास्तीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् । ततः शालूकिनीं गत्वा तीर्थसेवी नराधिप । दशाश्वमेधिके स्नात्वा तदेव लभते फलम् ॥

pr̥thivyās tīrtham āsādya gosahasraphalaṁ labhet । tataḥ śālūkinīṁ gatvā tīrthasevī narādhipa । daśāśvamedhike snātvā tad eva labhate phalam ॥

सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम् । अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ॥

sarpadarvīṁ samāsādya nāgānāṁ tīrtham uttamam । agniṣṭomam avāpnoti nāgalokaṁ ca vindati ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालं तरन्तुकम् । तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥

tato gaccheta dharmajña dvārapālaṁ tarantukam । tatroṣya rajanīm ekāṁ gosahasraphalaṁ labhet ॥

ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः । कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत् । अश्विनोस्तीर्थमासाद्य रूपवानभिजायते ॥

tataḥ pañcanadaṁ gatvā niyato niyatāśanaḥ । koṭitīrtham upaspr̥śya hayamedhaphalaṁ labhet । aśvinos tīrtham āsādya rūpavān abhijāyate ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम् । विष्णुर्वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितोऽभवत् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

tato gaccheta dharmajña vārāhaṁ tīrtham uttamam । viṣṇur vārāharūpeṇa pūrvaṁ yatra sthito ’bhavat । tatra snātvā naravyāghra agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

ततो जयन्त्या राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् । स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ॥

tato jayantyā rājendra somatīrthaṁ samāviśet । snātvā phalam avāpnoti rājasūyasya mānavaḥ ॥

एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । कृतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह । पुण्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेन्नरः ॥

ekahaṁse naraḥ snātvā gosahasraphalaṁ labhet । kr̥taśaucaṁ samāsādya tīrthasevī kurūdvaha । puṇḍarīkam avāpnoti kr̥taśauco bhaven naraḥ ॥

ततो मुञ्जवटं नाम महादेवस्य धीमतः । तत्रोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥

tato muñjavaṭaṁ nāma mahādevasya dhīmataḥ । tatroṣya rajanīm ekāṁ gāṇapatyam avāpnuyāt ॥

तत्रैव च महाराज यक्षी लोकपरिश्रुता । तां चाभिगम्य राजेन्द्र पुण्याँल्लोकानवाप्नुयात् ॥

tatraiva ca mahārāja yakṣī lokapariśrutā । tāṁ cābhigamya rājendra puṇyām̐l lokān avāpnuyāt ॥

कुरुक्षेत्रस्य तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ । प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ॥

kurukṣetrasya tad dvāraṁ viśrutaṁ bharatarṣabha । pradakṣiṇam upāvr̥tya tīrthasevī samāhitaḥ ॥

संमिते पुष्कराणां च स्नात्वार्च्य पितृदेवताः । जामदग्न्येन रामेण आहृते वै महात्मना । कृतकृत्यो भवेद्राजन्नश्वमेधं च विन्दति ॥

saṁmite puṣkarāṇāṁ ca snātvārcya pitr̥devatāḥ । jāmadagnyena rāmeṇa āhr̥te vai mahātmanā । kr̥takr̥tyo bhaved rājann aśvamedhaṁ ca vindati ॥

ततो रामह्रदान्गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप । यत्र रामेण राजेन्द्र तरसा दीप्ततेजसा । क्षत्रमुत्साद्य वीर्येण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ॥

tato rāmahradān gacchet tīrthasevī narādhipa । yatra rāmeṇa rājendra tarasā dīptatejasā । kṣatram utsādya vīryeṇa hradāḥ pañca niveśitāḥ ॥

पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् । पितरस्तर्पिताः सर्वे तथैव च पितामहाः । ततस्ते पितरः प्रीता राममूचुर्महीपते ॥

pūrayitvā naravyāghra rudhireṇeti naḥ śrutam । pitaras tarpitāḥ sarve tathaiva ca pitāmahāḥ । tatas te pitaraḥ prītā rāmam ūcur mahīpate ॥

राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव । अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो । वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महाद्युते ॥

rāma rāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava । anayā pitr̥bhaktyā ca vikrameṇa ca te vibho । varaṁ vr̥ṇīṣva bhadraṁ te kim icchasi mahādyute ॥

एवमुक्तः स राजेन्द्र रामः प्रहरतां वरः । अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान् ॥

evam uktaḥ sa rājendra rāmaḥ praharatāṁ varaḥ । abravīt prāñjalir vākyaṁ pitr̥̄n sa gagane sthitān ॥

भवन्तो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि । पितृप्रसादादिच्छेयं तपसाप्यायनं पुनः ॥

bhavanto yadi me prītā yady anugrāhyatā mayi । pitr̥prasādād iccheyaṁ tapasāpyāyanaṁ punaḥ ॥

यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया । ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसा ह्यहम् । ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥

yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṁ mayā । tataś ca pāpān mucyeyaṁ yuṣmākaṁ tejasā hy aham । hradāś ca tīrthabhūtā me bhaveyur bhuvi viśrutāḥ ॥

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा । प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्षसमन्विताः ॥

etac chrutvā śubhaṁ vākyaṁ rāmasya pitaras tadā । pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṁ harṣasamanvitāḥ ॥

तपस्ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः । यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया ॥

tapas te vardhatāṁ bhūyaḥ pitr̥bhaktyā viśeṣataḥ । yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṁ tvayā ॥

ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं कर्मभिस्ते च पातिताः । ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ॥

tataś ca pāpān muktas tvaṁ karmabhis te ca pātitāḥ । hradāś ca tava tīrthatvaṁ gamiṣyanti na saṁśayaḥ ॥

ह्रदेष्वेतेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति । पितरस्तस्य वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् । ईप्सितं मनसः कामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ॥

hradeṣv eteṣu yaḥ snātvā pitr̥̄n saṁtarpayiṣyati । pitaras tasya vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham । īpsitaṁ manasaḥ kāmaṁ svargalokaṁ ca śāśvatam ॥

एवं दत्त्वा वरान्राजन्रामस्य पितरस्तदा । आमन्त्र्य भार्गवं प्रीतास्तत्रैवान्तर्दधुस्तदा ॥

evaṁ dattvā varān rājan rāmasya pitaras tadā । āmantrya bhārgavaṁ prītās tatraivāntardadhus tadā ॥

एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः । स्नात्वा ह्रदेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुभव्रतः । राममभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद्बहु सुवर्णकम् ॥

evaṁ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ । snātvā hradeṣu rāmasya brahmacārī śubhavrataḥ । rāmam abhyarcya rājendra labhed bahu suvarṇakam ॥

वंशमूलकमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह । स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके ॥

vaṁśamūlakam āsādya tīrthasevī kurūdvaha । svavaṁśam uddhared rājan snātvā vai vaṁśamūlake ॥

कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम । शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः । शुद्धदेहश्च संयाति शुभाँल्लोकाननुत्तमान् ॥

kāyaśodhanam āsādya tīrthaṁ bharatasattama । śarīraśuddhiḥ snātasya tasmiṁs tīrthe na saṁśayaḥ । śuddhadehaś ca saṁyāti śubhām̐l lokān anuttamān ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना ॥

tato gaccheta rājendra tīrthaṁ trailokyaviśrutam । lokā yatroddhr̥tāḥ pūrvaṁ viṣṇunā prabhaviṣṇunā ॥

लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्नात्वा तीर्थवरे राजँल्लोकानुद्धरते स्वकान् । श्रीतीर्थं च समासाद्य विन्दते श्रियमुत्तमाम् ॥

lokoddhāraṁ samāsādya tīrthaṁ trailokyaviśrutam । snātvā tīrthavare rājam̐l lokān uddharate svakān । śrītīrthaṁ ca samāsādya vindate śriyam uttamām ॥

कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । तत्र स्नात्वार्चयित्वा च दैवतानि पितॄंस्तथा । कपिलानां सहस्रस्य फलं विन्दति मानवः ॥

kapilātīrtham āsādya brahmacārī samāhitaḥ । tatra snātvārcayitvā ca daivatāni pitr̥̄ṁs tathā । kapilānāṁ sahasrasya phalaṁ vindati mānavaḥ ॥

सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः । अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः । अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥

sūryatīrthaṁ samāsādya snātvā niyatamānasaḥ । arcayitvā pitr̥̄n devān upavāsaparāyaṇaḥ । agniṣṭomam avāpnoti sūryalokaṁ ca gacchati ॥

गवांभवनमासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम् । तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत् ॥

gavāṁbhavanam āsādya tīrthasevī yathākramam । tatrābhiṣekaṁ kurvāṇo gosahasraphalaṁ labhet ॥

शङ्खिनीं तत्र आसाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह । देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् ॥

śaṅkhinīṁ tatra āsādya tīrthasevī kurūdvaha । devyās tīrthe naraḥ snātvā labhate rūpam uttamam ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र द्वारपालमरन्तुकम् । तस्य तीर्थं सरस्वत्यां यक्षेन्द्रस्य महात्मनः । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

tato gaccheta rājendra dvārapālam arantukam । tasya tīrthaṁ sarasvatyāṁ yakṣendrasya mahātmanaḥ । tatra snātvā naro rājann agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ ब्रह्मावर्तं नराधिप । ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ॥

tato gaccheta dharmajña brahmāvartaṁ narādhipa । brahmāvarte naraḥ snātvā brahmalokam avāpnuyāt ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम् । यत्र संनिहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह ॥

tato gaccheta dharmajña sutīrthakam anuttamam । yatra saṁnihitā nityaṁ pitaro daivataiḥ saha ॥

तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधमवाप्नोति पितृलोकं च गच्छति ॥

tatrābhiṣekaṁ kurvīta pitr̥devārcane rataḥ । aśvamedham avāpnoti pitr̥lokaṁ ca gacchati ॥

ततोऽम्बुवश्यं धर्मज्ञ समासाद्य यथाक्रमम् । कोशेश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥

tato ’mbuvaśyaṁ dharmajña samāsādya yathākramam । kośeśvarasya tīrtheṣu snātvā bharatasattama । sarvavyādhivinirmukto brahmaloke mahīyate ॥

मातृतीर्थं च तत्रैव यत्र स्नातस्य भारत । प्रजा विवर्धते राजन्ननन्तां चाश्नुते श्रियम् ॥

mātr̥tīrthaṁ ca tatraiva yatra snātasya bhārata । prajā vivardhate rājann anantāṁ cāśnute śriyam ॥

ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः । तीर्थं तत्र महाराज महदन्यत्र दुर्लभम् ॥

tataḥ śītavanaṁ gacchen niyato niyatāśanaḥ । tīrthaṁ tatra mahārāja mahad anyatra durlabham ॥

पुनाति दर्शनादेव दण्डेनैकं नराधिप । केशानभ्युक्ष्य वै तस्मिन्पूतो भवति भारत ॥

punāti darśanād eva daṇḍenaikaṁ narādhipa । keśān abhyukṣya vai tasmin pūto bhavati bhārata ॥

तीर्थं तत्र महाराज श्वानलोमापहं स्मृतम् । यत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तीर्थतत्पराः ॥

tīrthaṁ tatra mahārāja śvānalomāpahaṁ smr̥tam । yatra viprā naravyāghra vidvāṁsas tīrthatatparāḥ ॥

श्वानलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम । प्राणायामैर्निर्हरन्ति श्वलोमानि द्विजोत्तमाः ॥

śvānalomāpanayane tīrthe bharatasattama । prāṇāyāmair nirharanti śvalomāni dvijottamāḥ ॥

पूतात्मानश्च राजेन्द्र प्रयान्ति परमां गतिम् । दशाश्वमेधिकं चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छेत परमां गतिम् ॥

pūtātmānaś ca rājendra prayānti paramāṁ gatim । daśāśvamedhikaṁ caiva tasmiṁs tīrthe mahīpate । tatra snātvā naravyāghra gaccheta paramāṁ gatim ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र मानुषं लोकविश्रुतम् । यत्र कृष्णमृगा राजन्व्याधेन परिपीडिताः । अवगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः ॥

tato gaccheta rājendra mānuṣaṁ lokaviśrutam । yatra kr̥ṣṇamr̥gā rājan vyādhena paripīḍitāḥ । avagāhya tasmin sarasi mānuṣatvam upāgatāḥ ॥

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ॥

tasmiṁs tīrthe naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ । sarvapāpaviśuddhātmā svargaloke mahīyate ॥

मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रे महीपते । आपगा नाम विख्याता नदी सिद्धनिषेविता ॥

mānuṣasya tu pūrveṇa krośamātre mahīpate । āpagā nāma vikhyātā nadī siddhaniṣevitā ॥

श्यामाकभोजनं तत्र यः प्रयच्छति मानवः । देवान्पितॄंश्च उद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत् । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ॥

śyāmākabhojanaṁ tatra yaḥ prayacchati mānavaḥ । devān pitr̥̄ṁś ca uddiśya tasya dharmaphalaṁ mahat । ekasmin bhojite vipre koṭir bhavati bhojitā ॥

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च दैवतानि पितॄंस्तथा । उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

tatra snātvārcayitvā ca daivatāni pitr̥̄ṁs tathā । uṣitvā rajanīm ekām agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् । ब्रह्मोदुम्बरमित्येव प्रकाशं भुवि भारत ॥

tato gaccheta rājendra brahmaṇaḥ sthānam uttamam । brahmodumbaram ity eva prakāśaṁ bhuvi bhārata ॥

तत्र सप्तर्षिकुण्डेषु स्नातस्य कुरुपुंगव । केदारे चैव राजेन्द्र कपिष्ठलमहात्मनः ॥

tatra saptarṣikuṇḍeṣu snātasya kurupuṁgava । kedāre caiva rājendra kapiṣṭhalamahātmanaḥ ॥

ब्रह्माणमभिगम्याथ शुचिः प्रयतमानसः । सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥

brahmāṇam abhigamyātha śuciḥ prayatamānasaḥ । sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṁ prapadyate ॥

कपिष्ठलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम् । अन्तर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्बिषः ॥

kapiṣṭhalasya kedāraṁ samāsādya sudurlabham । antardhānam avāpnoti tapasā dagdhakilbiṣaḥ ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र सरकं लोकविश्रुतम् । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजम् । लभते सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति ॥

tato gaccheta rājendra sarakaṁ lokaviśrutam । kr̥ṣṇapakṣe caturdaśyām abhigamya vr̥ṣadhvajam । labhate sarvakāmān hi svargalokaṁ ca gacchati ॥

तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां सरके कुरुनन्दन । रुद्रकोटिस्तथा कूपे ह्रदेषु च महीपते । इलास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ॥

tisraḥ koṭyas tu tīrthānāṁ sarake kurunandana । rudrakoṭis tathā kūpe hradeṣu ca mahīpate । ilāspadaṁ ca tatraiva tīrthaṁ bharatasattama ॥

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च पितॄन्देवांश्च भारत । न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति ॥

tatra snātvārcayitvā ca pitr̥̄n devāṁś ca bhārata । na durgatim avāpnoti vājapeyaṁ ca vindati ॥

किंदाने च नरः स्नात्वा किंजप्ये च महीपते । अप्रमेयमवाप्नोति दानं जप्यं च भारत ॥

kiṁdāne ca naraḥ snātvā kiṁjapye ca mahīpate । aprameyam avāpnoti dānaṁ japyaṁ ca bhārata ॥

कलश्यां चाप्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेन्द्रियः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

kalaśyāṁ cāpy upaspr̥śya śraddadhāno jitendriyaḥ । agniṣṭomasya yajñasya phalaṁ prāpnoti mānavaḥ ॥

सरकस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः । तीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ अनाजन्मेति विश्रुतम् ॥

sarakasya tu pūrveṇa nāradasya mahātmanaḥ । tīrthaṁ kuruvaraśreṣṭha anājanmeti viśrutam ॥

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा प्राणांश्चोत्सृज्य भारत । नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकान्प्राप्नोति दुर्लभान् ॥

tatra tīrthe naraḥ snātvā prāṇāṁś cotsr̥jya bhārata । nāradenābhyanujñāto lokān prāpnoti durlabhān ॥

शुक्लपक्षे दशम्यां तु पुण्डरीकं समाविशेत् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्पुण्डरीकफलं लभेत् ॥

śuklapakṣe daśamyāṁ tu puṇḍarīkaṁ samāviśet । tatra snātvā naro rājan puṇḍarīkaphalaṁ labhet ॥

ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचनी ॥

tatas triviṣṭapaṁ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam । tatra vaitaraṇī puṇyā nadī pāpapramocanī ॥

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् । सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥

tatra snātvārcayitvā ca śūlapāṇiṁ vr̥ṣadhvajam । sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṁ gatim ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनमुत्तमम् । यत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः । तपश्चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ॥

tato gaccheta rājendra phalakīvanam uttamam । yatra devāḥ sadā rājan phalakīvanam āśritāḥ । tapaś caranti vipulaṁ bahuvarṣasahasrakam ॥

दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ॥

dr̥ṣadvatyāṁ naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ । agniṣṭomātirātrābhyāṁ phalaṁ vindati bhārata ॥

तीर्थे च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम । गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं प्राप्नोति मानवः ॥

tīrthe ca sarvadevānāṁ snātvā bharatasattama । gosahasrasya rājendra phalaṁ prāpnoti mānavaḥ ॥

पाणिखाते नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः । राजसूयमवाप्नोति ऋषिलोकं च गच्छति ॥

pāṇikhāte naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ । rājasūyam avāpnoti r̥ṣilokaṁ ca gacchati ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ॥

tato gaccheta rājendra miśrakaṁ tīrtham uttamam । tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā ॥

व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम् । सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ॥

vyāsena nr̥paśārdūla dvijārtham iti naḥ śrutam । sarvatīrtheṣu sa snāti miśrake snāti yo naraḥ ॥

ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः । मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥

tato vyāsavanaṁ gacchen niyato niyatāśanaḥ । manojave naraḥ snātvā gosahasraphalaṁ labhet ॥

गत्वा मधुवटीं चापि देव्यास्तीर्थं नरः शुचिः । तत्र स्नात्वार्चयेद्देवान्पितॄंश्च प्रयतः शुचिः । स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ॥

gatvā madhuvaṭīṁ cāpi devyās tīrthaṁ naraḥ śuciḥ । tatra snātvārcayed devān pitr̥̄ṁś ca prayataḥ śuciḥ । sa devyā samanujñāto gosahasraphalaṁ labhet ॥

कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत । स्नाति वै नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

kauśikyāḥ saṁgame yas tu dr̥ṣadvatyāś ca bhārata । snāti vai niyatāhāraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate ॥

ततो व्यासस्थली नाम यत्र व्यासेन धीमता । पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागार्थनिश्चयः ॥

tato vyāsasthalī nāma yatra vyāsena dhīmatā । putraśokābhitaptena dehatyāgārthaniścayaḥ ॥

कृतो देवैश्च राजेन्द्र पुनरुत्थापितस्तदा । अभिगम्य स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥

kr̥to devaiś ca rājendra punar utthāpitas tadā । abhigamya sthalīṁ tasya gosahasraphalaṁ labhet ॥

किंदत्तं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च । गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तः कुरूद्वह ॥

kiṁdattaṁ kūpam āsādya tilaprasthaṁ pradāya ca । gaccheta paramāṁ siddhim r̥ṇair muktaḥ kurūdvaha ॥

अहश्च सुदिनं चैव द्वे तीर्थे च सुदुर्लभे । तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥

ahaś ca sudinaṁ caiva dve tīrthe ca sudurlabhe । tayoḥ snātvā naravyāghra sūryalokam avāpnuyāt ॥

मृगधूमं ततो गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र गङ्गाह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च मानवः । शूलपाणिं महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ॥

mr̥gadhūmaṁ tato gacchet triṣu lokeṣu viśrutam । tatra gaṅgāhrade snātvā samabhyarcya ca mānavaḥ । śūlapāṇiṁ mahādevam aśvamedhaphalaṁ labhet ॥

देवतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । अथ वामनकं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥

devatīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṁ labhet । atha vāmanakaṁ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam ॥

तत्र विष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥

tatra viṣṇupade snātvā arcayitvā ca vāmanam । sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokam avāpnuyāt ॥

कुलंपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं नरः । पवनस्य ह्रदं गत्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र वायुलोके महीयते ॥

kulaṁpune naraḥ snātvā punāti svakulaṁ naraḥ । pavanasya hradaṁ gatvā marutāṁ tīrtham uttamam । tatra snātvā naravyāghra vāyuloke mahīyate ॥

अमराणां ह्रदे स्नात्वा अमरेषु नराधिप । अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ॥

amarāṇāṁ hrade snātvā amareṣu narādhipa । amarāṇāṁ prabhāvena svargaloke mahīyate ॥

शालिहोत्रस्य राजेन्द्र शालिशूर्पे यथाविधि । स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥

śālihotrasya rājendra śāliśūrpe yathāvidhi । snātvā naravaraśreṣṭha gosahasraphalaṁ labhet ॥

श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यां तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

śrīkuñjaṁ ca sarasvatyāṁ tīrthaṁ bharatasattama । tatra snātvā naro rājann agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

ततो नैमिषकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह । ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपोधनाः । तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ॥

tato naimiṣakuñjaṁ ca samāsādya kurūdvaha । r̥ṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyās tapodhanāḥ । tīrthayātrāṁ puraskr̥tya kurukṣetraṁ gatāḥ purā ॥

ततः कुञ्जः सरस्वत्यां कृतो भरतसत्तम । ऋषीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् ॥

tataḥ kuñjaḥ sarasvatyāṁ kr̥to bharatasattama । r̥ṣīṇām avakāśaḥ syād yathā tuṣṭikaro mahān ॥

तस्मिन्कुञ्जे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

tasmin kuñje naraḥ snātvā gosahasraphalaṁ labhet । kanyātīrthe naraḥ snātvā agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

ततो गच्छेन्नरव्याघ्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् । तत्र वर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः । ब्राह्मणश्च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥

tato gacchen naravyāghra brahmaṇaḥ sthānam uttamam । tatra varṇāvaraḥ snātvā brāhmaṇyaṁ labhate naraḥ । brāhmaṇaś ca viśuddhātmā gaccheta paramāṁ gatim ॥

ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ सोमतीर्थमनुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् ॥

tato gacchen naraśreṣṭha somatīrtham anuttamam । tatra snātvā naro rājan somalokam avāpnuyāt ॥

सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप । यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर्लोकविश्रुतः ॥

saptasārasvataṁ tīrthaṁ tato gacchen narādhipa । yatra maṅkaṇakaḥ siddho maharṣir lokaviśrutaḥ ॥

पुरा मङ्कणको राजन्कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ॥

purā maṅkaṇako rājan kuśāgreṇeti naḥ śrutam । kṣataḥ kila kare rājaṁs tasya śākaraso ’sravat ॥

स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टो महातपाः । प्रनृत्तः किल विप्रर्षिर्विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥

sa vai śākarasaṁ dr̥ṣṭvā harṣāviṣṭo mahātapāḥ । pranr̥ttaḥ kila viprarṣir vismayotphullalocanaḥ ॥

ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जङ्गमं च यत् । प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ॥

tatas tasmin pranr̥tte vai sthāvaraṁ jaṅgamaṁ ca yat । pranr̥ttam ubhayaṁ vīra tejasā tasya mohitam ॥

ब्रह्मादिभिः सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः । विज्ञप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप । नायं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥

brahmādibhiḥ surai rājann r̥ṣibhiś ca tapodhanaiḥ । vijñapto vai mahādeva r̥ṣer arthe narādhipa । nāyaṁ nr̥tyed yathā deva tathā tvaṁ kartum arhasi ॥

ततः प्रनृत्तमासाद्य हर्षाविष्टेन चेतसा । सुराणां हितकामार्थमृषिं देवोऽभ्यभाषत ॥

tataḥ pranr̥ttam āsādya harṣāviṣṭena cetasā । surāṇāṁ hitakāmārtham r̥ṣiṁ devo ’bhyabhāṣata ॥

अहो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् । हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुंगव ॥

aho maharṣe dharmajña kimarthaṁ nr̥tyate bhavān । harṣasthānaṁ kimarthaṁ vā tavādya munipuṁgava ॥

ऋषिरुवाच । किं न पश्यसि मे देव कराच्छाकरसं स्रुतम् । यं दृष्ट्वाहं प्रनृत्तो वै हर्षेण महतान्वितः ॥

r̥ṣir uvāca । kiṁ na paśyasi me deva karāc chākarasaṁ srutam । yaṁ dr̥ṣṭvāhaṁ pranr̥tto vai harṣeṇa mahatānvitaḥ ॥

पुलस्त्य उवाच । तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम् । अहं वै विस्मयं विप्र न गच्छामीति पश्य माम् ॥

pulastya uvāca । taṁ prahasyābravīd devo muniṁ rāgeṇa mohitam । ahaṁ vai vismayaṁ vipra na gacchāmīti paśya mām ॥

एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन धीमता । अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्र स्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽनघ ॥

evam uktvā naraśreṣṭha mahādevena dhīmatā । aṅgulyagreṇa rājendra svāṅguṣṭhas tāḍito ’nagha ॥

ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसंनिभम् । तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ॥

tato bhasma kṣatād rājan nirgataṁ himasaṁnibham । tad dr̥ṣṭvā vrīḍito rājan sa muniḥ pādayor gataḥ ॥

नान्यं देवमहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् । सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् ॥

nānyaṁ devam ahaṁ manye rudrāt parataraṁ mahat । surāsurasya jagato gatis tvam asi śūladhr̥k ॥

त्वया सृष्टमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये ॥

tvayā sr̥ṣṭam idaṁ viśvaṁ trailokyaṁ sacarācaram । tvām eva bhagavan sarve praviśanti yugakṣaye ॥

देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया । त्वयि सर्वे च दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोऽनघ ॥

devair api na śakyas tvaṁ parijñātuṁ kuto mayā । tvayi sarve ca dr̥śyante surā brahmādayo ’nagha ॥

सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ता कारयिता च ह । त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे मोदन्तीहाकुतोभयाः । एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतोऽभवत् ॥

sarvas tvam asi lokānāṁ kartā kārayitā ca ha । tvatprasādāt surāḥ sarve modantīhākutobhayāḥ । evaṁ stutvā mahādevaṁ sa r̥ṣiḥ praṇato ’bhavat ॥

ऋषिरुवाच । त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै ॥

r̥ṣir uvāca । tvatprasādān mahādeva tapo me na kṣareta vai ॥

पुलस्त्य उवाच । ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत् । तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा ॥

pulastya uvāca । tato devaḥ prahr̥ṣṭātmā brahmarṣim idam abravīt । tapas te vardhatāṁ vipra matprasādāt sahasradhā ॥

आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्धं महामुने । सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यन्ति ये तु माम् ॥

āśrame ceha vatsyāmi tvayā sārdhaṁ mahāmune । saptasārasvate snātvā arcayiṣyanti ye tu mām ॥

न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र च । सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ॥

na teṣāṁ durlabhaṁ kiṁ cid iha loke paratra ca । sārasvataṁ ca te lokaṁ gamiṣyanti na saṁśayaḥ ॥

ततस्त्वौशनसं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥

tatas tv auśanasaṁ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam । yatra brahmādayo devā r̥ṣayaś ca tapodhanāḥ ॥

कार्त्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यं किल भारत । सांनिध्यमकरोत्तत्र भार्गवप्रियकाम्यया ॥

kārttikeyaś ca bhagavāṁs trisaṁdhyaṁ kila bhārata । sāṁnidhyam akarot tatra bhārgavapriyakāmyayā ॥

कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

kapālamocanaṁ tīrthaṁ sarvapāpapramocanam । tatra snātvā naravyāghra sarvapāpaiḥ pramucyate ॥

अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्तत्र स्नात्वा नरर्षभ । अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥

agnitīrthaṁ tato gacchet tatra snātvā nararṣabha । agnilokam avāpnoti kulaṁ caiva samuddharet ॥

विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा महाराज ब्राह्मण्यमभिजायते ॥

viśvāmitrasya tatraiva tīrthaṁ bharatasattama । tatra snātvā mahārāja brāhmaṇyam abhijāyate ॥

ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते । पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्र संशयः ॥

brahmayoniṁ samāsādya śuciḥ prayatamānasaḥ । tatra snātvā naravyāghra brahmalokaṁ prapadyate । punāty āsaptamaṁ caiva kulaṁ nāsty atra saṁśayaḥ ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पृथूदकमिति ख्यातं कार्त्तिकेयस्य वै नृप । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ॥

tato gaccheta rājendra tīrthaṁ trailokyaviśrutam । pr̥thūdakam iti khyātaṁ kārttikeyasya vai nr̥pa । tatrābhiṣekaṁ kurvīta pitr̥devārcane rataḥ ॥

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि स्त्रिया वा पुरुषेण वा । यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना ॥

ajñānāj jñānato vāpi striyā vā puruṣeṇa vā । yat kiṁ cid aśubhaṁ karma kr̥taṁ mānuṣabuddhinā ॥

तत्सर्वं नश्यते तस्य स्नातमात्रस्य भारत । अश्वमेधफलं चापि स्वर्गलोकं च गच्छति ॥

tat sarvaṁ naśyate tasya snātamātrasya bhārata । aśvamedhaphalaṁ cāpi svargalokaṁ ca gacchati ॥

पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वतीम् । सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश्च पृथूदकम् ॥

puṇyam āhuḥ kurukṣetraṁ kurukṣetrāt sarasvatīm । sarasvatyāś ca tīrthāni tīrthebhyaś ca pr̥thūdakam ॥

उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत् ॥

uttame sarvatīrthānāṁ yas tyajed ātmanas tanum । pr̥thūdake japyaparo nainaṁ śvomaraṇaṁ tapet ॥

गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना । वेदे च नियतं राजनभिगच्छेत्पृथूदकम् ॥

gītaṁ sanatkumāreṇa vyāsena ca mahātmanā । vede ca niyataṁ rājan abhigacchet pr̥thūdakam ॥

पृथूदकात्पुण्यतमं नान्यत्तीर्थं नरोत्तम । एतन्मेध्यं पवित्रं च पावनं च न संशयः ॥

pr̥thūdakāt puṇyatamaṁ nānyat tīrthaṁ narottama । etan medhyaṁ pavitraṁ ca pāvanaṁ ca na saṁśayaḥ ॥

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति अपि पापकृतो जनाः । पृथूदके नरश्रेष्ठ प्राहुरेवं मनीषिणः ॥

tatra snātvā divaṁ yānti api pāpakr̥to janāḥ । pr̥thūdake naraśreṣṭha prāhur evaṁ manīṣiṇaḥ ॥

मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् ॥

madhusravaṁ ca tatraiva tīrthaṁ bharatasattama । tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṁ labhet ॥

ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ तीर्थं देव्या यथाक्रमम् । सरस्वत्यारुणायाश्च संगमं लोकविश्रुतम् ॥

tato gacchen naraśreṣṭha tīrthaṁ devyā yathākramam । sarasvatyāruṇāyāś ca saṁgamaṁ lokaviśrutam ॥

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः ॥

trirātropoṣitaḥ snātvā mucyate brahmahatyayā । agniṣṭomātirātrābhyāṁ phalaṁ vindati mānavaḥ ॥

आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ । अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह । विप्राणामनुकम्पार्थं दर्भिणा निर्मितं पुरा ॥

āsaptamaṁ kulaṁ caiva punāti bharatarṣabha । avatīrṇaṁ ca tatraiva tīrthaṁ kurukulodvaha । viprāṇām anukampārthaṁ darbhiṇā nirmitaṁ purā ॥

व्रतोपनयनाभ्यां वा उपवासेन वा द्विजः । क्रियामन्त्रैश्च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः ॥

vratopanayanābhyāṁ vā upavāsena vā dvijaḥ । kriyāmantraiś ca saṁyukto brāhmaṇaḥ syān na saṁśayaḥ ॥

क्रियामन्त्रविहीनोऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ । चीर्णव्रतो भवेद्विप्रो दृष्टमेतत्पुरातने ॥

kriyāmantravihīno ’pi tatra snātvā nararṣabha । cīrṇavrato bhaved vipro dr̥ṣṭam etat purātane ॥

समुद्राश्चापि चत्वारः समानीताश्च दर्भिणा । येषु स्नातो नरव्याघ्र न दुर्गतिमवाप्नुयात् । फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः ॥

samudrāś cāpi catvāraḥ samānītāś ca darbhiṇā । yeṣu snāto naravyāghra na durgatim avāpnuyāt । phalāni gosahasrāṇāṁ caturṇāṁ vindate ca saḥ ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं शतसहस्रकम् । साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ॥

tato gaccheta rājendra tīrthaṁ śatasahasrakam । sāhasrakaṁ ca tatraiva dve tīrthe lokaviśrute ॥

उभयोर्हि नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । दानं वाप्युपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत् ॥

ubhayor hi naraḥ snātvā gosahasraphalaṁ labhet । dānaṁ vāpy upavāso vā sahasraguṇitaṁ bhavet ॥

ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थमुत्तमम् । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः । सर्वपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

tato gaccheta rājendra reṇukātīrtham uttamam । tatrābhiṣekaṁ kurvīta pitr̥devārcane rataḥ । sarvapāpaviśuddhātmā agniṣṭomaphalaṁ labhet ॥

विमोचनमुपस्पृश्य जितमन्युर्जितेन्द्रियः । प्रतिग्रहकृतैर्दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते ॥

vimocanam upaspr̥śya jitamanyur jitendriyaḥ । pratigrahakr̥tair doṣaiḥ sarvaiḥ sa parimucyate ॥

ततः पञ्चवटं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते ॥

tataḥ pañcavaṭaṁ gatvā brahmacārī jitendriyaḥ । puṇyena mahatā yuktaḥ satāṁ loke mahīyate ॥

यत्र योगेश्वरः स्थाणुः स्वयमेव वृषध्वजः । तमर्चयित्वा देवेशं गमनादेव सिध्यति ॥

yatra yogeśvaraḥ sthāṇuḥ svayam eva vr̥ṣadhvajaḥ । tam arcayitvā deveśaṁ gamanād eva sidhyati ॥

औजसं वरुणं तीर्थं दीप्यते स्वेन तेजसा । यत्र ब्रह्मादिभिर्देवैरृषिभिश्च तपोधनैः । सेनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा ॥

aujasaṁ varuṇaṁ tīrthaṁ dīpyate svena tejasā । yatra brahmādibhir devair r̥ṣibhiś ca tapodhanaiḥ । senāpatyena devānām abhiṣikto guhas tadā ॥

औजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह । कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । सर्वपापविशुद्धात्मा कुरुलोकं प्रपद्यते ॥

aujasasya tu pūrveṇa kurutīrthaṁ kurūdvaha । kurutīrthe naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ । sarvapāpaviśuddhātmā kurulokaṁ prapadyate ॥

स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः । स्वर्गलोकमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥

svargadvāraṁ tato gacchen niyato niyatāśanaḥ । svargalokam avāpnoti brahmalokaṁ ca gacchati ॥

ततो गच्छेदनरकं तीर्थसेवी नराधिप । तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥

tato gacched anarakaṁ tīrthasevī narādhipa । tatra snātvā naro rājan na durgatim avāpnuyāt ॥

तत्र ब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते । अन्वास्यते नरश्रेष्ठ नारायणपुरोगमैः ॥

tatra brahmā svayaṁ nityaṁ devaiḥ saha mahīpate । anvāsyate naraśreṣṭha nārāyaṇapurogamaiḥ ॥

सांनिध्यं चैव राजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह । अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥

sāṁnidhyaṁ caiva rājendra rudrapatnyāḥ kurūdvaha । abhigamya ca tāṁ devīṁ na durgatim avāpnuyāt ॥

तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरमुमापतिम् । अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

tatraiva ca mahārāja viśveśvaram umāpatim । abhigamya mahādevaṁ mucyate sarvakilbiṣaiḥ ॥

नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभमरिंदमम् । शोभमानो महाराज विष्णुलोकं प्रपद्यते ॥

nārāyaṇaṁ cābhigamya padmanābham ariṁdamam । śobhamāno mahārāja viṣṇulokaṁ prapadyate ॥

तीर्थे तु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ । सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवत्सदा ॥

tīrthe tu sarvadevānāṁ snātaḥ sa puruṣarṣabha । sarvaduḥkhaiḥ parityakto dyotate śaśivat sadā ॥

ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप । पावनं तीर्थमासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

tataḥ svastipuraṁ gacchet tīrthasevī narādhipa । pāvanaṁ tīrtham āsādya tarpayet pitr̥devatāḥ । agniṣṭomasya yajñasya phalaṁ prāpnoti mānavaḥ ॥

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव कूपश्च भरतर्षभ । तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां तस्मिन्कूपे महीपते । तत्र स्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोकं प्रपद्यते ॥

gaṅgāhradaś ca tatraiva kūpaś ca bharatarṣabha । tisraḥ koṭyas tu tīrthānāṁ tasmin kūpe mahīpate । tatra snātvā naro rājan svargalokaṁ prapadyate ॥

आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम् । गाणपत्यमवाप्नोति कुलं चोद्धरते स्वकम् ॥

āpagāyāṁ naraḥ snātvā arcayitvā maheśvaram । gāṇapatyam avāpnoti kulaṁ coddharate svakam ॥

ततः स्थाणुवटं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥

tataḥ sthāṇuvaṭaṁ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam । tatra snātvā sthito rātriṁ rudralokam avāpnuyāt ॥

बदरीपाचनं गच्छेद्वसिष्ठस्याश्रमं ततः । बदरं भक्षयेत्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

badarīpācanaṁ gacched vasiṣṭhasyāśramaṁ tataḥ । badaraṁ bhakṣayet tatra trirātropoṣito naraḥ ॥

सम्यग्द्वादश वर्षाणि बदरान्भक्षयेत्तु यः । त्रिरात्रोपोषितश्चैव भवेत्तुल्यो नराधिप ॥

samyag dvādaśa varṣāṇi badarān bhakṣayet tu yaḥ । trirātropoṣitaś caiva bhavet tulyo narādhipa ॥

इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप । अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते ॥

indramārgaṁ samāsādya tīrthasevī narādhipa । ahorātropavāsena śakraloke mahīyate ॥

एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः । नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते ॥

ekarātraṁ samāsādya ekarātroṣito naraḥ । niyataḥ satyavādī ca brahmaloke mahīyate ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर्महात्मनः ॥

tato gaccheta dharmajña tīrthaṁ trailokyaviśrutam । ādityasyāśramo yatra tejorāśer mahātmanaḥ ॥

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुम् । आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥

tasmiṁs tīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā vibhāvasum । ādityalokaṁ vrajati kulaṁ caiva samuddharet ॥

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी कुरूद्वह । सोमलोकमवाप्नोति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥

somatīrthe naraḥ snātvā tīrthasevī kurūdvaha । somalokam avāpnoti naro nāsty atra saṁśayaḥ ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः । तीर्थं पुण्यतमं राजन्पावनं लोकविश्रुतम् ॥

tato gaccheta dharmajña dadhīcasya mahātmanaḥ । tīrthaṁ puṇyatamaṁ rājan pāvanaṁ lokaviśrutam ॥

यत्र सारस्वतो राजन्सोऽङ्गिरास्तपसो निधिः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत् । सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः ॥

yatra sārasvato rājan so ’ṅgirās tapaso nidhiḥ । tasmiṁs tīrthe naraḥ snātvā vājapeyaphalaṁ labhet । sārasvatīṁ gatiṁ caiva labhate nātra saṁśayaḥ ॥

ततः कन्याश्रमं गच्छेन्नियतो ब्रह्मचर्यवान् । त्रिरात्रोपोषितो राजन्नुपवासपरायणः । लभेत्कन्याशतं दिव्यं ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥

tataḥ kanyāśramaṁ gacchen niyato brahmacaryavān । trirātropoṣito rājann upavāsaparāyaṇaḥ । labhet kanyāśataṁ divyaṁ brahmalokaṁ ca gacchati ॥

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं संनिहितीमपि । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । मासि मासि समायान्ति पुण्येन महतान्विताः ॥

tato gaccheta dharmajña tīrthaṁ saṁnihitīm api । yatra brahmādayo devā r̥ṣayaś ca tapodhanāḥ । māsi māsi samāyānti puṇyena mahatānvitāḥ ॥

संनिहित्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे । अश्वमेधशतं तेन इष्टं भवति शाश्वतम् ॥

saṁnihityām upaspr̥śya rāhugraste divākare । aśvamedhaśataṁ tena iṣṭaṁ bhavati śāśvatam ॥

पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च । नद्यो नदास्तडागाश्च सर्वप्रस्रवणानि च ॥

pr̥thivyāṁ yāni tīrthāni antarikṣacarāṇi ca । nadyo nadās taḍāgāś ca sarvaprasravaṇāni ca ॥

उदपानाश्च वप्राश्च पुण्यान्यायतनानि च । मासि मासि समायान्ति संनिहित्यां न संशयः ॥

udapānāś ca vaprāś ca puṇyāny āyatanāni ca । māsi māsi samāyānti saṁnihityāṁ na saṁśayaḥ ॥

यत्किंचिद्दुष्कृतं कर्म स्त्रिया वा पुरुषस्य वा । स्नातमात्रस्य तत्सर्वं नश्यते नात्र संशयः । पद्मवर्णेन यानेन ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥

yat kiṁ cid duṣkr̥taṁ karma striyā vā puruṣasya vā । snātamātrasya tat sarvaṁ naśyate nātra saṁśayaḥ । padmavarṇena yānena brahmalokaṁ sa gacchati ॥

अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालमरन्तुकम् । कोटिरूपमुपस्पृश्य लभेद्बहु सुवर्णकम् ॥

abhivādya tato yakṣaṁ dvārapālam arantukam । koṭirūpam upaspr̥śya labhed bahu suvarṇakam ॥

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नातस्तु धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति शाश्वतम् ॥

gaṅgāhradaś ca tatraiva tīrthaṁ bharatasattama । tatra snātas tu dharmajña brahmacārī samāhitaḥ । rājasūyāśvamedhābhyāṁ phalaṁ vindati śāśvatam ॥

पृथिव्यां नैमिषं पुण्यमन्तरिक्षे च पुष्करम् । त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ॥

pr̥thivyāṁ naimiṣaṁ puṇyam antarikṣe ca puṣkaram । trayāṇām api lokānāṁ kurukṣetraṁ viśiṣyate ॥

पांसवोऽपि कुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः । अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥

pāṁsavo ’pi kurukṣetre vāyunā samudīritāḥ । api duṣkr̥takarmāṇaṁ nayanti paramāṁ gatim ॥

दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम् । ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे ॥

dakṣiṇena sarasvatyā uttareṇa dr̥ṣadvatīm । ye vasanti kurukṣetre te vasanti triviṣṭape ॥

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् । अप्येकां वाचमुत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

kurukṣetraṁ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmy aham । apy ekāṁ vācam utsr̥jya sarvapāpaiḥ pramucyate ॥

ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् । तदावसन्ति ये राजन्न ते शोच्याः कथंचन ॥

brahmavedī kurukṣetraṁ puṇyaṁ brahmarṣisevitam । tadāvasanti ye rājan na te śocyāḥ kathaṁ cana ॥

तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं; रामह्रदानां च मचक्रुकस्य । एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं; पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते ॥

tarantukārantukayor yad antaraṁ; rāmahradānāṁ ca macakrukasya । etat kurukṣetrasamantapañcakaṁ; pitāmahasyottaravedir ucyate ॥