Adhyāya 79

जनमेजय उवाच । भगवन्काम्यकात्पार्थे गते मे प्रपितामहे । पाण्डवाः किमकुर्वन्त तमृते सव्यसाचिनम् ॥

janamejaya uvāca । bhagavan kāmyakāt pārthe gate me prapitāmahe । pāṇḍavāḥ kim akurvanta tam r̥te savyasācinam ॥

स हि तेषां महेष्वासो गतिरासीदनीकजित् । आदित्यानां यथा विष्णुस्तथैव प्रतिभाति मे ॥

sa hi teṣāṁ maheṣvāso gatir āsīd anīkajit । ādityānāṁ yathā viṣṇus tathaiva pratibhāti me ॥

तेनेन्द्रसमवीर्येण संग्रामेष्वनिवर्तिना । विनाभूता वने वीराः कथमासन्पितामहाः ॥

tenendrasamavīryeṇa saṁgrāmeṣv anivartinā । vinābhūtā vane vīrāḥ katham āsan pitāmahāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । गते तु काम्यकात्तात पाण्डवे सव्यसाचिनि । बभूवुः कौरवेयास्ते दुःखशोकपरायणाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gate tu kāmyakāt tāta pāṇḍave savyasācini । babhūvuḥ kauraveyās te duḥkhaśokaparāyaṇāḥ ॥

आक्षिप्तसूत्रा मणयश्छिन्नपक्षा इव द्विजाः । अप्रीतमनसः सर्वे बभूवुरथ पाण्डवाः ॥

ākṣiptasūtrā maṇayaś chinnapakṣā iva dvijāḥ । aprītamanasaḥ sarve babhūvur atha pāṇḍavāḥ ॥

वनं च तदभूत्तेन हीनमक्लिष्टकर्मणा । कुबेरेण यथा हीनं वनं चैत्ररथं तथा ॥

vanaṁ ca tad abhūt tena hīnam akliṣṭakarmaṇā । kubereṇa yathā hīnaṁ vanaṁ caitrarathaṁ tathā ॥

तमृते पुरुषव्याघ्रं पाण्डवा जनमेजय । मुदमप्राप्नुवन्तो वै काम्यके न्यवसंस्तदा ॥

tam r̥te puruṣavyāghraṁ pāṇḍavā janamejaya । mudam aprāpnuvanto vai kāmyake nyavasaṁs tadā ॥

ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ताः शुद्धैर्बाणैर्महारथाः । निघ्नन्तो भरतश्रेष्ठ मेध्यान्बहुविधान्मृगान् ॥

brāhmaṇārthe parākrāntāḥ śuddhair bāṇair mahārathāḥ । nighnanto bharataśreṣṭha medhyān bahuvidhān mr̥gān ॥

नित्यं हि पुरुषव्याघ्रा वन्याहारमरिंदमाः । विप्रसृत्य समाहृत्य ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन् ॥

nityaṁ hi puruṣavyāghrā vanyāhāram ariṁdamāḥ । viprasr̥tya samāhr̥tya brāhmaṇebhyo nyavedayan ॥

एवं ते न्यवसंस्तत्र सोत्कण्ठाः पुरुषर्षभाः । अहृष्टमनसः सर्वे गते राजन्धनंजये ॥

evaṁ te nyavasaṁs tatra sotkaṇṭhāḥ puruṣarṣabhāḥ । ahr̥ṣṭamanasaḥ sarve gate rājan dhanaṁjaye ॥

अथ विप्रोषितं वीरं पाञ्चाली मध्यमं पतिम् । स्मरन्ती पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत् ॥

atha viproṣitaṁ vīraṁ pāñcālī madhyamaṁ patim । smarantī pāṇḍavaśreṣṭham idaṁ vacanam abravīt ॥

योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना । तमृते पाण्डवश्रेष्ठं वनं न प्रतिभाति मे । शून्यामिव च पश्यामि तत्र तत्र महीमिमाम् ॥

yo ’rjunenārjunas tulyo dvibāhur bahubāhunā । tam r̥te pāṇḍavaśreṣṭhaṁ vanaṁ na pratibhāti me । śūnyām iva ca paśyāmi tatra tatra mahīm imām ॥

बह्वाश्चर्यमिदं चापि वनं कुसुमितद्रुमम् । न तथा रमणीयं मे तमृते सव्यसाचिनम् ॥

bahvāścaryam idaṁ cāpi vanaṁ kusumitadrumam । na tathā ramaṇīyaṁ me tam r̥te savyasācinam ॥

नीलाम्बुदसमप्रख्यं मत्तमातङ्गविक्रमम् । तमृते पुण्डरीकाक्षं काम्यकं नातिभाति मे ॥

nīlāmbudasamaprakhyaṁ mattamātaṅgavikramam । tam r̥te puṇḍarīkākṣaṁ kāmyakaṁ nātibhāti me ॥

यस्य स्म धनुषो घोषः श्रूयतेऽशनिनिस्वनः । न लभे शर्म तं राजन्स्मरन्ती सव्यसाचिनम् ॥

yasya sma dhanuṣo ghoṣaḥ śrūyate ’śaninisvanaḥ । na labhe śarma taṁ rājan smarantī savyasācinam ॥

तथा लालप्यमानां तां निशम्य परवीरहा । भीमसेनो महाराज द्रौपदीमिदमब्रवीत् ॥

tathā lālapyamānāṁ tāṁ niśamya paravīrahā । bhīmaseno mahārāja draupadīm idam abravīt ॥

मनःप्रीतिकरं भद्रे यद्ब्रवीषि सुमध्यमे । तन्मे प्रीणाति हृदयममृतप्राशनोपमम् ॥

manaḥprītikaraṁ bhadre yad bravīṣi sumadhyame । tan me prīṇāti hr̥dayam amr̥taprāśanopamam ॥

यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसंनिभौ । मौर्वीकृतकिणौ वृत्तौ खड्गायुधगदाधरौ ॥

yasya dīrghau samau pīnau bhujau parighasaṁnibhau । maurvīkr̥takiṇau vr̥ttau khaḍgāyudhagadādharau ॥

निष्काङ्गदकृतापीडौ पञ्चशीर्षाविवोरगौ । तमृते पुरुषव्याघ्रं नष्टसूर्यमिदं वनम् ॥

niṣkāṅgadakr̥tāpīḍau pañcaśīrṣāv ivoragau । tam r̥te puruṣavyāghraṁ naṣṭasūryam idaṁ vanam ॥

यमाश्रित्य महाबाहुं पाञ्चालाः कुरवस्तथा । सुराणामपि यत्तानां पृतनासु न बिभ्यति ॥

yam āśritya mahābāhuṁ pāñcālāḥ kuravas tathā । surāṇām api yattānāṁ pr̥tanāsu na bibhyati ॥

यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः । मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥

yasya bāhū samāśritya vayaṁ sarve mahātmanaḥ । manyāmahe jitān ājau parān prāptāṁ ca medinīm ॥

तमृते फल्गुनं वीरं न लभे काम्यके धृतिम् । शून्यामिव च पश्यामि तत्र तत्र महीमिमाम् ॥

tam r̥te phalgunaṁ vīraṁ na labhe kāmyake dhr̥tim । śūnyām iva ca paśyāmi tatra tatra mahīm imām ॥

नकुल उवाच । य उदीचीं दिशं गत्वा जित्वा युधि महाबलान् । गन्धर्वमुख्याञ्शतशो हयाँल्लेभे स वासविः ॥

nakula uvāca । ya udīcīṁ diśaṁ gatvā jitvā yudhi mahābalān । gandharvamukhyāñ śataśo hayām̐l lebhe sa vāsaviḥ ॥

राजंस्तित्तिरिकल्माषाञ्श्रीमाननिलरंहसः । प्रादाद्भ्रात्रे प्रियः प्रेम्णा राजसूये महाक्रतौ ॥

rājaṁs tittirikalmāṣāñ śrīmān anilaraṁhasaḥ । prādād bhrātre priyaḥ premṇā rājasūye mahākratau ॥

तमृते भीमधन्वानं भीमादवरजं वने । कामये काम्यके वासं नेदानीममरोपमम् ॥

tam r̥te bhīmadhanvānaṁ bhīmād avarajaṁ vane । kāmaye kāmyake vāsaṁ nedānīm amaropamam ॥

सहदेव उवाच । यो धनानि च कन्याश्च युधि जित्वा महारथान् । आजहार पुरा राज्ञे राजसूये महाक्रतौ ॥

sahadeva uvāca । yo dhanāni ca kanyāś ca yudhi jitvā mahārathān । ājahāra purā rājñe rājasūye mahākratau ॥

यः समेतान्मृधे जित्वा यादवानमितद्युतिः । सुभद्रामाजहारैको वासुदेवस्य संमते ॥

yaḥ sametān mr̥dhe jitvā yādavān amitadyutiḥ । subhadrām ājahāraiko vāsudevasya saṁmate ॥

तस्य जिष्णोर्बृसीं दृष्ट्वा शून्यामुपनिवेशने । हृदयं मे महाराज न शाम्यति कदाचन ॥

tasya jiṣṇor br̥sīṁ dr̥ṣṭvā śūnyām upaniveśane । hr̥dayaṁ me mahārāja na śāmyati kadā cana ॥

वनादस्माद्विवासं तु रोचयेऽहमरिंदम । न हि नस्तमृते वीरं रमणीयमिदं वनम् ॥

vanād asmād vivāsaṁ tu rocaye ’ham ariṁdama । na hi nas tam r̥te vīraṁ ramaṇīyam idaṁ vanam ॥