Adhyāya 76

बृहदश्व उवाच । अथ तां व्युषितो रात्रिं नलो राजा स्वलंकृतः । वैदर्भ्या सहितः काल्यं ददर्श वसुधाधिपम् ॥

br̥hadaśva uvāca । atha tāṁ vyuṣito rātriṁ nalo rājā svalaṁkr̥taḥ । vaidarbhyā sahitaḥ kālyaṁ dadarśa vasudhādhipam ॥

ततोऽभिवादयामास प्रयतः श्वशुरं नलः । तस्यानु दमयन्ती च ववन्दे पितरं शुभा ॥

tato ’bhivādayām āsa prayataḥ śvaśuraṁ nalaḥ । tasyānu damayantī ca vavande pitaraṁ śubhā ॥

तं भीमः प्रतिजग्राह पुत्रवत्परया मुदा । यथार्हं पूजयित्वा तु समाश्वासयत प्रभुः । नलेन सहितां तत्र दमयन्तीं पतिव्रताम् ॥

taṁ bhīmaḥ pratijagrāha putravat parayā mudā । yathārhaṁ pūjayitvā tu samāśvāsayata prabhuḥ । nalena sahitāṁ tatra damayantīṁ pativratām ॥

तामर्हणां नलो राजा प्रतिगृह्य यथाविधि । परिचर्यां स्वकां तस्मै यथावत्प्रत्यवेदयत् ॥

tām arhaṇāṁ nalo rājā pratigr̥hya yathāvidhi । paricaryāṁ svakāṁ tasmai yathāvat pratyavedayat ॥

ततो बभूव नगरे सुमहान्हर्षनिस्वनः । जनस्य संप्रहृष्टस्य नलं दृष्ट्वा तथागतम् ॥

tato babhūva nagare sumahān harṣanisvanaḥ । janasya saṁprahr̥ṣṭasya nalaṁ dr̥ṣṭvā tathāgatam ॥

अशोभयच्च नगरं पताकाध्वजमालिनम् । सिक्तसंमृष्टपुष्पाढ्या राजमार्गाः कृतास्तदा ॥

aśobhayac ca nagaraṁ patākādhvajamālinam । siktasaṁmr̥ṣṭapuṣpāḍhyā rājamārgāḥ kr̥tās tadā ॥

द्वारि द्वारि च पौराणां पुष्पभङ्गः प्रकल्पितः । अर्चितानि च सर्वाणि देवतायतनानि च ॥

dvāri dvāri ca paurāṇāṁ puṣpabhaṅgaḥ prakalpitaḥ । arcitāni ca sarvāṇi devatāyatanāni ca ॥

ऋतुपर्णोऽपि शुश्राव बाहुकच्छद्मिनं नलम् । दमयन्त्या समायुक्तं जहृषे च नराधिपः ॥

r̥tuparṇo ’pi śuśrāva bāhukacchadminaṁ nalam । damayantyā samāyuktaṁ jahr̥ṣe ca narādhipaḥ ॥

तमानाय्य नलो राजा क्षमयामास पार्थिवम् । स च तं क्षमयामास हेतुभिर्बुद्धिसंमतः ॥

tam ānāyya nalo rājā kṣamayām āsa pārthivam । sa ca taṁ kṣamayām āsa hetubhir buddhisaṁmataḥ ॥

स सत्कृतो महीपालो नैषधं विस्मयान्वितः । दिष्ट्या समेतो दारैः स्वैर्भवानित्यभ्यनन्दत ॥

sa satkr̥to mahīpālo naiṣadhaṁ vismayānvitaḥ । diṣṭyā sameto dāraiḥ svair bhavān ity abhyanandata ॥

कच्चित्तु नापराधं ते कृतवानस्मि नैषध । अज्ञातवासं वसतो मद्गृहे निषधाधिप ॥

kaccit tu nāparādhaṁ te kr̥tavān asmi naiṣadha । ajñātavāsaṁ vasato madgr̥he niṣadhādhipa ॥

यदि वा बुद्धिपूर्वाणि यद्यबुद्धानि कानिचित् । मया कृतान्यकार्याणि तानि मे क्षन्तुमर्हसि ॥

yadi vā buddhipūrvāṇi yady abuddhāni kāni cit । mayā kr̥tāny akāryāṇi tāni me kṣantum arhasi ॥

नल उवाच । न मेऽपराधं कृतवांस्त्वं स्वल्पमपि पार्थिव । कृतेऽपि च न मे कोपः क्षन्तव्यं हि मया तव ॥

nala uvāca । na me ’parādhaṁ kr̥tavāṁs tvaṁ svalpam api pārthiva । kr̥te ’pi ca na me kopaḥ kṣantavyaṁ hi mayā tava ॥

पूर्वं ह्यसि सखा मेऽसि संबन्धी च नराधिप । अत ऊर्ध्वं तु भूयस्त्वं प्रीतिमाहर्तुमर्हसि ॥

pūrvaṁ hy asi sakhā me ’si saṁbandhī ca narādhipa । ata ūrdhvaṁ tu bhūyas tvaṁ prītim āhartum arhasi ॥

सर्वकामैः सुविहितः सुखमस्म्युषितस्त्वयि । न तथा स्वगृहे राजन्यथा तव गृहे सदा ॥

sarvakāmaiḥ suvihitaḥ sukham asmy uṣitas tvayi । na tathā svagr̥he rājan yathā tava gr̥he sadā ॥

इदं चैव हयज्ञानं त्वदीयं मयि तिष्ठति । तदुपाकर्तुमिच्छामि मन्यसे यदि पार्थिव ॥

idaṁ caiva hayajñānaṁ tvadīyaṁ mayi tiṣṭhati । tad upākartum icchāmi manyase yadi pārthiva ॥

बृहदश्व उवाच । एवमुक्त्वा ददौ विद्यामृतुपर्णाय नैषधः । स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

br̥hadaśva uvāca । evam uktvā dadau vidyām r̥tuparṇāya naiṣadhaḥ । sa ca tāṁ pratijagrāha vidhidr̥ṣṭena karmaṇā ॥

ततो गृह्याश्वहृदयं तदा भाङ्गस्वरिर्नृपः । सूतमन्यमुपादाय ययौ स्वपुरमेव हि ॥

tato gr̥hyāśvahr̥dayaṁ tadā bhāṅgasvarir nr̥paḥ । sūtam anyam upādāya yayau svapuram eva hi ॥

ऋतुपर्णे प्रतिगते नलो राजा विशां पते । नगरे कुण्डिने कालं नातिदीर्घमिवावसत् ॥

r̥tuparṇe pratigate nalo rājā viśāṁ pate । nagare kuṇḍine kālaṁ nātidīrgham ivāvasat ॥