Adhyāya 299

वैशंपायन उवाच । धर्मेण तेऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः । अज्ञातवासं वत्स्यन्तश्छन्ना वर्षं त्रयोदशम् । उपोपविश्य विद्वांसः सहिताः संशितव्रताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । dharmeṇa te ’bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ । ajñātavāsaṁ vatsyantaś channā varṣaṁ trayodaśam । upopaviśya vidvāṁsaḥ sahitāḥ saṁśitavratāḥ ॥

ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः । तानब्रुवन्महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस्तदा । अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस्तं निवासं धृतव्रताः ॥

ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ । tān abruvan mahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayas tadā । abhyanujñāpayiṣyantas taṁ nivāsaṁ dhr̥tavratāḥ ॥

विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर्यथा वयम् । छद्मना हृतराज्याश्च निःस्वाश्च बहुशः कृताः ॥

viditaṁ bhavatāṁ sarvaṁ dhārtarāṣṭrair yathā vayam । chadmanā hr̥tarājyāś ca niḥsvāś ca bahuśaḥ kr̥tāḥ ॥

उषिताश्च वने कृच्छ्रं यत्र द्वादश वत्सरान् । अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् । तद्वत्स्यामो वयं छन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ ॥

uṣitāś ca vane kr̥cchraṁ yatra dvādaśa vatsarān । ajñātavāsasamayaṁ śeṣaṁ varṣaṁ trayodaśam । tad vatsyāmo vayaṁ channās tad anujñātum arhatha ॥

सुयोधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः । जानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिणः । युक्ताचाराश्च युक्ताश्च पौरस्य स्वजनस्य च ॥

suyodhanaś ca duṣṭātmā karṇaś ca sahasaubalaḥ । jānanto viṣamaṁ kuryur asmāsv atyantavairiṇaḥ । yuktācārāś ca yuktāś ca paurasya svajanasya ca ॥

अपि नस्तद्भवेद्भूयो यद्वयं ब्राह्मणैः सह । समस्ताः स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि ॥

api nas tad bhaved bhūyo yad vayaṁ brāhmaṇaiḥ saha । samastāḥ sveṣu rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavemahi ॥

इत्युक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर्धर्मसुतस्तदा । संमूर्छितोऽभवद्राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ॥

ity uktvā duḥkhaśokārtaḥ śucir dharmasutas tadā । saṁmūrchito ’bhavad rājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ ॥

तमथाश्वासयन्सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह । अथ धौम्योऽब्रवीद्वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ॥

tam athāśvāsayan sarve brāhmaṇā bhrātr̥bhiḥ saha । atha dhaumyo ’bravīd vākyaṁ mahārthaṁ nr̥patiṁ tadā ॥

राजन्विद्वान्भवान्दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियः । नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यांचिदापदि ॥

rājan vidvān bhavān dāntaḥ satyasaṁdho jitendriyaḥ । naivaṁvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṁ cid āpadi ॥

देवैरप्यापदः प्राप्ताश्छन्नैश्च बहुशस्तथा । तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः ॥

devair apy āpadaḥ prāptāś channaiś ca bahuśas tathā । tatra tatra sapatnānāṁ nigrahārthaṁ mahātmabhiḥ ॥

इन्द्रेण निषधान्प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा । छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे ॥

indreṇa niṣadhān prāpya giriprasthāśrame tadā । channenoṣya kr̥taṁ karma dviṣatāṁ balanigrahe ॥

विष्णुनाश्वशिरः प्राप्य तथादित्यां निवत्स्यता । गर्भे वधार्थं दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम् ॥

viṣṇunāśvaśiraḥ prāpya tathādityāṁ nivatsyatā । garbhe vadhārthaṁ daityānām ajñātenoṣitaṁ ciram ॥

प्राप्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मरूपिणा । बलेर्यथा हृतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम् ॥

prāpya vāmanarūpeṇa pracchannaṁ brahmarūpiṇā । baler yathā hr̥taṁ rājyaṁ vikramais tac ca te śrutam ॥

और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा । यत्कृतं तात लोकेषु तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥

aurveṇa vasatā channam ūrau brahmarṣiṇā tadā । yatkr̥taṁ tāta lokeṣu tac ca sarvaṁ śrutaṁ tvayā ॥

प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहे । वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच्च ते श्रुतम् ॥

pracchannaṁ cāpi dharmajña hariṇā vr̥tranigrahe । vajraṁ praviśya śakrasya yatkr̥taṁ tac ca te śrutam ॥

हुताशनेन यच्चापः प्रविश्य छन्नमासता । विबुधानां कृतं कर्म तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥

hutāśanena yac cāpaḥ praviśya channam āsatā । vibudhānāṁ kr̥taṁ karma tac ca sarvaṁ śrutaṁ tvayā ॥

एवं विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा । निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता भुवि सर्वशः ॥

evaṁ vivasvatā tāta channenottamatejasā । nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā bhuvi sarvaśaḥ ॥

विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वै । दशग्रीवो हतश्छन्नं संयुगे भीमकर्मणा ॥

viṣṇunā vasatā cāpi gr̥he daśarathasya vai । daśagrīvo hataś channaṁ saṁyuge bhīmakarmaṇā ॥

एवमेते महात्मानः प्रच्छन्नास्तत्र तत्र ह । अजयञ्शात्रवान्युद्धे तथा त्वमपि जेष्यसि ॥

evam ete mahātmānaḥ pracchannās tatra tatra ha । ajayañ śātravān yuddhe tathā tvam api jeṣyasi ॥

तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः संपरितोषितः । शास्त्रबुद्ध्या स्वबुद्ध्या च न चचाल युधिष्ठिरः ॥

tathā dhaumyena dharmajño vākyaiḥ saṁparitoṣitaḥ । śāstrabuddhyā svabuddhyā ca na cacāla yudhiṣṭhiraḥ ॥

अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः । राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन् ॥

athābravīn mahābāhur bhīmaseno mahābalaḥ । rājānaṁ balināṁ śreṣṭho girā saṁpariharṣayan ॥

अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वना । धर्मानुगतया बुद्ध्या न किंचित्साहसं कृतम् ॥

avekṣayā mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā । dharmānugatayā buddhyā na kiṁ cit sāhasaṁ kr̥tam ॥

सहदेवो मया नित्यं नकुलश्च निवारितौ । शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ ॥

sahadevo mayā nityaṁ nakulaś ca nivāritau । śaktau vidhvaṁsane teṣāṁ śatrughnau bhīmavikramau ॥

न वयं तत्प्रहास्यामो यस्मिन्योक्ष्यति नो भवान् । भवान्विधत्तां तत्सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान् ॥

na vayaṁ tat prahāsyāmo yasmin yokṣyati no bhavān । bhavān vidhattāṁ tat sarvaṁ kṣipraṁ jeṣyāmahe parān ॥

इत्युक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषः । प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान्यथास्वान्स्वान्ययुर्गृहान् ॥

ity ukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ । prayujyāpr̥cchya bharatān yathāsvān svān yayur gr̥hān ॥

सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तथा । आशीरुक्त्वा यथान्यायं पुनर्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥

sarve vedavido mukhyā yatayo munayas tathā । āśīr uktvā yathānyāyaṁ punar darśanakāṅkṣiṇaḥ ॥

सह धौम्येन विद्वांसस्तथा ते पञ्च पाण्डवाः । उत्थाय प्रययुर्वीराः कृष्णामादाय भारत ॥

saha dhaumyena vidvāṁsas tathā te pañca pāṇḍavāḥ । utthāya prayayur vīrāḥ kr̥ṣṇām ādāya bhārata ॥

क्रोशमात्रमतिक्रम्य तस्माद्देशान्निमित्ततः । श्वोभूते मनुजव्याघ्राश्छन्नवासार्थमुद्यताः ॥

krośamātram atikramya tasmād deśān nimittataḥ । śvobhūte manujavyāghrāś channavāsārtham udyatāḥ ॥

पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः । संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन् ॥

pr̥thakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ । saṁdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan ॥