Adhyāya 298

वैशंपायन उवाच । ततस्ते यक्षवचनादुदतिष्ठन्त पाण्डवाः । क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणे तस्मिन्व्यगच्छताम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas te yakṣavacanād udatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ । kṣutpipāse ca sarveṣāṁ kṣaṇe tasmin vyagacchatām ॥

युधिष्ठिर उवाच । सरस्येकेन पादेन तिष्ठन्तमपराजितम् । पृच्छामि को भवान्देवो न मे यक्षो मतो भवान् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । sarasy ekena pādena tiṣṭhantam aparājitam । pr̥cchāmi ko bhavān devo na me yakṣo mato bhavān ॥

वसूनां वा भवानेको रुद्राणामथ वा भवान् । अथ वा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः ॥

vasūnāṁ vā bhavān eko rudrāṇām atha vā bhavān । atha vā marutāṁ śreṣṭho vajrī vā tridaśeśvaraḥ ॥

मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः । न तं योगं प्रपश्यामि येन स्युर्विनिपातिताः ॥

mama hi bhrātara ime sahasraśatayodhinaḥ । na taṁ yogaṁ prapaśyāmi yena syur vinipātitāḥ ॥

सुखं प्रतिविबुद्धानामिन्द्रियाण्युपलक्षये । स भवान्सुहृदस्माकमथ वा नः पिता भवान् ॥

sukhaṁ prativibuddhānām indriyāṇy upalakṣaye । sa bhavān suhr̥d asmākam atha vā naḥ pitā bhavān ॥

यक्ष उवाच । अहं ते जनकस्तात धर्मो मृदुपराक्रम । त्वां दिदृक्षुरनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ ॥

yakṣa uvāca । ahaṁ te janakas tāta dharmo mr̥duparākrama । tvāṁ didr̥kṣur anuprāpto viddhi māṁ bharatarṣabha ॥

यशः सत्यं दमः शौचमार्जवं ह्रीरचापलम् । दानं तपो ब्रह्मचर्यमित्येतास्तनवो मम ॥

yaśaḥ satyaṁ damaḥ śaucam ārjavaṁ hrīr acāpalam । dānaṁ tapo brahmacaryam ity etās tanavo mama ॥

अहिंसा समता शान्तिस्तपः शौचममत्सरः । द्वाराण्येतानि मे विद्धि प्रियो ह्यसि सदा मम ॥

ahiṁsā samatā śāntis tapaḥ śaucam amatsaraḥ । dvārāṇy etāni me viddhi priyo hy asi sadā mama ॥

दिष्ट्या पञ्चसु रक्तोऽसि दिष्ट्या ते षट्पदी जिता । द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे चान्ते सांपरायिके ॥

diṣṭyā pañcasu rakto ’si diṣṭyā te ṣaṭpadī jitā । dve pūrve madhyame dve ca dve cānte sāṁparāyike ॥

धर्मोऽहमस्मि भद्रं ते जिज्ञासुस्त्वामिहागतः । आनृशंस्येन तुष्टोऽस्मि वरं दास्यामि तेऽनघ ॥

dharmo ’ham asmi bhadraṁ te jijñāsus tvām ihāgataḥ । ānr̥śaṁsyena tuṣṭo ’smi varaṁ dāsyāmi te ’nagha ॥

वरं वृणीष्व राजेन्द्र दाता ह्यस्मि तवानघ । ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषामस्ति दुर्गतिः ॥

varaṁ vr̥ṇīṣva rājendra dātā hy asmi tavānagha । ye hi me puruṣā bhaktā na teṣām asti durgatiḥ ॥

युधिष्ठिर उवाच । अरणीसहितं यस्य मृग आदाय गच्छति । तस्याग्नयो न लुप्येरन्प्रथमोऽस्तु वरो मम ॥

yudhiṣṭhira uvāca । araṇīsahitaṁ yasya mr̥ga ādāya gacchati । tasyāgnayo na lupyeran prathamo ’stu varo mama ॥

धर्म उवाच । अरणीसहितं तस्य ब्राह्मणस्य हृतं मया । मृगवेषेण कौन्तेय जिज्ञासार्थं तव प्रभो ॥

dharma uvāca । araṇīsahitaṁ tasya brāhmaṇasya hr̥taṁ mayā । mr̥gaveṣeṇa kaunteya jijñāsārthaṁ tava prabho ॥

वैशंपायन उवाच । ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत । अन्यं वरय भद्रं ते वरं त्वममरोपम ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । dadānīty eva bhagavān uttaraṁ pratyapadyata । anyaṁ varaya bhadraṁ te varaṁ tvam amaropama ॥

युधिष्ठिर उवाच । वर्षाणि द्वादशारण्ये त्रयोदशमुपस्थितम् । तत्र नो नाभिजानीयुर्वसतो मनुजाः क्वचित् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । varṣāṇi dvādaśāraṇye trayodaśam upasthitam । tatra no nābhijānīyur vasato manujāḥ kva cit ॥

वैशंपायन उवाच । ददानीत्येव भगवानुत्तरं प्रत्यपद्यत । भूयश्चाश्वासयामास कौन्तेयं सत्यविक्रमम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । dadānīty eva bhagavān uttaraṁ pratyapadyata । bhūyaś cāśvāsayām āsa kaunteyaṁ satyavikramam ॥

यद्यपि स्वेन रूपेण चरिष्यथ महीमिमाम् । न वो विज्ञास्यते कश्चित्त्रिषु लोकेषु भारत ॥

yady api svena rūpeṇa cariṣyatha mahīm imām । na vo vijñāsyate kaś cit triṣu lokeṣu bhārata ॥

वर्षं त्रयोदशं चेदं मत्प्रसादात्कुरूद्वहाः । विराटनगरे गूढा अविज्ञाताश्चरिष्यथ ॥

varṣaṁ trayodaśaṁ cedaṁ matprasādāt kurūdvahāḥ । virāṭanagare gūḍhā avijñātāś cariṣyatha ॥

यद्वः संकल्पितं रूपं मनसा यस्य यादृशम् । तादृशं तादृशं सर्वे छन्दतो धारयिष्यथ ॥

yad vaḥ saṁkalpitaṁ rūpaṁ manasā yasya yādr̥śam । tādr̥śaṁ tādr̥śaṁ sarve chandato dhārayiṣyatha ॥

अरणीसहितं चेदं ब्राह्मणाय प्रयच्छत । जिज्ञासार्थं मया ह्येतदाहृतं मृगरूपिणा ॥

araṇīsahitaṁ cedaṁ brāhmaṇāya prayacchata । jijñāsārthaṁ mayā hy etad āhr̥taṁ mr̥garūpiṇā ॥

तृतीयं गृह्यतां पुत्र वरमप्रतिमं महत् । त्वं हि मत्प्रभवो राजन्विदुरश्च ममांशभाक् ॥

tr̥tīyaṁ gr̥hyatāṁ putra varam apratimaṁ mahat । tvaṁ hi matprabhavo rājan viduraś ca mamāṁśabhāk ॥

युधिष्ठिर उवाच । देवदेवो मया दृष्टो भवान्साक्षात्सनातनः । यं ददासि वरं तुष्टस्तं ग्रहीष्याम्यहं पितः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । devadevo mayā dr̥ṣṭo bhavān sākṣāt sanātanaḥ । yaṁ dadāsi varaṁ tuṣṭas taṁ grahīṣyāmy ahaṁ pitaḥ ॥

जयेयं लोभमोहौ च क्रोधं चाहं सदा विभो । दाने तपसि सत्ये च मनो मे सततं भवेत् ॥

jayeyaṁ lobhamohau ca krodhaṁ cāhaṁ sadā vibho । dāne tapasi satye ca mano me satataṁ bhavet ॥

धर्म उवाच । उपपन्नो गुणैः सर्वैः स्वभावेनासि पाण्डव । भवान्धर्मः पुनश्चैव यथोक्तं ते भविष्यति ॥

dharma uvāca । upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ svabhāvenāsi pāṇḍava । bhavān dharmaḥ punaś caiva yathoktaṁ te bhaviṣyati ॥

वैशंपायन उवाच । इत्युक्त्वान्तर्दधे धर्मो भगवाँल्लोकभावनः । समेताः पाण्डवाश्चैव सुखसुप्ता मनस्विनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktvāntardadhe dharmo bhagavām̐l lokabhāvanaḥ । sametāḥ pāṇḍavāś caiva sukhasuptā manasvinaḥ ॥

अभ्येत्य चाश्रमं वीराः सर्व एव गतक्लमाः । आरणेयं ददुस्तस्मै ब्राह्मणाय तपस्विने ॥

abhyetya cāśramaṁ vīrāḥ sarva eva gataklamāḥ । āraṇeyaṁ dadus tasmai brāhmaṇāya tapasvine ॥

इदं समुत्थानसमागमं मह;त्पितुश्च पुत्रस्य च कीर्तिवर्धनम् । पठन्नरः स्याद्विजितेन्द्रियो वशी; सपुत्रपौत्रः शतवर्षभाग्भवेत् ॥

idaṁ samutthānasamāgamaṁ mahat; pituś ca putrasya ca kīrtivardhanam । paṭhan naraḥ syād vijitendriyo vaśī; saputrapautraḥ śatavarṣabhāg bhavet ॥

न चाप्यधर्मे न सुहृद्विभेदने; परस्वहारे परदारमर्शने । कदर्यभावे न रमेन्मनः सदा; नृणां सदाख्यानमिदं विजानताम् ॥

na cāpy adharme na suhr̥dvibhedane; parasvahāre paradāramarśane । kadaryabhāve na ramen manaḥ sadā; nr̥ṇāṁ sadākhyānam idaṁ vijānatām ॥