Adhyāya 290

वैशंपायन उवाच । गते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे कस्मिंश्चित्कालपर्यये । चिन्तयामास सा कन्या मन्त्रग्रामबलाबलम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gate tasmin dvijaśreṣṭhe kasmiṁś cit kālaparyaye । cintayām āsa sā kanyā mantragrāmabalābalam ॥

अयं वै कीदृशस्तेन मम दत्तो महात्मना । मन्त्रग्रामो बलं तस्य ज्ञास्ये नातिचिरादिव ॥

ayaṁ vai kīdr̥śas tena mama datto mahātmanā । mantragrāmo balaṁ tasya jñāsye nāticirād iva ॥

एवं संचिन्तयन्ती सा ददर्शर्तुं यदृच्छया । व्रीडिता साभवद्बाला कन्याभावे रजस्वला ॥

evaṁ saṁcintayantī sā dadarśartuṁ yadr̥cchayā । vrīḍitā sābhavad bālā kanyābhāve rajasvalā ॥

अथोद्यन्तं सहस्रांशुं पृथा दीप्तं ददर्श ह । न ततर्प च रूपेण भानोः संध्यागतस्य सा ॥

athodyantaṁ sahasrāṁśuṁ pr̥thā dīptaṁ dadarśa ha । na tatarpa ca rūpeṇa bhānoḥ saṁdhyāgatasya sā ॥

तस्या दृष्टिरभूद्दिव्या सापश्यद्दिव्यदर्शनम् । आमुक्तकवचं देवं कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ॥

tasyā dr̥ṣṭir abhūd divyā sāpaśyad divyadarśanam । āmuktakavacaṁ devaṁ kuṇḍalābhyāṁ vibhūṣitam ॥

तस्याः कौतूहलं त्वासीन्मन्त्रं प्रति नराधिप । आह्वानमकरोत्साथ तस्य देवस्य भामिनी ॥

tasyāḥ kautūhalaṁ tv āsīn mantraṁ prati narādhipa । āhvānam akarot sātha tasya devasya bhāminī ॥

प्राणानुपस्पृश्य तदा आजुहाव दिवाकरम् । आजगाम ततो राजंस्त्वरमाणो दिवाकरः ॥

prāṇān upaspr̥śya tadā ājuhāva divākaram । ājagāma tato rājaṁs tvaramāṇo divākaraḥ ॥

मधुपिङ्गो महाबाहुः कम्बुग्रीवो हसन्निव । अङ्गदी बद्धमुकुटो दिशः प्रज्वालयन्निव ॥

madhupiṅgo mahābāhuḥ kambugrīvo hasann iva । aṅgadī baddhamukuṭo diśaḥ prajvālayann iva ॥

योगात्कृत्वा द्विधात्मानमाजगाम तताप च । आबभाषे ततः कुन्तीं साम्ना परमवल्गुना ॥

yogāt kr̥tvā dvidhātmānam ājagāma tatāpa ca । ābabhāṣe tataḥ kuntīṁ sāmnā paramavalgunā ॥

आगतोऽस्मि वशं भद्रे तव मन्त्रबलात्कृतः । किं करोम्यवशो राज्ञि ब्रूहि कर्ता तदस्मि ते ॥

āgato ’smi vaśaṁ bhadre tava mantrabalātkr̥taḥ । kiṁ karomy avaśo rājñi brūhi kartā tad asmi te ॥

कुन्त्युवाच । गम्यतां भगवंस्तत्र यतोऽसि समुपागतः । कौतूहलात्समाहूतः प्रसीद भगवन्निति ॥

kunty uvāca । gamyatāṁ bhagavaṁs tatra yato ’si samupāgataḥ । kautūhalāt samāhūtaḥ prasīda bhagavann iti ॥

सूर्य उवाच । गमिष्येऽहं यथा मां त्वं ब्रवीषि तनुमध्यमे । न तु देवं समाहूय न्याय्यं प्रेषयितुं वृथा ॥

sūrya uvāca । gamiṣye ’haṁ yathā māṁ tvaṁ bravīṣi tanumadhyame । na tu devaṁ samāhūya nyāyyaṁ preṣayituṁ vr̥thā ॥

तवाभिसंधिः सुभगे सूर्यात्पुत्रो भवेदिति । वीर्येणाप्रतिमो लोके कवची कुण्डलीति च ॥

tavābhisaṁdhiḥ subhage sūryāt putro bhaved iti । vīryeṇāpratimo loke kavacī kuṇḍalīti ca ॥

सा त्वमात्मप्रदानं वै कुरुष्व गजगामिनि । उत्पत्स्यति हि पुत्रस्ते यथासंकल्पमङ्गने ॥

sā tvam ātmapradānaṁ vai kuruṣva gajagāmini । utpatsyati hi putras te yathāsaṁkalpam aṅgane ॥

अथ गच्छाम्यहं भद्रे त्वयासंगम्य सुस्मिते । शप्स्यामि त्वामहं क्रुद्धो ब्राह्मणं पितरं च ते ॥

atha gacchāmy ahaṁ bhadre tvayāsaṁgamya susmite । śapsyāmi tvām ahaṁ kruddho brāhmaṇaṁ pitaraṁ ca te ॥

त्वत्कृते तान्प्रधक्ष्यामि सर्वानपि न संशयः । पितरं चैव ते मूढं यो न वेत्ति तवानयम् ॥

tvatkr̥te tān pradhakṣyāmi sarvān api na saṁśayaḥ । pitaraṁ caiva te mūḍhaṁ yo na vetti tavānayam ॥

तस्य च ब्राह्मणस्याद्य योऽसौ मन्त्रमदात्तव । शीलवृत्तमविज्ञाय धास्यामि विनयं परम् ॥

tasya ca brāhmaṇasyādya yo ’sau mantram adāt tava । śīlavr̥ttam avijñāya dhāsyāmi vinayaṁ param ॥

एते हि विबुधाः सर्वे पुरंदरमुखा दिवि । त्वया प्रलब्धं पश्यन्ति स्मयन्त इव भामिनि ॥

ete hi vibudhāḥ sarve puraṁdaramukhā divi । tvayā pralabdhaṁ paśyanti smayanta iva bhāmini ॥

पश्य चैनान्सुरगणान्दिव्यं चक्षुरिदं हि ते । पूर्वमेव मया दत्तं दृष्टवत्यसि येन माम् ॥

paśya cainān suragaṇān divyaṁ cakṣur idaṁ hi te । pūrvam eva mayā dattaṁ dr̥ṣṭavaty asi yena mām ॥

वैशंपायन उवाच । ततोऽपश्यत्त्रिदशान्राजपुत्री; सर्वानेव स्वेषु धिष्ण्येषु खस्थान् । प्रभासन्तं भानुमन्तं महान्तं; यथादित्यं रोचमानं तथैव ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato ’paśyat tridaśān rājaputrī; sarvān eva sveṣu dhiṣṇyeṣu khasthān । prabhāsantaṁ bhānumantaṁ mahāntaṁ; yathādityaṁ rocamānaṁ tathaiva ॥

सा तान्दृष्ट्वा व्रीडमानेव बाला; सूर्यं देवी वचनं प्राह भीता । गच्छ त्वं वै गोपते स्वं विमानं; कन्याभावाद्दुःख एषोपचारः ॥

sā tān dr̥ṣṭvā vrīḍamāneva bālā; sūryaṁ devī vacanaṁ prāha bhītā । gaccha tvaṁ vai gopate svaṁ vimānaṁ; kanyābhāvād duḥkha eṣopacāraḥ ॥

पिता माता गुरवश्चैव येऽन्ये; देहस्यास्य प्रभवन्ति प्रदाने । नाहं धर्मं लोपयिष्यामि लोके; स्त्रीणां वृत्तं पूज्यते देहरक्षा ॥

pitā mātā guravaś caiva ye ’nye; dehasyāsya prabhavanti pradāne । nāhaṁ dharmaṁ lopayiṣyāmi loke; strīṇāṁ vr̥ttaṁ pūjyate deharakṣā ॥

मया मन्त्रबलं ज्ञातुमाहूतस्त्वं विभावसो । बाल्याद्बालेति कृत्वा तत्क्षन्तुमर्हसि मे विभो ॥

mayā mantrabalaṁ jñātum āhūtas tvaṁ vibhāvaso । bālyād bāleti kr̥tvā tat kṣantum arhasi me vibho ॥

सूर्य उवाच । बालेति कृत्वानुनयं तवाहं; ददानि नान्यानुनयं लभेत । आत्मप्रदानं कुरु कुन्तिकन्ये; शान्तिस्तवैवं हि भवेच्च भीरु ॥

sūrya uvāca । bāleti kr̥tvānunayaṁ tavāhaṁ; dadāni nānyānunayaṁ labheta । ātmapradānaṁ kuru kuntikanye; śāntis tavaivaṁ hi bhavec ca bhīru ॥

न चापि युक्तं गन्तुं हि मया मिथ्याकृतेन वै । गमिष्याम्यनवद्याङ्गि लोके समवहास्यताम् । सर्वेषां विबुधानां च वक्तव्यः स्यामहं शुभे ॥

na cāpi yuktaṁ gantuṁ hi mayā mithyākr̥tena vai । gamiṣyāmy anavadyāṅgi loke samavahāsyatām । sarveṣāṁ vibudhānāṁ ca vaktavyaḥ syām ahaṁ śubhe ॥

सा त्वं मया समागच्छ पुत्रं लप्स्यसि मादृशम् । विशिष्टा सर्वलोकेषु भविष्यसि च भामिनि ॥

sā tvaṁ mayā samāgaccha putraṁ lapsyasi mādr̥śam । viśiṣṭā sarvalokeṣu bhaviṣyasi ca bhāmini ॥