Adhyāya 289

वैशंपायन उवाच । सा तु कन्या महाराज ब्राह्मणं संशितव्रतम् । तोषयामास शुद्धेन मनसा संशितव्रता ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sā tu kanyā mahārāja brāhmaṇaṁ saṁśitavratam । toṣayām āsa śuddhena manasā saṁśitavratā ॥

प्रातरायास्य इत्युक्त्वा कदाचिद्द्विजसत्तमः । तत आयाति राजेन्द्र साये रात्रावथो पुनः ॥

prātar āyāsya ity uktvā kadā cid dvijasattamaḥ । tata āyāti rājendra sāye rātrāv atho punaḥ ॥

तं च सर्वासु वेलासु भक्ष्यभोज्यप्रतिश्रयैः । पूजयामास सा कन्या वर्धमानैस्तु सर्वदा ॥

taṁ ca sarvāsu velāsu bhakṣyabhojyapratiśrayaiḥ । pūjayām āsa sā kanyā vardhamānais tu sarvadā ॥

अन्नादिसमुदाचारः शय्यासनकृतस्तथा । दिवसे दिवसे तस्य वर्धते न तु हीयते ॥

annādisamudācāraḥ śayyāsanakr̥tas tathā । divase divase tasya vardhate na tu hīyate ॥

निर्भर्त्सनापवादैश्च तथैवाप्रियया गिरा । ब्राह्मणस्य पृथा राजन्न चकाराप्रियं तदा ॥

nirbhartsanāpavādaiś ca tathaivāpriyayā girā । brāhmaṇasya pr̥thā rājan na cakārāpriyaṁ tadā ॥

व्यस्ते काले पुनश्चैति न चैति बहुशो द्विजः । दुर्लभ्यमपि चैवान्नं दीयतामिति सोऽब्रवीत् ॥

vyaste kāle punaś caiti na caiti bahuśo dvijaḥ । durlabhyam api caivānnaṁ dīyatām iti so ’bravīt ॥

कृतमेव च तत्सर्वं पृथा तस्मै न्यवेदयत् । शिष्यवत्पुत्रवच्चैव स्वसृवच्च सुसंयता ॥

kr̥tam eva ca tat sarvaṁ pr̥thā tasmai nyavedayat । śiṣyavat putravac caiva svasr̥vac ca susaṁyatā ॥

यथोपजोषं राजेन्द्र द्विजातिप्रवरस्य सा । प्रीतिमुत्पादयामास कन्या यत्नैरनिन्दिता ॥

yathopajoṣaṁ rājendra dvijātipravarasya sā । prītim utpādayām āsa kanyā yatnair aninditā ॥

तस्यास्तु शीलवृत्तेन तुतोष द्विजसत्तमः । अवधानेन भूयोऽस्य परं यत्नमथाकरोत् ॥

tasyās tu śīlavr̥ttena tutoṣa dvijasattamaḥ । avadhānena bhūyo ’sya paraṁ yatnam athākarot ॥

तां प्रभाते च साये च पिता पप्रच्छ भारत । अपि तुष्यति ते पुत्रि ब्राह्मणः परिचर्यया ॥

tāṁ prabhāte ca sāye ca pitā papraccha bhārata । api tuṣyati te putri brāhmaṇaḥ paricaryayā ॥

तं सा परममित्येव प्रत्युवाच यशस्विनी । ततः प्रीतिमवापाग्र्यां कुन्तिभोजो महामनाः ॥

taṁ sā paramam ity eva pratyuvāca yaśasvinī । tataḥ prītim avāpāgryāṁ kuntibhojo mahāmanāḥ ॥

ततः संवत्सरे पूर्णे यदासौ जपतां वरः । नापश्यद्दुष्कृतं किंचित्पृथायाः सौहृदे रतः ॥

tataḥ saṁvatsare pūrṇe yadāsau japatāṁ varaḥ । nāpaśyad duṣkr̥taṁ kiṁ cit pr̥thāyāḥ sauhr̥de rataḥ ॥

ततः प्रीतमना भूत्वा स एनां ब्राह्मणोऽब्रवीत् । प्रीतोऽस्मि परमं भद्रे परिचारेण ते शुभे ॥

tataḥ prītamanā bhūtvā sa enāṁ brāhmaṇo ’bravīt । prīto ’smi paramaṁ bhadre paricāreṇa te śubhe ॥

वरान्वृणीष्व कल्याणि दुरापान्मानुषैरिह । यैस्त्वं सीमन्तिनीः सर्वा यशसाभिभविष्यसि ॥

varān vr̥ṇīṣva kalyāṇi durāpān mānuṣair iha । yais tvaṁ sīmantinīḥ sarvā yaśasābhibhaviṣyasi ॥

कुन्त्युवाच । कृतानि मम सर्वाणि यस्या मे वेदवित्तम । त्वं प्रसन्नः पिता चैव कृतं विप्र वरैर्मम ॥

kunty uvāca । kr̥tāni mama sarvāṇi yasyā me vedavittama । tvaṁ prasannaḥ pitā caiva kr̥taṁ vipra varair mama ॥

ब्राह्मण उवाच । यदि नेच्छसि भद्रे त्वं वरं मत्तः शुचिस्मिते । इमं मन्त्रं गृहाण त्वमाह्वानाय दिवौकसाम् ॥

brāhmaṇa uvāca । yadi necchasi bhadre tvaṁ varaṁ mattaḥ śucismite । imaṁ mantraṁ gr̥hāṇa tvam āhvānāya divaukasām ॥

यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि । तेन तेन वशे भद्रे स्थातव्यं ते भविष्यति ॥

yaṁ yaṁ devaṁ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi । tena tena vaśe bhadre sthātavyaṁ te bhaviṣyati ॥

अकामो वा सकामो वा न स नैष्यति ते वशम् । विबुधो मन्त्रसंशान्तो वाक्ये भृत्य इवानतः ॥

akāmo vā sakāmo vā na sa naiṣyati te vaśam । vibudho mantrasaṁśānto vākye bhr̥tya ivānataḥ ॥

वैशंपायन उवाच । न शशाक द्वितीयं सा प्रत्याख्यातुमनिन्दिता । तं वै द्विजातिप्रवरं तदा शापभयान्नृप ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । na śaśāka dvitīyaṁ sā pratyākhyātum aninditā । taṁ vai dvijātipravaraṁ tadā śāpabhayān nr̥pa ॥

ततस्तामनवद्याङ्गीं ग्राहयामास वै द्विजः । मन्त्रग्रामं तदा राजन्नथर्वशिरसि श्रुतम् ॥

tatas tām anavadyāṅgīṁ grāhayām āsa vai dvijaḥ । mantragrāmaṁ tadā rājann atharvaśirasi śrutam ॥

तं प्रदाय तु राजेन्द्र कुन्तिभोजमुवाच ह । उषितोऽस्मि सुखं राजन्कन्यया परितोषितः ॥

taṁ pradāya tu rājendra kuntibhojam uvāca ha । uṣito ’smi sukhaṁ rājan kanyayā paritoṣitaḥ ॥

तव गेहे सुविहितः सदा सुप्रतिपूजितः । साधयिष्यामहे तावदित्युक्त्वान्तरधीयत ॥

tava gehe suvihitaḥ sadā supratipūjitaḥ । sādhayiṣyāmahe tāvad ity uktvāntaradhīyata ॥

स तु राजा द्विजं दृष्ट्वा तत्रैवान्तर्हितं तदा । बभूव विस्मयाविष्टः पृथां च समपूजयत् ॥

sa tu rājā dvijaṁ dr̥ṣṭvā tatraivāntarhitaṁ tadā । babhūva vismayāviṣṭaḥ pr̥thāṁ ca samapūjayat ॥