Adhyāya 287

जनमेजय उवाच । किं तद्गुह्यं न चाख्यातं कर्णायेहोष्णरश्मिना । कीदृशे कुण्डले ते च कवचं चैव कीदृशम् ॥

janamejaya uvāca । kiṁ tad guhyaṁ na cākhyātaṁ karṇāyehoṣṇaraśminā । kīdr̥śe kuṇḍale te ca kavacaṁ caiva kīdr̥śam ॥

कुतश्च कवचं तस्य कुण्डले चैव सत्तम । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥

kutaś ca kavacaṁ tasya kuṇḍale caiva sattama । etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ tan me brūhi tapodhana ॥

वैशंपायन उवाच । अयं राजन्ब्रवीम्येतद्यत्तद्गुह्यं विभावसोः । यादृशे कुण्डले चैव कवचं चैव यादृशम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ayaṁ rājan bravīmy etad yat tad guhyaṁ vibhāvasoḥ । yādr̥śe kuṇḍale caiva kavacaṁ caiva yādr̥śam ॥

कुन्तिभोजं पुरा राजन्ब्राह्मणः समुपस्थितः । तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥

kuntibhojaṁ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ । tigmatejā mahāprāṁśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ ॥

दर्शनीयोऽनवद्याङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव । मधुपिङ्गो मधुरवाक्तपःस्वाध्यायभूषणः ॥

darśanīyo ’navadyāṅgas tejasā prajvalann iva । madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ ॥

स राजानं कुन्तिभोजमब्रवीत्सुमहातपाः । भिक्षामिच्छाम्यहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥

sa rājānaṁ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ । bhikṣām icchāmy ahaṁ bhoktuṁ tava gehe vimatsara ॥

न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः । एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचतेऽनघ ॥

na me vyalīkaṁ kartavyaṁ tvayā vā tava cānugaiḥ । evaṁ vatsyāmi te gehe yadi te rocate ’nagha ॥

यथाकामं च गच्छेयमागच्छेयं तथैव च । शय्यासने च मे राजन्नापराध्येत कश्चन ॥

yathākāmaṁ ca gaccheyam āgaccheyaṁ tathaiva ca । śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaś cana ॥

तमब्रवीत्कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तमिदं वचः । एवमस्तु परं चेति पुनश्चैनमथाब्रवीत् ॥

tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṁ vacaḥ । evam astu paraṁ ceti punaś cainam athābravīt ॥

मम कन्या महाब्रह्मन्पृथा नाम यशस्विनी । शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥

mama kanyā mahābrahman pr̥thā nāma yaśasvinī । śīlavr̥ttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī ॥

उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च । तस्याश्च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥

upasthāsyati sā tvāṁ vai pūjayānavamanya ca । tasyāś ca śīlavr̥ttena tuṣṭiṁ samupayāsyasi ॥

एवमुक्त्वा तु तं विप्रमभिपूज्य यथाविधि । उवाच कन्यामभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥

evam uktvā tu taṁ vipram abhipūjya yathāvidhi । uvāca kanyām abhyetya pr̥thāṁ pr̥thulalocanām ॥

अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुमिच्छति । मम गेहे मया चास्य तथेत्येवं प्रतिश्रुतम् ॥

ayaṁ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati । mama gehe mayā cāsya tathety evaṁ pratiśrutam ॥

त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् । तन्मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुमर्हसि कर्हिचित् ॥

tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam । tan me vākyaṁ na mithyā tvaṁ kartum arhasi karhi cit ॥

अयं तपस्वी भगवान्स्वाध्यायनियतो द्विजः । यद्यद्ब्रूयान्महातेजास्तत्तद्देयममत्सरात् ॥

ayaṁ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ । yad yad brūyān mahātejās tat tad deyam amatsarāt ॥

ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः । ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥

brāhmaṇā hi paraṁ tejo brāhmaṇā hi paraṁ tapaḥ । brāhmaṇānāṁ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ॥

अमानयन्हि मानार्हान्वातापिश्च महासुरः । निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस्तथैव च ॥

amānayan hi mānārhān vātāpiś ca mahāsuraḥ । nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca ॥

सोऽयं वत्से महाभार आहितस्त्वयि सांप्रतम् । त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥

so ’yaṁ vatse mahābhāra āhitas tvayi sāṁpratam । tvaṁ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ॥

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात्प्रभृति नन्दिनि । ब्राह्मणेष्विह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ॥

jānāmi praṇidhānaṁ te bālyāt prabhr̥ti nandini । brāhmaṇeṣv iha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha ॥

तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसंबन्धिमातृषु । मयि चैव यथावत्त्वं सर्वमादृत्य वर्तसे ॥

tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasaṁbandhimātr̥ṣu । mayi caiva yathāvat tvaṁ sarvam ādr̥tya vartase ॥

न ह्यतुष्टो जनोऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते । सम्यग्वृत्त्यानवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्वपि ॥

na hy atuṣṭo jano ’stīha pure cāntaḥpure ca te । samyagvr̥ttyānavadyāṅgi tava bhr̥tyajaneṣv api ॥

संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति । पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासि ममेति च ॥

saṁdeṣṭavyāṁ tu manye tvāṁ dvijātiṁ kopanaṁ prati । pr̥the bāleti kr̥tvā vai sutā cāsi mameti ca ॥

वृष्णीनां त्वं कुले जाता शूरस्य दयिता सुता । दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरा स्वयम् ॥

vr̥ṣṇīnāṁ tvaṁ kule jātā śūrasya dayitā sutā । dattā prītimatā mahyaṁ pitrā bālā purā svayam ॥

वसुदेवस्य भगिनी सुतानां प्रवरा मम । अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ॥

vasudevasya bhaginī sutānāṁ pravarā mama । agryam agre pratijñāya tenāsi duhitā mama ॥

तादृशे हि कुले जाता कुले चैव विवर्धिता । सुखात्सुखमनुप्राप्ता ह्रदाद्ध्रदमिवागता ॥

tādr̥śe hi kule jātā kule caiva vivardhitā । sukhāt sukham anuprāptā hradād dhradam ivāgatā ॥

दौष्कुलेया विशेषेण कथंचित्प्रग्रहं गताः । बालभावाद्विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ॥

dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṁ cit pragrahaṁ gatāḥ । bālabhāvād vikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe ॥

पृथे राजकुले जन्म रूपं चाद्भुतदर्शनम् । तेन तेनासि संपन्ना समुपेता च भामिनी ॥

pr̥the rājakule janma rūpaṁ cādbhutadarśanam । tena tenāsi saṁpannā samupetā ca bhāminī ॥

सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि । आराध्य वरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ॥

sā tvaṁ darpaṁ parityajya dambhaṁ mānaṁ ca bhāmini । ārādhya varadaṁ vipraṁ śreyasā yokṣyase pr̥the ॥

एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणमनघे ध्रुवम् । कोपिते तु द्विजश्रेष्ठे कृत्स्नं दह्येत मे कुलम् ॥

evaṁ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇam anaghe dhruvam । kopite tu dvijaśreṣṭhe kr̥tsnaṁ dahyeta me kulam ॥