Adhyāya 279

मार्कण्डेय उवाच । अथ कन्याप्रदाने स तमेवार्थं विचिन्तयन् । समानिन्ये च तत्सर्वं भाण्डं वैवाहिकं नृपः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । atha kanyāpradāne sa tam evārthaṁ vicintayan । samāninye ca tat sarvaṁ bhāṇḍaṁ vaivāhikaṁ nr̥paḥ ॥

ततो वृद्धान्द्विजान्सर्वानृत्विजः सपुरोहितान् । समाहूय तिथौ पुण्ये प्रययौ सह कन्यया ॥

tato vr̥ddhān dvijān sarvān r̥tvijaḥ sapurohitān । samāhūya tithau puṇye prayayau saha kanyayā ॥

मेध्यारण्यं स गत्वा च द्युमत्सेनाश्रमं नृपः । पद्भ्यामेव द्विजैः सार्धं राजर्षिं तमुपागमत् ॥

medhyāraṇyaṁ sa gatvā ca dyumatsenāśramaṁ nr̥paḥ । padbhyām eva dvijaiḥ sārdhaṁ rājarṣiṁ tam upāgamat ॥

तत्रापश्यन्महाभागं शालवृक्षमुपाश्रितम् । कौश्यां बृस्यां समासीनं चक्षुर्हीनं नृपं तदा ॥

tatrāpaśyan mahābhāgaṁ śālavr̥kṣam upāśritam । kauśyāṁ br̥syāṁ samāsīnaṁ cakṣurhīnaṁ nr̥paṁ tadā ॥

स राजा तस्य राजर्षेः कृत्वा पूजां यथार्हतः । वाचा सुनियतो भूत्वा चकारात्मनिवेदनम् ॥

sa rājā tasya rājarṣeḥ kr̥tvā pūjāṁ yathārhataḥ । vācā suniyato bhūtvā cakārātmanivedanam ॥

तस्यार्घ्यमासनं चैव गां चावेद्य स धर्मवित् । किमागमनमित्येवं राजा राजानमब्रवीत् ॥

tasyārghyam āsanaṁ caiva gāṁ cāvedya sa dharmavit । kim āgamanam ity evaṁ rājā rājānam abravīt ॥

तस्य सर्वमभिप्रायमितिकर्तव्यतां च ताम् । सत्यवन्तं समुद्दिश्य सर्वमेव न्यवेदयत् ॥

tasya sarvam abhiprāyam itikartavyatāṁ ca tām । satyavantaṁ samuddiśya sarvam eva nyavedayat ॥

अश्वपतिरुवाच । सावित्री नाम राजर्षे कन्येयं मम शोभना । तां स्वधर्मेण धर्मज्ञ स्नुषार्थे त्वं गृहाण मे ॥

aśvapatir uvāca । sāvitrī nāma rājarṣe kanyeyaṁ mama śobhanā । tāṁ svadharmeṇa dharmajña snuṣārthe tvaṁ gr̥hāṇa me ॥

द्युमत्सेन उवाच । च्युताः स्म राज्याद्वनवासमाश्रिता;श्चराम धर्मं नियतास्तपस्विनः । कथं त्वनर्हा वनवासमाश्रमे; सहिष्यते क्लेशमिमं सुता तव ॥

dyumatsena uvāca । cyutāḥ sma rājyād vanavāsam āśritāś; carāma dharmaṁ niyatās tapasvinaḥ । kathaṁ tv anarhā vanavāsam āśrame; sahiṣyate kleśam imaṁ sutā tava ॥

अश्वपतिरुवाच । सुखं च दुःखं च भवाभवात्मकं; यदा विजानाति सुताहमेव च । न मद्विधे युज्यति वाक्यमीदृशं; विनिश्चयेनाभिगतोऽस्मि ते नृप ॥

aśvapatir uvāca । sukhaṁ ca duḥkhaṁ ca bhavābhavātmakaṁ; yadā vijānāti sutāham eva ca । na madvidhe yujyati vākyam īdr̥śaṁ; viniścayenābhigato ’smi te nr̥pa ॥

आशां नार्हसि मे हन्तुं सौहृदात्प्रणयेन च । अभितश्चागतं प्रेम्णा प्रत्याख्यातुं न मार्हसि ॥

āśāṁ nārhasi me hantuṁ sauhr̥dāt praṇayena ca । abhitaś cāgataṁ premṇā pratyākhyātuṁ na mārhasi ॥

अनुरूपो हि संयोगे त्वं ममाहं तवापि च । स्नुषां प्रतीच्छ मे कन्यां भार्यां सत्यवतः सुताम् ॥

anurūpo hi saṁyoge tvaṁ mamāhaṁ tavāpi ca । snuṣāṁ pratīccha me kanyāṁ bhāryāṁ satyavataḥ sutām ॥

द्युमत्सेन उवाच । पूर्वमेवाभिलषितः संबन्धो मे त्वया सह । भ्रष्टराज्यस्त्वहमिति तत एतद्विचारितम् ॥

dyumatsena uvāca । pūrvam evābhilaṣitaḥ saṁbandho me tvayā saha । bhraṣṭarājyas tv aham iti tata etad vicāritam ॥

अभिप्रायस्त्वयं यो मे पूर्वमेवाभिकाङ्क्षितः । स निर्वर्ततु मेऽद्यैव काङ्क्षितो ह्यसि मेऽतिथिः ॥

abhiprāyas tv ayaṁ yo me pūrvam evābhikāṅkṣitaḥ । sa nirvartatu me ’dyaiva kāṅkṣito hy asi me ’tithiḥ ॥

मार्कण्डेय उवाच । ततः सर्वान्समानीय द्विजानाश्रमवासिनः । यथाविधि समुद्वाहं कारयामासतुर्नृपौ ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tataḥ sarvān samānīya dvijān āśramavāsinaḥ । yathāvidhi samudvāhaṁ kārayām āsatur nr̥pau ॥

दत्त्वा त्वश्वपतिः कन्यां यथार्हं च परिच्छदम् । ययौ स्वमेव भवनं युक्तः परमया मुदा ॥

dattvā tv aśvapatiḥ kanyāṁ yathārhaṁ ca paricchadam । yayau svam eva bhavanaṁ yuktaḥ paramayā mudā ॥

सत्यवानपि भार्यां तां लब्ध्वा सर्वगुणान्विताम् । मुमुदे सा च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्सितम् ॥

satyavān api bhāryāṁ tāṁ labdhvā sarvaguṇānvitām । mumude sā ca taṁ labdhvā bhartāraṁ manasepsitam ॥

गते पितरि सर्वाणि संन्यस्याभरणानि सा । जगृहे वल्कलान्येव वस्त्रं काषायमेव च ॥

gate pitari sarvāṇi saṁnyasyābharaṇāni sā । jagr̥he valkalāny eva vastraṁ kāṣāyam eva ca ॥

परिचारैर्गुणैश्चैव प्रश्रयेण दमेन च । सर्वकामक्रियाभिश्च सर्वेषां तुष्टिमावहत् ॥

paricārair guṇaiś caiva praśrayeṇa damena ca । sarvakāmakriyābhiś ca sarveṣāṁ tuṣṭim āvahat ॥

श्वश्रूं शरीरसत्कारैः सर्वैराच्छादनादिभिः । श्वशुरं देवकार्यैश्च वाचः संयमनेन च ॥

śvaśrūṁ śarīrasatkāraiḥ sarvair ācchādanādibhiḥ । śvaśuraṁ devakāryaiś ca vācaḥ saṁyamanena ca ॥

तथैव प्रियवादेन नैपुणेन शमेन च । रहश्चैवोपचारेण भर्तारं पर्यतोषयत् ॥

tathaiva priyavādena naipuṇena śamena ca । rahaś caivopacāreṇa bhartāraṁ paryatoṣayat ॥

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तपस्यतां कश्चिदतिचक्राम भारत ॥

evaṁ tatrāśrame teṣāṁ tadā nivasatāṁ satām । kālas tapasyatāṁ kaś cid aticakrāma bhārata ॥

सावित्र्यास्तु शयानायास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते ॥

sāvitryās tu śayānāyās tiṣṭhantyāś ca divāniśam । nāradena yad uktaṁ tad vākyaṁ manasi vartate ॥