Adhyāya 272

मार्कण्डेय उवाच । ततः श्रुत्वा हतं संख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् । प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tataḥ śrutvā hataṁ saṁkhye kumbhakarṇaṁ sahānugam । prahastaṁ ca maheṣvāsaṁ dhūmrākṣaṁ cātitejasam ॥

पुत्रमिन्द्रजितं शूरं रावणः प्रत्यभाषत । जहि रामममित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥

putram indrajitaṁ śūraṁ rāvaṇaḥ pratyabhāṣata । jahi rāmam amitraghna sugrīvaṁ ca salakṣmaṇam ॥

त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तमुपार्जितम् । जित्वा वज्रधरं संख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥

tvayā hi mama satputra yaśo dīptam upārjitam । jitvā vajradharaṁ saṁkhye sahasrākṣaṁ śacīpatim ॥

अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर्दत्तवरैः शरैः । जहि शत्रूनमित्रघ्न मम शस्त्रभृतां वर ॥

antarhitaḥ prakāśo vā divyair dattavaraiḥ śaraiḥ । jahi śatrūn amitraghna mama śastrabhr̥tāṁ vara ॥

रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न तेऽनघ । समर्थाः प्रतिसंसोढुं कुतस्तदनुयायिनः ॥

rāmalakṣmaṇasugrīvāḥ śarasparśaṁ na te ’nagha । samarthāḥ pratisaṁsoḍhuṁ kutas tadanuyāyinaḥ ॥

अकृता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ । खरस्यापचितिः संख्ये तां गच्छस्व महाभुज ॥

akr̥tā yā prahastena kumbhakarṇena cānagha । kharasyāpacitiḥ saṁkhye tāṁ gacchasva mahābhuja ॥

त्वमद्य निशितैर्बाणैर्हत्वा शत्रून्ससैनिकान् । प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा बद्ध्वेव वासवम् ॥

tvam adya niśitair bāṇair hatvā śatrūn sasainikān । pratinandaya māṁ putra purā baddhveva vāsavam ॥

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा रथमास्थाय दंशितः । प्रययाविन्द्रजिद्राजंस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥

ity uktaḥ sa tathety uktvā ratham āsthāya daṁśitaḥ । prayayāv indrajid rājaṁs tūrṇam āyodhanaṁ prati ॥

तत्र विश्राव्य विस्पष्टं नाम राक्षसपुंगवः । आह्वयामास समरे लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥

tatra viśrāvya vispaṣṭaṁ nāma rākṣasapuṁgavaḥ । āhvayām āsa samare lakṣmaṇaṁ śubhalakṣaṇam ॥

तं लक्ष्मणोऽप्यभ्यधावत्प्रगृह्य सशरं धनुः । त्रासयंस्तलघोषेण सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥

taṁ lakṣmaṇo ’py abhyadhāvat pragr̥hya saśaraṁ dhanuḥ । trāsayaṁs talaghoṣeṇa siṁhaḥ kṣudramr̥gaṁ yathā ॥

तयोः समभवद्युद्धं सुमहज्जयगृद्धिनोः । दिव्यास्त्रविदुषोस्तीव्रमन्योन्यस्पर्धिनोस्तदा ॥

tayoḥ samabhavad yuddhaṁ sumahaj jayagr̥ddhinoḥ । divyāstraviduṣos tīvram anyonyaspardhinos tadā ॥

रावणिस्तु यदा नैनं विशेषयति सायकैः । ततो गुरुतरं यत्नमातिष्ठद्बलिनां वरः ॥

rāvaṇis tu yadā nainaṁ viśeṣayati sāyakaiḥ । tato gurutaraṁ yatnam ātiṣṭhad balināṁ varaḥ ॥

तत एनं महावेगैरर्दयामास तोमरैः । तानागतान्स चिच्छेद सौमित्रिर्निशितैः शरैः । ते निकृत्ताः शरैस्तीक्ष्णैर्न्यपतन्वसुधातले ॥

tata enaṁ mahāvegair ardayām āsa tomaraiḥ । tān āgatān sa ciccheda saumitrir niśitaiḥ śaraiḥ । te nikr̥ttāḥ śarais tīkṣṇair nyapatan vasudhātale ॥

तमङ्गदो वालिसुतः श्रीमानुद्यम्य पादपम् । अभिद्रुत्य महावेगस्ताडयामास मूर्धनि ॥

tam aṅgado vālisutaḥ śrīmān udyamya pādapam । abhidrutya mahāvegas tāḍayām āsa mūrdhani ॥

तस्येन्द्रजिदसंभ्रान्तः प्रासेनोरसि वीर्यवान् । प्रहर्तुमैच्छत्तं चास्य प्रासं चिच्छेद लक्ष्मणः ॥

tasyendrajid asaṁbhrāntaḥ prāsenorasi vīryavān । prahartum aicchat taṁ cāsya prāsaṁ ciccheda lakṣmaṇaḥ ॥

तमभ्याशगतं वीरमङ्गदं रावणात्मजः । गदयाताडयत्सव्ये पार्श्वे वानरपुंगवम् ॥

tam abhyāśagataṁ vīram aṅgadaṁ rāvaṇātmajaḥ । gadayātāḍayat savye pārśve vānarapuṁgavam ॥

तमचिन्त्य प्रहारं स बलवान्वालिनः सुतः । ससर्जेन्द्रजितः क्रोधाच्छालस्कन्धममित्रजित् ॥

tam acintya prahāraṁ sa balavān vālinaḥ sutaḥ । sasarjendrajitaḥ krodhāc chālaskandham amitrajit ॥

सोऽङ्गदेन रुषोत्सृष्टो वधायेन्द्रजितस्तरुः । जघानेन्द्रजितः पार्थ रथं साश्वं ससारथिम् ॥

so ’ṅgadena ruṣotsr̥ṣṭo vadhāyendrajitas taruḥ । jaghānendrajitaḥ pārtha rathaṁ sāśvaṁ sasārathim ॥

ततो हताश्वात्प्रस्कन्द्य रथात्स हतसारथिः । तत्रैवान्तर्दधे राजन्मायया रावणात्मजः ॥

tato hatāśvāt praskandya rathāt sa hatasārathiḥ । tatraivāntardadhe rājan māyayā rāvaṇātmajaḥ ॥

अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् । रामस्तं देशमागम्य तत्सैन्यं पर्यरक्षत ॥

antarhitaṁ viditvā taṁ bahumāyaṁ ca rākṣasam । rāmas taṁ deśam āgamya tat sainyaṁ paryarakṣata ॥

स राममुद्दिश्य शरैस्ततो दत्तवरैस्तदा । विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महारथम् ॥

sa rāmam uddiśya śarais tato dattavarais tadā । vivyādha sarvagātreṣu lakṣmaṇaṁ ca mahāratham ॥

तमदृश्यं शरैः शूरौ माययान्तर्हितं तदा । योधयामासतुरुभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥

tam adr̥śyaṁ śaraiḥ śūrau māyayāntarhitaṁ tadā । yodhayām āsatur ubhau rāvaṇiṁ rāmalakṣmaṇau ॥

स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः । व्यसृजत्सायकान्भूयः शतशोऽथ सहस्रशः ॥

sa ruṣā sarvagātreṣu tayoḥ puruṣasiṁhayoḥ । vyasr̥jat sāyakān bhūyaḥ śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

तमदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तमनिशं शरान् । हरयो विविशुर्व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥

tam adr̥śyaṁ vicinvantaḥ sr̥jantam aniśaṁ śarān । harayo viviśur vyoma pragr̥hya mahatīḥ śilāḥ ॥

तांश्च तौ चाप्यदृश्यः स शरैर्विव्याध राक्षसः । स भृशं ताडयन्वीरो रावणिर्माययावृतः ॥

tāṁś ca tau cāpy adr̥śyaḥ sa śarair vivyādha rākṣasaḥ । sa bhr̥śaṁ tāḍayan vīro rāvaṇir māyayāvr̥taḥ ॥

तौ शरैराचितौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । पेततुर्गगनाद्भूमिं सूर्याचन्द्रमसाविव ॥

tau śarair ācitau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau । petatur gaganād bhūmiṁ sūryācandramasāv iva ॥