Adhyāya 270

मार्कण्डेय उवाच । ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम् । गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tataḥ prahastaḥ sahasā samabhyetya vibhīṣaṇam । gadayā tāḍayām āsa vinadya raṇakarkaśaḥ ॥

स तयाभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया । नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः ॥

sa tayābhihato dhīmān gadayā bhīmavegayā । nākampata mahābāhur himavān iva susthiraḥ ॥

ततः प्रगृह्य विपुलां शतघण्टां विभीषणः । अभिमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास्य शिरः प्रति ॥

tataḥ pragr̥hya vipulāṁ śataghaṇṭāṁ vibhīṣaṇaḥ । abhimantrya mahāśaktiṁ cikṣepāsya śiraḥ prati ॥

पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिनादया । हृतोत्तमाङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः ॥

patantyā sa tayā vegād rākṣaso ’śaninādayā । hr̥tottamāṅgo dadr̥śe vātarugṇa iva drumaḥ ॥

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् । अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन् ॥

taṁ dr̥ṣṭvā nihataṁ saṁkhye prahastaṁ kṣaṇadācaram । abhidudrāva dhūmrākṣo vegena mahatā kapīn ॥

तस्य मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम् । दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुंगवाः ॥

tasya meghopamaṁ sainyam āpatad bhīmadarśanam । dr̥ṣṭvaiva sahasā dīrṇā raṇe vānarapuṁgavāḥ ॥

ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुंगवान् । निर्याय कपिशार्दूलो हनूमान्पर्यवस्थितः ॥

tatas tān sahasā dīrṇān dr̥ṣṭvā vānarapuṁgavān । niryāya kapiśārdūlo hanūmān paryavasthitaḥ ॥

तं दृष्ट्वावस्थितं संख्ये हरयः पवनात्मजम् । वेगेन महता राजन्संन्यवर्तन्त सर्वशः ॥

taṁ dr̥ṣṭvāvasthitaṁ saṁkhye harayaḥ pavanātmajam । vegena mahatā rājan saṁnyavartanta sarvaśaḥ ॥

ततः शब्दो महानासीत्तुमुलो लोमहर्षणः । रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥

tataḥ śabdo mahān āsīt tumulo lomaharṣaṇaḥ । rāmarāvaṇasainyānām anyonyam abhidhāvatām ॥

तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे । धूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्रिभिः ॥

tasmin pravr̥tte saṁgrāme ghore rudhirakardame । dhūmrākṣaḥ kapisainyaṁ tad drāvayām āsa patribhiḥ ॥

तं राक्षसमहामात्रमापतन्तं सपत्नजित् । तरसा प्रतिजग्राह हनूमान्पवनात्मजः ॥

taṁ rākṣasamahāmātram āpatantaṁ sapatnajit । tarasā pratijagrāha hanūmān pavanātmajaḥ ॥

तयोर्युद्धमभूद्घोरं हरिराक्षसवीरयोः । जिगीषतोर्युधान्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिव ॥

tayor yuddham abhūd ghoraṁ harirākṣasavīrayoḥ । jigīṣator yudhānyonyam indraprahlādayor iva ॥

गदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम् । कपिश्च जघ्निवान्रक्षः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥

gadābhiḥ parighaiś caiva rākṣaso jaghnivān kapim । kapiś ca jaghnivān rakṣaḥ saskandhaviṭapair drumaiḥ ॥

ततस्तमतिकायेन साश्वं सरथसारथिम् । धूम्राक्षमवधीद्धीमान्हनूमान्मारुतात्मजः ॥

tatas tam atikāyena sāśvaṁ sarathasārathim । dhūmrākṣam avadhīd dhīmān hanūmān mārutātmajaḥ ॥

ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम् । हरयो जातविस्रम्भा जघ्नुरभ्येत्य सैनिकान् ॥

tatas taṁ nihataṁ dr̥ṣṭvā dhūmrākṣaṁ rākṣasottamam । harayo jātavisrambhā jaghnur abhyetya sainikān ॥

ते वध्यमाना बलिभिर्हरिभिर्जितकाशिभिः । राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्कामभ्यपतन्भयात् ॥

te vadhyamānā balibhir haribhir jitakāśibhiḥ । rākṣasā bhagnasaṁkalpā laṅkām abhyapatan bhayāt ॥

तेऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः । सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन् ॥

te ’bhipatya puraṁ bhagnā hataśeṣā niśācarāḥ । sarvaṁ rājñe yathāvr̥ttaṁ rāvaṇāya nyavedayan ॥

श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि । धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं वानरर्षभैः ॥

śrutvā tu rāvaṇas tebhyaḥ prahastaṁ nihataṁ yudhi । dhūmrākṣaṁ ca maheṣvāsaṁ sasainyaṁ vānararṣabhaiḥ ॥

सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात् । उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः ॥

sudīrgham iva niḥśvasya samutpatya varāsanāt । uvāca kumbhakarṇasya karmakālo ’yam āgataḥ ॥

इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः । शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत् ॥

ity evam uktvā vividhair vāditraiḥ sumahāsvanaiḥ । śayānam atinidrāluṁ kumbhakarṇam abodhayat ॥

प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनागतसाध्वसः । स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः । ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम् ॥

prabodhya mahatā cainaṁ yatnenāgatasādhvasaḥ । svastham āsīnam avyagraṁ vinidraṁ rākṣasādhipaḥ । tato ’bravīd daśagrīvaḥ kumbhakarṇaṁ mahābalam ॥

धन्योऽसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी । य इमं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम् ॥

dhanyo ’si yasya te nidrā kumbhakarṇeyam īdr̥śī । ya imaṁ dāruṇaṁ kālaṁ na jānīṣe mahābhayam ॥

एष तीर्त्वार्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह । अवमन्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत् ॥

eṣa tīrtvārṇavaṁ rāmaḥ setunā haribhiḥ saha । avamanyeha naḥ sarvān karoti kadanaṁ mahat ॥

मया ह्यपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी । तां मोक्षयिषुरायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे ॥

mayā hy apahr̥tā bhāryā sītā nāmāsya jānakī । tāṁ mokṣayiṣur āyāto baddhvā setuṁ mahārṇave ॥

तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः । तस्य नान्यो निहन्तास्ति त्वदृते शत्रुकर्शन ॥

tena caiva prahastādir mahān naḥ svajano hataḥ । tasya nānyo nihantāsti tvad r̥te śatrukarśana ॥

स दंशितोऽभिनिर्याय त्वमद्य बलिनां वर । रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम ॥

sa daṁśito ’bhiniryāya tvam adya balināṁ vara । rāmādīn samare sarvāñ jahi śatrūn ariṁdama ॥

दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ । तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः ॥

dūṣaṇāvarajau caiva vajravegapramāthinau । tau tvāṁ balena mahatā sahitāv anuyāsyataḥ ॥

इत्युक्त्वा राक्षसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम् । संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ ॥

ity uktvā rākṣasapatiḥ kumbhakarṇaṁ tarasvinam । saṁdideśetikartavye vajravegapramāthinau ॥

तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ रावणं दूषणानुजौ । कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात् ॥

tathety uktvā tu tau vīrau rāvaṇaṁ dūṣaṇānujau । kumbhakarṇaṁ puraskr̥tya tūrṇaṁ niryayatuḥ purāt ॥