Adhyāya 265

मार्कण्डेय उवाच । ततस्तां भर्तृशोकार्तां दीनां मलिनवाससम् । मणिशेषाभ्यलंकारां रुदतीं च पतिव्रताम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । tatas tāṁ bhartr̥śokārtāṁ dīnāṁ malinavāsasam । maṇiśeṣābhyalaṁkārāṁ rudatīṁ ca pativratām ॥

राक्षसीभिरुपास्यन्तीं समासीनां शिलातले । रावणः कामबाणार्तो ददर्शोपससर्प च ॥

rākṣasībhir upāsyantīṁ samāsīnāṁ śilātale । rāvaṇaḥ kāmabāṇārto dadarśopasasarpa ca ॥

देवदानवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषैर्युधि । अजितोऽशोकवनिकां ययौ कन्दर्पमोहितः ॥

devadānavagandharvayakṣakiṁpuruṣair yudhi । ajito ’śokavanikāṁ yayau kandarpamohitaḥ ॥

दिव्याम्बरधरः श्रीमान्सुमृष्टमणिकुण्डलः । विचित्रमाल्यमुकुटो वसन्त इव मूर्तिमान् ॥

divyāmbaradharaḥ śrīmān sumr̥ṣṭamaṇikuṇḍalaḥ । vicitramālyamukuṭo vasanta iva mūrtimān ॥

स कल्पवृक्षसदृशो यत्नादपि विभूषितः । श्मशानचैत्यद्रुमवद्भूषितोऽपि भयंकरः ॥

sa kalpavr̥kṣasadr̥śo yatnād api vibhūṣitaḥ । śmaśānacaityadrumavad bhūṣito ’pi bhayaṁkaraḥ ॥

स तस्यास्तनुमध्यायाः समीपे रजनीचरः । ददृशे रोहिणीमेत्य शनैश्चर इव ग्रहः ॥

sa tasyās tanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ । dadr̥śe rohiṇīm etya śanaiścara iva grahaḥ ॥

स तामामन्त्र्य सुश्रोणीं पुष्पकेतुशराहतः । इदमित्यब्रवीद्बालां त्रस्तां रौहीमिवाबलाम् ॥

sa tām āmantrya suśroṇīṁ puṣpaketuśarāhataḥ । idam ity abravīd bālāṁ trastāṁ rauhīm ivābalām ॥

सीते पर्याप्तमेतावत्कृतो भर्तुरनुग्रहः । प्रसादं कुरु तन्वङ्गि क्रियतां परिकर्म ते ॥

sīte paryāptam etāvat kr̥to bhartur anugrahaḥ । prasādaṁ kuru tanvaṅgi kriyatāṁ parikarma te ॥

भजस्व मां वरारोहे महार्हाभरणाम्बरा । भव मे सर्वनारीणामुत्तमा वरवर्णिनि ॥

bhajasva māṁ varārohe mahārhābharaṇāmbarā । bhava me sarvanārīṇām uttamā varavarṇini ॥

सन्ति मे देवकन्याश्च राजर्षीणां तथाङ्गनाः । सन्ति दानवकन्याश्च दैत्यानां चापि योषितः ॥

santi me devakanyāś ca rājarṣīṇāṁ tathāṅganāḥ । santi dānavakanyāś ca daityānāṁ cāpi yoṣitaḥ ॥

चतुर्दश पिशाचानां कोट्यो मे वचने स्थिताः । द्विस्तावत्पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥

caturdaśa piśācānāṁ koṭyo me vacane sthitāḥ । dvis tāvat puruṣādānāṁ rakṣasāṁ bhīmakarmaṇām ॥

ततो मे त्रिगुणा यक्षा ये मद्वचनकारिणः । केचिदेव धनाध्यक्षं भ्रातरं मे समाश्रिताः ॥

tato me triguṇā yakṣā ye madvacanakāriṇaḥ । ke cid eva dhanādhyakṣaṁ bhrātaraṁ me samāśritāḥ ॥

गन्धर्वाप्सरसो भद्रे मामापानगतं सदा । उपतिष्ठन्ति वामोरु यथैव भ्रातरं मम ॥

gandharvāpsaraso bhadre mām āpānagataṁ sadā । upatiṣṭhanti vāmoru yathaiva bhrātaraṁ mama ॥

पुत्रोऽहमपि विप्रर्षेः साक्षाद्विश्रवसो मुनेः । पञ्चमो लोकपालानामिति मे प्रथितं यशः ॥

putro ’ham api viprarṣeḥ sākṣād viśravaso muneḥ । pañcamo lokapālānām iti me prathitaṁ yaśaḥ ॥

दिव्यानि भक्ष्यभोज्यानि पानानि विविधानि च । यथैव त्रिदशेशस्य तथैव मम भामिनि ॥

divyāni bhakṣyabhojyāni pānāni vividhāni ca । yathaiva tridaśeśasya tathaiva mama bhāmini ॥

क्षीयतां दुष्कृतं कर्म वनवासकृतं तव । भार्या मे भव सुश्रोणि यथा मन्दोदरी तथा ॥

kṣīyatāṁ duṣkr̥taṁ karma vanavāsakr̥taṁ tava । bhāryā me bhava suśroṇi yathā mandodarī tathā ॥

इत्युक्ता तेन वैदेही परिवृत्य शुभानना । तृणमन्तरतः कृत्वा तमुवाच निशाचरम् ॥

ity uktā tena vaidehī parivr̥tya śubhānanā । tr̥ṇam antarataḥ kr̥tvā tam uvāca niśācaram ॥

अशिवेनातिवामोरूरजस्रं नेत्रवारिणा । स्तनावपतितौ बाला सहितावभिवर्षती । उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता ॥

aśivenātivāmorūr ajasraṁ netravāriṇā । stanāv apatitau bālā sahitāv abhivarṣatī । uvāca vākyaṁ taṁ kṣudraṁ vaidehī patidevatā ॥

असकृद्वदतो वाक्यमीदृशं राक्षसेश्वर । विषादयुक्तमेतत्ते मया श्रुतमभाग्यया ॥

asakr̥d vadato vākyam īdr̥śaṁ rākṣaseśvara । viṣādayuktam etat te mayā śrutam abhāgyayā ॥

तद्भद्रसुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम् । परदारास्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता ॥

tad bhadrasukha bhadraṁ te mānasaṁ vinivartyatām । paradārāsmy alabhyā ca satataṁ ca pativratā ॥

न चैवोपयिकी भार्या मानुषी कृपणा तव । विवशां धर्षयित्वा च कां त्वं प्रीतिमवाप्स्यसि ॥

na caivopayikī bhāryā mānuṣī kr̥paṇā tava । vivaśāṁ dharṣayitvā ca kāṁ tvaṁ prītim avāpsyasi ॥

प्रजापतिसमो विप्रो ब्रह्मयोनिः पिता तव । न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम् ॥

prajāpatisamo vipro brahmayoniḥ pitā tava । na ca pālayase dharmaṁ lokapālasamaḥ katham ॥

भ्रातरं राजराजानं महेश्वरसखं प्रभुम् । धनेश्वरं व्यपदिशन्कथं त्विह न लज्जसे ॥

bhrātaraṁ rājarājānaṁ maheśvarasakhaṁ prabhum । dhaneśvaraṁ vyapadiśan kathaṁ tv iha na lajjase ॥

इत्युक्त्वा प्रारुदत्सीता कम्पयन्ती पयोधरौ । शिरोधरां च तन्वङ्गी मुखं प्रच्छाद्य वाससा ॥

ity uktvā prārudat sītā kampayantī payodharau । śirodharāṁ ca tanvaṅgī mukhaṁ pracchādya vāsasā ॥

तस्या रुदत्या भामिन्या दीर्घा वेणी सुसंयता । ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि ॥

tasyā rudatyā bhāminyā dīrghā veṇī susaṁyatā । dadr̥śe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani ॥

तच्छ्रुत्वा रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिष्ठुरम् । प्रत्याख्यातोऽपि दुर्मेधाः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥

tac chrutvā rāvaṇo vākyaṁ sītayoktaṁ suniṣṭhuram । pratyākhyāto ’pi durmedhāḥ punar evābravīd vacaḥ ॥

काममङ्गानि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः । न त्वामकामां सुश्रोणीं समेष्ये चारुहासिनीम् ॥

kāmam aṅgāni me sīte dunotu makaradhvajaḥ । na tvām akāmāṁ suśroṇīṁ sameṣye cāruhāsinīm ॥

किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमद्यापि मानुषम् । आहारभूतमस्माकं राममेवानुरुध्यसे ॥

kiṁ nu śakyaṁ mayā kartuṁ yat tvam adyāpi mānuṣam । āhārabhūtam asmākaṁ rāmam evānurudhyase ॥

इत्युक्त्वा तामनिन्द्याङ्गीं स राक्षसगणेश्वरः । तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम् ॥

ity uktvā tām anindyāṅgīṁ sa rākṣasagaṇeśvaraḥ । tatraivāntarhito bhūtvā jagāmābhimatāṁ diśam ॥

राक्षसीभिः परिवृता वैदेही शोककर्शिता । सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत्तदा ॥

rākṣasībhiḥ parivr̥tā vaidehī śokakarśitā । sevyamānā trijaṭayā tatraiva nyavasat tadā ॥