Vana Parva · Adhyaya 3.249

Adhyāya 249

अध्यायः 249

Who speaks here कोटिकाश्य koṭikāśya

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §262–264 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
249.1MBH-3-249-1

कोटिकाश्य उवाच । का त्वं कदम्बस्य विनम्य शाखा;मेकाश्रमे तिष्ठसि शोभमाना । देदीप्यमानाग्निशिखेव नक्तं; दोधूयमाना पवनेन सुभ्रूः ॥

koṭikāśya uvāca । kā tvaṁ kadambasya vinamya śākhām; ekāśrame tiṣṭhasi śobhamānā । dedīpyamānāgniśikheva naktaṁ; dodhūyamānā pavanena subhrūḥ ॥

249.2MBH-3-249-2

अतीव रूपेण समन्विता त्वं; न चाप्यरण्येषु बिभेषि किं नु । देवी नु यक्षी यदि दानवी वा; वराप्सरा दैत्यवराङ्गना वा ॥

atīva rūpeṇa samanvitā tvaṁ; na cāpy araṇyeṣu bibheṣi kiṁ nu । devī nu yakṣī yadi dānavī vā; varāpsarā daityavarāṅganā vā ॥

249.3MBH-3-249-3

वपुष्मती वोरगराजकन्या; वनेचरी वा क्षणदाचरस्त्री । यद्येव राज्ञो वरुणस्य पत्नी; यमस्य सोमस्य धनेश्वरस्य ॥

vapuṣmatī voragarājakanyā; vanecarī vā kṣaṇadācarastrī । yady eva rājño varuṇasya patnī; yamasya somasya dhaneśvarasya ॥

249.4MBH-3-249-4

धातुर्विधातुः सवितुर्विभोर्वा; शक्रस्य वा त्वं सदनात्प्रपन्ना । न ह्येव नः पृच्छसि ये वयं स्म; न चापि जानीम तवेह नाथम् ॥

dhātur vidhātuḥ savitur vibhor vā; śakrasya vā tvaṁ sadanāt prapannā । na hy eva naḥ pr̥cchasi ye vayaṁ sma; na cāpi jānīma taveha nātham ॥

249.5MBH-3-249-5

वयं हि मानं तव वर्धयन्तः; पृच्छाम भद्रे प्रभवं प्रभुं च । आचक्ष्व बन्धूंश्च पतिं कुलं च; तत्त्वेन यच्चेह करोषि कार्यम् ॥

vayaṁ hi mānaṁ tava vardhayantaḥ; pr̥cchāma bhadre prabhavaṁ prabhuṁ ca । ācakṣva bandhūṁś ca patiṁ kulaṁ ca; tattvena yac ceha karoṣi kāryam ॥

249.6MBH-3-249-6

अहं तु राज्ञः सुरथस्य पुत्रो; यं कोटिकाश्येति विदुर्मनुष्याः । असौ तु यस्तिष्ठति काञ्चनाङ्गे; रथे हुतोऽग्निश्चयने यथैव । त्रिगर्तराजः कमलायताक्षि; क्षेमंकरो नाम स एष वीरः ॥

ahaṁ tu rājñaḥ surathasya putro; yaṁ koṭikāśyeti vidur manuṣyāḥ । asau tu yas tiṣṭhati kāñcanāṅge; rathe huto ’gniś cayane yathaiva । trigartarājaḥ kamalāyatākṣi; kṣemaṁkaro nāma sa eṣa vīraḥ ॥

249.7MBH-3-249-7

अस्मात्परस्त्वेष महाधनुष्मा;न्पुत्रः कुणिन्दाधिपतेर्वरिष्ठः । निरीक्षते त्वां विपुलायतांसः; सुविस्मितः पर्वतवासनित्यः ॥

asmāt paras tv eṣa mahādhanuṣmān; putraḥ kuṇindādhipater variṣṭhaḥ । nirīkṣate tvāṁ vipulāyatāṁsaḥ; suvismitaḥ parvatavāsanityaḥ ॥

249.8MBH-3-249-8

असौ तु यः पुष्करिणीसमीपे; श्यामो युवा तिष्ठति दर्शनीयः । इक्ष्वाकुराज्ञः सुबलस्य पुत्रः; स एष हन्ता द्विषतां सुगात्रि ॥

asau tu yaḥ puṣkariṇīsamīpe; śyāmo yuvā tiṣṭhati darśanīyaḥ । ikṣvākurājñaḥ subalasya putraḥ; sa eṣa hantā dviṣatāṁ sugātri ॥

249.9MBH-3-249-9

यस्यानुयात्रं ध्वजिनः प्रयान्ति; सौवीरका द्वादश राजपुत्राः । शोणाश्वयुक्तेषु रथेषु सर्वे; मखेषु दीप्ता इव हव्यवाहाः ॥

yasyānuyātraṁ dhvajinaḥ prayānti; sauvīrakā dvādaśa rājaputrāḥ । śoṇāśvayukteṣu ratheṣu sarve; makheṣu dīptā iva havyavāhāḥ ॥

249.10MBH-3-249-10

अङ्गारकः कुञ्जरगुप्तकश्च; शत्रुंजयः संजयसुप्रवृद्धौ । प्रभंकरोऽथ भ्रमरो रविश्च; शूरः प्रतापः कुहरश्च नाम ॥

aṅgārakaḥ kuñjaraguptakaś ca; śatruṁjayaḥ saṁjayasupravr̥ddhau । prabhaṁkaro ’tha bhramaro raviś ca; śūraḥ pratāpaḥ kuharaś ca nāma ॥

249.11MBH-3-249-11

यं षट्सहस्रा रथिनोऽनुयान्ति; नागा हयाश्चैव पदातिनश्च । जयद्रथो नाम यदि श्रुतस्ते; सौवीरराजः सुभगे स एषः ॥

yaṁ ṣaṭsahasrā rathino ’nuyānti; nāgā hayāś caiva padātinaś ca । jayadratho nāma yadi śrutas te; sauvīrarājaḥ subhage sa eṣaḥ ॥

249.12MBH-3-249-12

तस्यापरे भ्रातरोऽदीनसत्त्वा; बलाहकानीकविदारणाध्याः । सौवीरवीराः प्रवरा युवानो; राजानमेते बलिनोऽनुयान्ति ॥

tasyāpare bhrātaro ’dīnasattvā; balāhakānīkavidāraṇādhyāḥ । sauvīravīrāḥ pravarā yuvāno; rājānam ete balino ’nuyānti ॥

249.13MBH-3-249-13

एतैः सहायैरुपयाति राजा; मरुद्गणैरिन्द्र इवाभिगुप्तः । अजानतां ख्यापय नः सुकेशि; कस्यासि भार्या दुहिता च कस्य ॥

etaiḥ sahāyair upayāti rājā; marudgaṇair indra ivābhiguptaḥ । ajānatāṁ khyāpaya naḥ sukeśi; kasyāsi bhāryā duhitā ca kasya ॥