Adhyāya 242

वैशंपायन उवाच । ततस्तु शिल्पिनः सर्वे अमात्यप्रवराश्च ह । विदुरश्च महाप्राज्ञो धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas tu śilpinaḥ sarve amātyapravarāś ca ha । viduraś ca mahāprājño dhārtarāṣṭre nyavedayat ॥

सज्जं क्रतुवरं राजन्कालप्राप्तं च भारत । सौवर्णं च कृतं दिव्यं लाङ्गलं सुमहाधनम् ॥

sajjaṁ kratuvaraṁ rājan kālaprāptaṁ ca bhārata । sauvarṇaṁ ca kr̥taṁ divyaṁ lāṅgalaṁ sumahādhanam ॥

एतच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धार्तराष्ट्रो विशां पते । आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम् ॥

etac chrutvā nr̥paśreṣṭho dhārtarāṣṭro viśāṁ pate । ājñāpayām āsa nr̥paḥ kraturājapravartanam ॥

ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः । दीक्षितश्चापि गान्धारिर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ॥

tataḥ pravavr̥te yajñaḥ prabhūtānnaḥ susaṁskr̥taḥ । dīkṣitaś cāpi gāndhārir yathāśāstraṁ yathākramam ॥

प्रहृष्टो धृतराष्ट्रोऽभूद्विदुरश्च महायशाः । भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी ॥

prahr̥ṣṭo dhr̥tarāṣṭro ’bhūd viduraś ca mahāyaśāḥ । bhīṣmo droṇaḥ kr̥paḥ karṇo gāndhārī ca yaśasvinī ॥

निमन्त्रणार्थं दूतांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान् । पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च । ते प्रयाता यथोद्दिष्टं दूतास्त्वरितवाहनाः ॥

nimantraṇārthaṁ dūtāṁś ca preṣayām āsa śīghragān । pārthivānāṁ ca rājendra brāhmaṇānāṁ tathaiva ca । te prayātā yathoddiṣṭaṁ dūtās tvaritavāhanāḥ ॥

तत्र कंचित्प्रयातं तु दूतं दुःशासनोऽब्रवीत् । गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान्पापपूरुषान् । निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्तस्मिन्महावने ॥

tatra kaṁ cit prayātaṁ tu dūtaṁ duḥśāsano ’bravīt । gaccha dvaitavanaṁ śīghraṁ pāṇḍavān pāpapūruṣān । nimantraya yathānyāyaṁ viprāṁs tasmin mahāvane ॥

स गत्वा पाण्डवावासमुवाचाभिप्रणम्य तान् । दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः ॥

sa gatvā pāṇḍavāvāsam uvācābhipraṇamya tān । duryodhano mahārāja yajate nr̥pasattamaḥ ॥

स्ववीर्यार्जितमर्थौघमवाप्य कुरुनन्दनः । तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश्च ततस्ततः ॥

svavīryārjitam arthaugham avāpya kurunandanaḥ । tatra gacchanti rājāno brāhmaṇāś ca tatas tataḥ ॥

अहं तु प्रेषितो राजन्कौरवेण महात्मना । आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः । मनोऽभिलषितं राज्ञस्तं क्रतुं द्रष्टुमर्हथ ॥

ahaṁ tu preṣito rājan kauraveṇa mahātmanā । āmantrayati vo rājā dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ । mano ’bhilaṣitaṁ rājñas taṁ kratuṁ draṣṭum arhatha ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम् । अब्रवीन्नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः । यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā tac chrutvā dūtabhāṣitam । abravīn nr̥paśārdūlo diṣṭyā rājā suyodhanaḥ । yajate kratumukhyena pūrveṣāṁ kīrtivardhanaḥ ॥

वयमप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन । समयः परिपाल्यो नो यावद्वर्षं त्रयोदशम् ॥

vayam apy upayāsyāmo na tv idānīṁ kathaṁ cana । samayaḥ paripālyo no yāvad varṣaṁ trayodaśam ॥

श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य भीमो वचनमब्रवीत् । तदा तु नृपतिर्गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥

śrutvaitad dharmarājasya bhīmo vacanam abravīt । tadā tu nr̥patir gantā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ॥

अस्त्रशस्त्रप्रदीप्तेऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति । वर्षात्त्रयोदशादूर्ध्वं रणसत्रे नराधिपः ॥

astraśastrapradīpte ’gnau yadā taṁ pātayiṣyati । varṣāt trayodaśād ūrdhvaṁ raṇasatre narādhipaḥ ॥

यदा क्रोधहविर्मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः । आगन्तारस्तदा स्मेति वाच्यस्ते स सुयोधनः ॥

yadā krodhahavir moktā dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ । āgantāras tadā smeti vācyas te sa suyodhanaḥ ॥

शेषास्तु पाण्डवा राजन्नैवोचुः किंचिदप्रियम् । दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥

śeṣās tu pāṇḍavā rājan naivocuḥ kiṁ cid apriyam । dūtaś cāpi yathāvr̥ttaṁ dhārtarāṣṭre nyavedayat ॥

अथाजग्मुर्नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः । ब्राह्मणाश्च महाभागा धार्तराष्ट्रपुरं प्रति ॥

athājagmur naraśreṣṭhā nānājanapadeśvarāḥ । brāhmaṇāś ca mahābhāgā dhārtarāṣṭrapuraṁ prati ॥

ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथावर्णं यथाक्रमम् । मुदा परमया युक्ताः प्रीत्या चापि नरेश्वर ॥

te tv arcitā yathāśāstraṁ yathāvarṇaṁ yathākramam । mudā paramayā yuktāḥ prītyā cāpi nareśvara ॥

धृतराष्ट्रोऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः । हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत ॥

dhr̥tarāṣṭro ’pi rājendra saṁvr̥taḥ sarvakauravaiḥ । harṣeṇa mahatā yukto viduraṁ pratyabhāṣata ॥

यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्यादन्नसंयुतः । तुष्येच्च यज्ञसदने तथा क्षिप्रं विधीयताम् ॥

yathā sukhī janaḥ sarvaḥ kṣattaḥ syād annasaṁyutaḥ । tuṣyec ca yajñasadane tathā kṣipraṁ vidhīyatām ॥

विदुरस्त्वेवमाज्ञप्तः सर्ववर्णानरिंदम । यथाप्रमाणतो विद्वान्पूजयामास धर्मवित् ॥

viduras tv evam ājñaptaḥ sarvavarṇān ariṁdama । yathāpramāṇato vidvān pūjayām āsa dharmavit ॥

भक्ष्यभोज्यान्नपानेन माल्यैश्चापि सुगन्धिभिः । वासोभिर्विविधैश्चैव योजयामास हृष्टवत् ॥

bhakṣyabhojyānnapānena mālyaiś cāpi sugandhibhiḥ । vāsobhir vividhaiś caiva yojayām āsa hr̥ṣṭavat ॥

कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम् । सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु । विसर्जयामास नृपान्ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥

kr̥tvā hy avabhr̥thaṁ vīro yathāśāstraṁ yathākramam । sāntvayitvā ca rājendro dattvā ca vividhaṁ vasu । visarjayām āsa nr̥pān brāhmaṇāṁś ca sahasraśaḥ ॥

विसर्जयित्वा स नृपान्भ्रातृभिः परिवारितः । विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः ॥

visarjayitvā sa nr̥pān bhrātr̥bhiḥ parivāritaḥ । viveśa hāstinapuraṁ sahitaḥ karṇasaubalaiḥ ॥