Adhyāya 243

वैशंपायन उवाच । प्रविशन्तं महाराज सूतास्तुष्टुवुरच्युतम् । जनाश्चापि महेष्वासं तुष्टुवू राजसत्तमम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । praviśantaṁ mahārāja sūtās tuṣṭuvur acyutam । janāś cāpi maheṣvāsaṁ tuṣṭuvū rājasattamam ॥

लाजैश्चन्दनचूर्णैश्चाप्यवकीर्य जनास्तदा । ऊचुर्दिष्ट्या नृपाविघ्नात्समाप्तोऽयं क्रतुस्तव ॥

lājaiś candanacūrṇaiś cāpy avakīrya janās tadā । ūcur diṣṭyā nr̥pāvighnāt samāpto ’yaṁ kratus tava ॥

अपरे त्वब्रुवंस्तत्र वातिकास्तं महीपतिम् । युधिष्ठिरस्य यज्ञेन न समो ह्येष तु क्रतुः । नैव तस्य क्रतोरेष कलामर्हति षोडशीम् ॥

apare tv abruvaṁs tatra vātikās taṁ mahīpatim । yudhiṣṭhirasya yajñena na samo hy eṣa tu kratuḥ । naiva tasya krator eṣa kalām arhati ṣoḍaśīm ॥

एवं तत्राब्रुवन्केचिद्वातिकास्तं नरेश्वरम् । सुहृदस्त्वब्रुवंस्तत्र अति सर्वानयं क्रतुः ॥

evaṁ tatrābruvan ke cid vātikās taṁ nareśvaram । suhr̥das tv abruvaṁs tatra ati sarvān ayaṁ kratuḥ ॥

ययातिर्नहुषश्चापि मान्धाता भरतस्तथा । क्रतुमेनं समाहृत्य पूताः सर्वे दिवं गताः ॥

yayātir nahuṣaś cāpi māndhātā bharatas tathā । kratum enaṁ samāhr̥tya pūtāḥ sarve divaṁ gatāḥ ॥

एता वाचः शुभाः शृण्वन्सुहृदां भरतर्षभ । प्रविवेश पुरं हृष्टः स्ववेश्म च नराधिपः ॥

etā vācaḥ śubhāḥ śr̥ṇvan suhr̥dāṁ bharatarṣabha । praviveśa puraṁ hr̥ṣṭaḥ svaveśma ca narādhipaḥ ॥

अभिवाद्य ततः पादौ मातापित्रोर्विशां पते । भीष्मद्रोणकृपाणां च विदुरस्य च धीमतः ॥

abhivādya tataḥ pādau mātāpitror viśāṁ pate । bhīṣmadroṇakr̥pāṇāṁ ca vidurasya ca dhīmataḥ ॥

अभिवादितः कनीयोभिर्भ्रातृभिर्भ्रातृवत्सलः । निषसादासने मुख्ये भ्रातृभिः परिवारितः ॥

abhivāditaḥ kanīyobhir bhrātr̥bhir bhrātr̥vatsalaḥ । niṣasādāsane mukhye bhrātr̥bhiḥ parivāritaḥ ॥

तमुत्थाय महाराज सूतपुत्रोऽब्रवीद्वचः । दिष्ट्या ते भरतश्रेष्ठ समाप्तोऽयं महाक्रतुः ॥

tam utthāya mahārāja sūtaputro ’bravīd vacaḥ । diṣṭyā te bharataśreṣṭha samāpto ’yaṁ mahākratuḥ ॥

हतेषु युधि पार्थेषु राजसूये तथा त्वया । आहृतेऽहं नरश्रेष्ठ त्वां सभाजयिता पुनः ॥

hateṣu yudhi pārtheṣu rājasūye tathā tvayā । āhr̥te ’haṁ naraśreṣṭha tvāṁ sabhājayitā punaḥ ॥

तमब्रवीन्महाराजो धार्तराष्ट्रो महायशाः । सत्यमेतत्त्वया वीर पाण्डवेषु दुरात्मसु ॥

tam abravīn mahārājo dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ । satyam etat tvayā vīra pāṇḍaveṣu durātmasu ॥

निहतेषु नरश्रेष्ठ प्राप्ते चापि महाक्रतौ । राजसूये पुनर्वीर त्वं मां संवर्धयिष्यसि ॥

nihateṣu naraśreṣṭha prāpte cāpi mahākratau । rājasūye punar vīra tvaṁ māṁ saṁvardhayiṣyasi ॥

एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः कर्णमाश्लिष्य भारत । राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास कौरवः ॥

evam uktvā mahāprājñaḥ karṇam āśliṣya bhārata । rājasūyaṁ kratuśreṣṭhaṁ cintayām āsa kauravaḥ ॥

सोऽब्रवीत्सुहृदश्चापि पार्श्वस्थान्नृपसत्तमः । कदा तु तं क्रतुवरं राजसूयं महाधनम् । निहत्य पाण्डवान्सर्वानाहरिष्यामि कौरवाः ॥

so ’bravīt suhr̥daś cāpi pārśvasthān nr̥pasattamaḥ । kadā tu taṁ kratuvaraṁ rājasūyaṁ mahādhanam । nihatya pāṇḍavān sarvān āhariṣyāmi kauravāḥ ॥

तमब्रवीत्तदा कर्णः शृणु मे राजकुञ्जर । पादौ न धावये तावद्यावन्न निहतोऽर्जुनः ॥

tam abravīt tadā karṇaḥ śr̥ṇu me rājakuñjara । pādau na dhāvaye tāvad yāvan na nihato ’rjunaḥ ॥

अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः । प्रतिज्ञाते फल्गुनस्य वधे कर्णेन संयुगे । विजितांश्चाप्यमन्यन्त पाण्डवान्धृतराष्ट्रजाः ॥

athotkruṣṭaṁ maheṣvāsair dhārtarāṣṭrair mahārathaiḥ । pratijñāte phalgunasya vadhe karṇena saṁyuge । vijitāṁś cāpy amanyanta pāṇḍavān dhr̥tarāṣṭrajāḥ ॥

दुर्योधनोऽपि राजेन्द्र विसृज्य नरपुंगवान् । प्रविवेश गृहं श्रीमान्यथा चैत्ररथं प्रभुः । तेऽपि सर्वे महेष्वासा जग्मुर्वेश्मानि भारत ॥

duryodhano ’pi rājendra visr̥jya narapuṁgavān । praviveśa gr̥haṁ śrīmān yathā caitrarathaṁ prabhuḥ । te ’pi sarve maheṣvāsā jagmur veśmāni bhārata ॥

पाण्डवाश्च महेष्वासा दूतवाक्यप्रचोदिताः । चिन्तयन्तस्तमेवार्थं नालभन्त सुखं क्वचित् ॥

pāṇḍavāś ca maheṣvāsā dūtavākyapracoditāḥ । cintayantas tam evārthaṁ nālabhanta sukhaṁ kva cit ॥

भूयश्च चारै राजेन्द्र प्रवृत्तिरुपपादिता । प्रतिज्ञा सूतपुत्रस्य विजयस्य वधं प्रति ॥

bhūyaś ca cārai rājendra pravr̥ttir upapāditā । pratijñā sūtaputrasya vijayasya vadhaṁ prati ॥

एतच्छ्रुत्वा धर्मसुतः समुद्विग्नो नराधिप । अभेद्यकवचं मत्वा कर्णमद्भुतविक्रमम् । अनुस्मरंश्च संक्लेशान्न शान्तिमुपयाति सः ॥

etac chrutvā dharmasutaḥ samudvigno narādhipa । abhedyakavacaṁ matvā karṇam adbhutavikramam । anusmaraṁś ca saṁkleśān na śāntim upayāti saḥ ॥

तस्य चिन्तापरीतस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः । बहुव्यालमृगाकीर्णं त्यक्तुं द्वैतवनं वनम् ॥

tasya cintāparītasya buddhir jajñe mahātmanaḥ । bahuvyālamr̥gākīrṇaṁ tyaktuṁ dvaitavanaṁ vanam ॥

धार्तराष्ट्रोऽपि नृपतिः प्रशशास वसुंधराम् । भ्रातृभिः सहितो वीरैर्भीष्मद्रोणकृपैस्तथा ॥

dhārtarāṣṭro ’pi nr̥patiḥ praśaśāsa vasuṁdharām । bhrātr̥bhiḥ sahito vīrair bhīṣmadroṇakr̥pais tathā ॥

संगम्य सूतपुत्रेण कर्णेनाहवशोभिना । दुर्योधनः प्रिये नित्यं वर्तमानो महीपतिः । पूजयामास विप्रेन्द्रान्क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥

saṁgamya sūtaputreṇa karṇenāhavaśobhinā । duryodhanaḥ priye nityaṁ vartamāno mahīpatiḥ । pūjayām āsa viprendrān kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ ॥

भ्रातॄणां च प्रियं राजन्स चकार परंतपः । निश्चित्य मनसा वीरो दत्तभुक्तफलं धनम् ॥

bhrātr̥̄ṇāṁ ca priyaṁ rājan sa cakāra paraṁtapaḥ । niścitya manasā vīro dattabhuktaphalaṁ dhanam ॥