Adhyāya 227

वैशंपायन उवाच । कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा । हृष्टो भूत्वा पुनर्दीन इदं वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । karṇasya vacanaṁ śrutvā rājā duryodhanas tadā । hr̥ṣṭo bhūtvā punar dīna idaṁ vacanam abravīt ॥

ब्रवीषि यदिदं कर्ण सर्वं मे मनसि स्थितम् । न त्वभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्र पाण्डवाः ॥

bravīṣi yad idaṁ karṇa sarvaṁ me manasi sthitam । na tv abhyanujñāṁ lapsyāmi gamane yatra pāṇḍavāḥ ॥

परिदेवति तान्वीरान्धृतराष्ट्रो महीपतिः । मन्यतेऽभ्यधिकांश्चापि तपोयोगेन पाण्डवान् ॥

paridevati tān vīrān dhr̥tarāṣṭro mahīpatiḥ । manyate ’bhyadhikāṁś cāpi tapoyogena pāṇḍavān ॥

अथ वाप्यनुबुध्येत नृपोऽस्माकं चिकीर्षितम् । एवमप्यायतिं रक्षन्नाभ्यनुज्ञातुमर्हति ॥

atha vāpy anubudhyeta nr̥po ’smākaṁ cikīrṣitam । evam apy āyatiṁ rakṣan nābhyanujñātum arhati ॥

न हि द्वैतवने किंचिद्विद्यतेऽन्यत्प्रयोजनम् । उत्सादनमृते तेषां वनस्थानां मम द्विषाम् ॥

na hi dvaitavane kiṁ cid vidyate ’nyat prayojanam । utsādanam r̥te teṣāṁ vanasthānāṁ mama dviṣām ॥

जानासि हि यथा क्षत्ता द्यूतकाल उपस्थिते । अब्रवीद्यच्च मां त्वां च सौबलं च वचस्तदा ॥

jānāsi hi yathā kṣattā dyūtakāla upasthite । abravīd yac ca māṁ tvāṁ ca saubalaṁ ca vacas tadā ॥

तानि पूर्वाणि वाक्यानि यच्चान्यत्परिदेवितम् । विचिन्त्य नाधिगच्छामि गमनायेतराय वा ॥

tāni pūrvāṇi vākyāni yac cānyat paridevitam । vicintya nādhigacchāmi gamanāyetarāya vā ॥

ममापि हि महान्हर्षो यदहं भीमफल्गुनौ । क्लिष्टावरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताविति ॥

mamāpi hi mahān harṣo yad ahaṁ bhīmaphalgunau । kliṣṭāv araṇye paśyeyaṁ kr̥ṣṇayā sahitāv iti ॥

न तथा प्राप्नुयां प्रीतिमवाप्य वसुधामपि । दृष्ट्वा यथा पाण्डुसुतान्वल्कलाजिनवाससः ॥

na tathā prāpnuyāṁ prītim avāpya vasudhām api । dr̥ṣṭvā yathā pāṇḍusutān valkalājinavāsasaḥ ॥

किं नु स्यादधिकं तस्माद्यदहं द्रुपदात्मजाम् । द्रौपदीं कर्ण पश्येयं काषायवसनां वने ॥

kiṁ nu syād adhikaṁ tasmād yad ahaṁ drupadātmajām । draupadīṁ karṇa paśyeyaṁ kāṣāyavasanāṁ vane ॥

यदि मां धर्मराजश्च भीमसेनश्च पाण्डवः । युक्तं परमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत् ॥

yadi māṁ dharmarājaś ca bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ । yuktaṁ paramayā lakṣmyā paśyetāṁ jīvitaṁ bhavet ॥

उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद्वनम् । यथा चाभ्यनुजानीयाद्गच्छन्तं मां महीपतिः ॥

upāyaṁ na tu paśyāmi yena gacchema tad vanam । yathā cābhyanujānīyād gacchantaṁ māṁ mahīpatiḥ ॥

स सौबलेन सहितस्तथा दुःशासनेन च । उपायं पश्य निपुणं येन गच्छेम तद्वनम् ॥

sa saubalena sahitas tathā duḥśāsanena ca । upāyaṁ paśya nipuṇaṁ yena gacchema tad vanam ॥

अहमप्यद्य निश्चित्य गमनायेतराय वा । काल्यमेव गमिष्यामि समीपं पार्थिवस्य ह ॥

aham apy adya niścitya gamanāyetarāya vā । kālyam eva gamiṣyāmi samīpaṁ pārthivasya ha ॥

मयि तत्रोपविष्टे तु भीष्मे च कुरुसत्तमे । उपायो यो भवेद्दृष्टस्तं ब्रूयाः सहसौबलः ॥

mayi tatropaviṣṭe tu bhīṣme ca kurusattame । upāyo yo bhaved dr̥ṣṭas taṁ brūyāḥ sahasaubalaḥ ॥

ततो भीष्मस्य राज्ञश्च निशम्य गमनं प्रति । व्यवसायं करिष्येऽहमनुनीय पितामहम् ॥

tato bhīṣmasya rājñaś ca niśamya gamanaṁ prati । vyavasāyaṁ kariṣye ’ham anunīya pitāmaham ॥

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुरावसथान्प्रति । व्युषितायां रजन्यां तु कर्णो राजानमभ्ययात् ॥

tathety uktvā tu te sarve jagmur āvasathān prati । vyuṣitāyāṁ rajanyāṁ tu karṇo rājānam abhyayāt ॥

ततो दुर्योधनं कर्णः प्रहसन्निदमब्रवीत् । उपायः परिदृष्टोऽयं तं निबोध जनेश्वर ॥

tato duryodhanaṁ karṇaḥ prahasann idam abravīt । upāyaḥ paridr̥ṣṭo ’yaṁ taṁ nibodha janeśvara ॥

घोषा द्वैतवने सर्वे त्वत्प्रतीक्षा नराधिप । घोषयात्रापदेशेन गमिष्यामो न संशयः ॥

ghoṣā dvaitavane sarve tvatpratīkṣā narādhipa । ghoṣayātrāpadeśena gamiṣyāmo na saṁśayaḥ ॥

उचितं हि सदा गन्तुं घोषयात्रां विशां पते । एवं च त्वां पिता राजन्समनुज्ञातुमर्हति ॥

ucitaṁ hi sadā gantuṁ ghoṣayātrāṁ viśāṁ pate । evaṁ ca tvāṁ pitā rājan samanujñātum arhati ॥

तथा कथयमानौ तौ घोषयात्राविनिश्चयम् । गान्धारराजः शकुनिः प्रत्युवाच हसन्निव ॥

tathā kathayamānau tau ghoṣayātrāviniścayam । gāndhārarājaḥ śakuniḥ pratyuvāca hasann iva ॥

उपायोऽयं मया दृष्टो गमनाय निरामयः । अनुज्ञास्यति नो राजा चोदयिष्यति चाप्युत ॥

upāyo ’yaṁ mayā dr̥ṣṭo gamanāya nirāmayaḥ । anujñāsyati no rājā codayiṣyati cāpy uta ॥

घोषा द्वैतवने सर्वे त्वत्प्रतीक्षा नराधिप । घोषयात्रापदेशेन गमिष्यामो न संशयः ॥

ghoṣā dvaitavane sarve tvatpratīkṣā narādhipa । ghoṣayātrāpadeśena gamiṣyāmo na saṁśayaḥ ॥

ततः प्रहसिताः सर्वे तेऽन्योन्यस्य तलान्ददुः । तदेव च विनिश्चित्य ददृशुः कुरुसत्तमम् ॥

tataḥ prahasitāḥ sarve te ’nyonyasya talān daduḥ । tad eva ca viniścitya dadr̥śuḥ kurusattamam ॥