Adhyāya 220

मार्कण्डेय उवाच । यदा स्कन्देन मातॄणामेवमेतत्प्रियं कृतम् । अथैनमब्रवीत्स्वाहा मम पुत्रस्त्वमौरसः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । yadā skandena mātr̥̄ṇām evam etat priyaṁ kr̥tam । athainam abravīt svāhā mama putras tvam aurasaḥ ॥

इच्छाम्यहं त्वया दत्तां प्रीतिं परमदुर्लभाम् । तामब्रवीत्ततः स्कन्दः प्रीतिमिच्छसि कीदृशीम् ॥

icchāmy ahaṁ tvayā dattāṁ prītiṁ paramadurlabhām । tām abravīt tataḥ skandaḥ prītim icchasi kīdr̥śīm ॥

स्वाहोवाच । दक्षस्याहं प्रिया कन्या स्वाहा नाम महाभुज । बाल्यात्प्रभृति नित्यं च जातकामा हुताशने ॥

svāhovāca । dakṣasyāhaṁ priyā kanyā svāhā nāma mahābhuja । bālyāt prabhr̥ti nityaṁ ca jātakāmā hutāśane ॥

न च मां कामिनीं पुत्र सम्यग्जानाति पावकः । इच्छामि शाश्वतं वासं वस्तुं पुत्र सहाग्निना ॥

na ca māṁ kāminīṁ putra samyag jānāti pāvakaḥ । icchāmi śāśvataṁ vāsaṁ vastuṁ putra sahāgninā ॥

स्कन्द उवाच । हव्यं कव्यं च यत्किंचिद्द्विजा मन्त्रपुरस्कृतम् । होष्यन्त्यग्नौ सदा देवि स्वाहेत्युक्त्वा समुद्यतम् ॥

skanda uvāca । havyaṁ kavyaṁ ca yat kiṁ cid dvijā mantrapuraskr̥tam । hoṣyanty agnau sadā devi svāhety uktvā samudyatam ॥

अद्य प्रभृति दास्यन्ति सुवृत्ताः सत्पथे स्थिताः । एवमग्निस्त्वया सार्धं सदा वत्स्यति शोभने ॥

adya prabhr̥ti dāsyanti suvr̥ttāḥ satpathe sthitāḥ । evam agnis tvayā sārdhaṁ sadā vatsyati śobhane ॥

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ता ततः स्वाहा तुष्टा स्कन्देन पूजिता । पावकेन समायुक्ता भर्त्रा स्कन्दमपूजयत् ॥

mārkaṇḍeya uvāca । evam uktā tataḥ svāhā tuṣṭā skandena pūjitā । pāvakena samāyuktā bhartrā skandam apūjayat ॥

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् । अभिगच्छ महादेवं पितरं त्रिपुरार्दनम् ॥

tato brahmā mahāsenaṁ prajāpatir athābravīt । abhigaccha mahādevaṁ pitaraṁ tripurārdanam ॥

रुद्रेणाग्निं समाविश्य स्वाहामाविश्य चोमया । हितार्थं सर्वलोकानां जातस्त्वमपराजितः ॥

rudreṇāgniṁ samāviśya svāhām āviśya comayā । hitārthaṁ sarvalokānāṁ jātas tvam aparājitaḥ ॥

उमायोन्यां च रुद्रेण शुक्रं सिक्तं महात्मना । आस्ते गिरौ निपतितं मिञ्जिकामिञ्जिकं यतः ॥

umāyonyāṁ ca rudreṇa śukraṁ siktaṁ mahātmanā । āste girau nipatitaṁ miñjikāmiñjikaṁ yataḥ ॥

संभूतं लोहितोदे तु शुक्रशेषमवापतत् । सूर्यरश्मिषु चाप्यन्यदन्यच्चैवापतद्भुवि । आसक्तमन्यद्वृक्षेषु तदेवं पञ्चधापतत् ॥

saṁbhūtaṁ lohitode tu śukraśeṣam avāpatat । sūryaraśmiṣu cāpy anyad anyac caivāpatad bhuvi । āsaktam anyad vr̥kṣeṣu tad evaṁ pañcadhāpatat ॥

त एते विविधाकारा गणा ज्ञेया मनीषिभिः । तव पारिषदा घोरा य एते पिशिताशनाः ॥

ta ete vividhākārā gaṇā jñeyā manīṣibhiḥ । tava pāriṣadā ghorā ya ete piśitāśanāḥ ॥

एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम् । अपूजयदमेयात्मा पितरं पितृवत्सलः ॥

evam astv iti cāpy uktvā mahāseno maheśvaram । apūjayad ameyātmā pitaraṁ pitr̥vatsalaḥ ॥

अर्कपुष्पैस्तु ते पञ्च गणाः पूज्या धनार्थिभिः । व्याधिप्रशमनार्थं च तेषां पूजां समाचरेत् ॥

arkapuṣpais tu te pañca gaṇāḥ pūjyā dhanārthibhiḥ । vyādhipraśamanārthaṁ ca teṣāṁ pūjāṁ samācaret ॥

मिञ्जिकामिञ्जिकं चैव मिथुनं रुद्रसंभवम् । नमस्कार्यं सदैवेह बालानां हितमिच्छता ॥

miñjikāmiñjikaṁ caiva mithunaṁ rudrasaṁbhavam । namaskāryaṁ sadaiveha bālānāṁ hitam icchatā ॥

स्त्रियो मानुषमांसादा वृद्धिका नाम नामतः । वृक्षेषु जातास्ता देव्यो नमस्कार्याः प्रजार्थिभिः ॥

striyo mānuṣamāṁsādā vr̥ddhikā nāma nāmataḥ । vr̥kṣeṣu jātās tā devyo namaskāryāḥ prajārthibhiḥ ॥

एवमेते पिशाचानामसंख्येया गणाः स्मृताः । घण्टायाः सपताकायाः शृणु मे संभवं नृप ॥

evam ete piśācānām asaṁkhyeyā gaṇāḥ smr̥tāḥ । ghaṇṭāyāḥ sapatākāyāḥ śr̥ṇu me saṁbhavaṁ nr̥pa ॥

ऐरावतस्य घण्टे द्वे वैजयन्त्याविति श्रुते । गुहस्य ते स्वयं दत्ते शक्रेणानाय्य धीमता ॥

airāvatasya ghaṇṭe dve vaijayantyāv iti śrute । guhasya te svayaṁ datte śakreṇānāyya dhīmatā ॥

एका तत्र विशाखस्य घण्टा स्कन्दस्य चापरा । पताका कार्त्तिकेयस्य विशाखस्य च लोहिता ॥

ekā tatra viśākhasya ghaṇṭā skandasya cāparā । patākā kārttikeyasya viśākhasya ca lohitā ॥

यानि क्रीडनकान्यस्य देवैर्दत्तानि वै तदा । तैरेव रमते देवो महासेनो महाबलः ॥

yāni krīḍanakāny asya devair dattāni vai tadā । tair eva ramate devo mahāseno mahābalaḥ ॥

स संवृतः पिशाचानां गणैर्देवगणैस्तथा । शुशुभे काञ्चने शैले दीप्यमानः श्रिया वृतः ॥

sa saṁvr̥taḥ piśācānāṁ gaṇair devagaṇais tathā । śuśubhe kāñcane śaile dīpyamānaḥ śriyā vr̥taḥ ॥

तेन वीरेण शुशुभे स शैलः शुभकाननः । आदित्येनेवांशुमता मन्दरश्चारुकन्दरः ॥

tena vīreṇa śuśubhe sa śailaḥ śubhakānanaḥ । ādityenevāṁśumatā mandaraś cārukandaraḥ ॥

संतानकवनैः फुल्लैः करवीरवनैरपि । पारिजातवनैश्चैव जपाशोकवनैस्तथा ॥

saṁtānakavanaiḥ phullaiḥ karavīravanair api । pārijātavanaiś caiva japāśokavanais tathā ॥

कदम्बतरुषण्डैश्च दिव्यैर्मृगगणैरपि । दिव्यैः पक्षिगणैश्चैव शुशुभे श्वेतपर्वतः ॥

kadambataruṣaṇḍaiś ca divyair mr̥gagaṇair api । divyaiḥ pakṣigaṇaiś caiva śuśubhe śvetaparvataḥ ॥

तत्र देवगणाः सर्वे सर्वे चैव महर्षयः । मेघतूर्यरवाश्चैव क्षुब्धोदधिसमस्वनाः ॥

tatra devagaṇāḥ sarve sarve caiva maharṣayaḥ । meghatūryaravāś caiva kṣubdhodadhisamasvanāḥ ॥

तत्र दिव्याश्च गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसस्तथा । हृष्टानां तत्र भूतानां श्रूयते निनदो महान् ॥

tatra divyāś ca gandharvā nr̥tyanty apsarasas tathā । hr̥ṣṭānāṁ tatra bhūtānāṁ śrūyate ninado mahān ॥

एवं सेन्द्रं जगत्सर्वं श्वेतपर्वतसंस्थितम् । प्रहृष्टं प्रेक्षते स्कन्दं न च ग्लायति दर्शनात् ॥

evaṁ sendraṁ jagat sarvaṁ śvetaparvatasaṁsthitam । prahr̥ṣṭaṁ prekṣate skandaṁ na ca glāyati darśanāt ॥