Adhyāya 175

जनमेजय उवाच । कथं नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः । भयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने ॥

janamejaya uvāca । kathaṁ nāgāyutaprāṇo bhīmaseno mahābalaḥ । bhayam āhārayat tīvraṁ tasmād ajagarān mune ॥

पौलस्त्यं योऽऽह्वयद्युद्धे धनदं बलदर्पितः । नलिन्यां कदनं कृत्वा वराणां यक्षरक्षसाम् ॥

paulastyaṁ yo ’’hvayad yuddhe dhanadaṁ baladarpitaḥ । nalinyāṁ kadanaṁ kr̥tvā varāṇāṁ yakṣarakṣasām ॥

तं शंससि भयाविष्टमापन्नमरिकर्षणम् । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥

taṁ śaṁsasi bhayāviṣṭam āpannam arikarṣaṇam । etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ paraṁ kautūhalaṁ hi me ॥

वैशंपायन उवाच । बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम् । प्राप्तानामाश्रमाद्राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । bahvāścarye vane teṣāṁ vasatām ugradhanvinām । prāptānām āśramād rājan rājarṣer vr̥ṣaparvaṇaḥ ॥

यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखड्गो वृकोदरः । ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम् ॥

yadr̥cchayā dhanuṣpāṇir baddhakhaḍgo vr̥kodaraḥ । dadarśa tad vanaṁ ramyaṁ devagandharvasevitam ॥

स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा । देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान् ॥

sa dadarśa śubhān deśān girer himavatas tadā । devarṣisiddhacaritān apsarogaṇasevitān ॥

चकोरैश्चक्रवाकैश्च पक्षिभिर्जीवजीवकैः । कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र विनादितान् ॥

cakoraiś cakravākaiś ca pakṣibhir jīvajīvakaiḥ । kokilair bhr̥ṅgarājaiś ca tatra tatra vināditān ॥

नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः । उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः ॥

nityapuṣpaphalair vr̥kṣair himasaṁsparśakomalaiḥ । upetān bahulacchāyair manonayananandanaiḥ ॥

स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः । सलिलैर्हिमसंस्पर्शैर्हंसकारण्डवायुतैः ॥

sa saṁpaśyan girinadīr vaiḍūryamaṇisaṁnibhaiḥ । salilair himasaṁsparśair haṁsakāraṇḍavāyutaiḥ ॥

वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः । हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि ॥

vanāni devadārūṇāṁ meghānām iva vāgurāḥ । haricandanamiśrāṇi tuṅgakālīyakāny api ॥

मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु । विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार सुमहाबलः ॥

mr̥gayāṁ paridhāvan sa sameṣu marudhanvasu । vidhyan mr̥gāñ śaraiḥ śuddhaiś cacāra sumahābalaḥ ॥

स ददर्श महाकायं भुजङ्गं लोमहर्षणम् । गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम् ॥

sa dadarśa mahākāyaṁ bhujaṅgaṁ lomaharṣaṇam । giridurge samāpannaṁ kāyenāvr̥tya kandaram ॥

पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैः । चित्राङ्गमजिनैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम् ॥

parvatābhogavarṣmāṇaṁ bhogaiś candrārkamaṇḍalaiḥ । citrāṅgam ajinaiś citrair haridrāsadr̥śacchavim ॥

गुहाकारेण वक्त्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजता । दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहन्तं सृक्किणी मुहुः ॥

guhākāreṇa vaktreṇa caturdaṁṣṭreṇa rājatā । dīptākṣeṇātitāmreṇa lihantaṁ sr̥kkiṇī muhuḥ ॥

त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम् । निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम् ॥

trāsanaṁ sarvabhūtānāṁ kālāntakayamopamam । niḥśvāsakṣveḍanādena bhartsayantam iva sthitam ॥

स भीमं सहसाभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम् । जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात् ॥

sa bhīmaṁ sahasābhyetya pr̥dākuḥ kṣudhito bhr̥śam । jagrāhājagaro grāho bhujayor ubhayor balāt ॥

तेन संस्पृष्टमात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा । संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य ह ॥

tena saṁspr̥ṣṭamātrasya bhīmasenasya vai tadā । saṁjñā mumoha sahasā varadānena tasya ha ॥

दश नागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम् । तद्बलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः ॥

daśa nāgasahasrāṇi dhārayanti hi yad balam । tad balaṁ bhīmasenasya bhujayor asamaṁ paraiḥ ॥

स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः । विस्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम् ॥

sa tejasvī tathā tena bhujagena vaśīkr̥taḥ । visphurañ śanakair bhīmo na śaśāka viceṣṭitum ॥

नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजः । गृहीतो व्यजहात्सत्त्वं वरदानेन मोहितः ॥

nāgāyutasamaprāṇaḥ siṁhaskandho mahābhujaḥ । gr̥hīto vyajahāt sattvaṁ varadānena mohitaḥ ॥

स हि प्रयत्नमकरोत्तीव्रमात्मविमोक्षणे । न चैनमशकद्वीरः कथंचित्प्रतिबाधितुम् ॥

sa hi prayatnam akarot tīvram ātmavimokṣaṇe । na cainam aśakad vīraḥ kathaṁ cit pratibādhitum ॥