Adhyāya 152

भीम उवाच । पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मपुत्रादनन्तरः । विशालां बदरीं प्राप्तो भ्रातृभिः सह राक्षसाः ॥

bhīma uvāca । pāṇḍavo bhīmaseno ’haṁ dharmaputrād anantaraḥ । viśālāṁ badarīṁ prāpto bhrātr̥bhiḥ saha rākṣasāḥ ॥

अपश्यत्तत्र पाञ्चाली सौगन्धिकमनुत्तमम् । अनिलोढमितो नूनं सा बहूनि परीप्सति ॥

apaśyat tatra pāñcālī saugandhikam anuttamam । aniloḍham ito nūnaṁ sā bahūni parīpsati ॥

तस्या मामनवद्याङ्ग्या धर्मपत्न्याः प्रिये स्थितम् । पुष्पाहारमिह प्राप्तं निबोधत निशाचराः ॥

tasyā mām anavadyāṅgyā dharmapatnyāḥ priye sthitam । puṣpāhāram iha prāptaṁ nibodhata niśācarāḥ ॥

राक्षसा ऊचुः । आक्रीडोऽयं कुबेरस्य दयितः पुरुषर्षभ । नेह शक्यं मनुष्येण विहर्तुं मर्त्यधर्मिणा ॥

rākṣasā ūcuḥ । ākrīḍo ’yaṁ kuberasya dayitaḥ puruṣarṣabha । neha śakyaṁ manuṣyeṇa vihartuṁ martyadharmiṇā ॥

देवर्षयस्तथा यक्षा देवाश्चात्र वृकोदर । आमन्त्र्य यक्षप्रवरं पिबन्ति विहरन्ति च । गन्धर्वाप्सरसश्चैव विहरन्त्यत्र पाण्डव ॥

devarṣayas tathā yakṣā devāś cātra vr̥kodara । āmantrya yakṣapravaraṁ pibanti viharanti ca । gandharvāpsarasaś caiva viharanty atra pāṇḍava ॥

अन्यायेनेह यः कश्चिदवमन्य धनेश्वरम् । विहर्तुमिच्छेद्दुर्वृत्तः स विनश्येदसंशयम् ॥

anyāyeneha yaḥ kaś cid avamanya dhaneśvaram । vihartum icched durvr̥ttaḥ sa vinaśyed asaṁśayam ॥

तमनादृत्य पद्मानि जिहीर्षसि बलादितः । धर्मराजस्य चात्मानं ब्रवीषि भ्रातरं कथम् ॥

tam anādr̥tya padmāni jihīrṣasi balād itaḥ । dharmarājasya cātmānaṁ bravīṣi bhrātaraṁ katham ॥

भीम उवाच । राक्षसास्तं न पश्यामि धनेश्वरमिहान्तिके । दृष्ट्वापि च महाराजं नाहं याचितुमुत्सहे ॥

bhīma uvāca । rākṣasās taṁ na paśyāmi dhaneśvaram ihāntike । dr̥ṣṭvāpi ca mahārājaṁ nāhaṁ yācitum utsahe ॥

न हि याचन्ति राजान एष धर्मः सनातनः । न चाहं हातुमिच्छामि क्षात्रधर्मं कथंचन ॥

na hi yācanti rājāna eṣa dharmaḥ sanātanaḥ । na cāhaṁ hātum icchāmi kṣātradharmaṁ kathaṁ cana ॥

इयं च नलिनी रम्या जाता पर्वतनिर्झरे । नेयं भवनमासाद्य कुबेरस्य महात्मनः ॥

iyaṁ ca nalinī ramyā jātā parvatanirjhare । neyaṁ bhavanam āsādya kuberasya mahātmanaḥ ॥

तुल्या हि सर्वभूतानामियं वैश्रवणस्य च । एवंगतेषु द्रव्येषु कः कं याचितुमर्हति ॥

tulyā hi sarvabhūtānām iyaṁ vaiśravaṇasya ca । evaṁgateṣu dravyeṣu kaḥ kaṁ yācitum arhati ॥

वैशंपायन उवाच । इत्युक्त्वा राक्षसान्सर्वान्भीमसेनो व्यगाहत । ततः स राक्षसैर्वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् । मा मैवमिति सक्रोधैर्भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata । tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān । mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ ॥

कदर्थीकृत्य तु स तान्राक्षसान्भीमविक्रमः । व्यगाहत महातेजास्ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥

kadarthīkr̥tya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ । vyagāhata mahātejās te taṁ sarve nyavārayan ॥

गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम् । क्रुद्धा ब्रुवन्तोऽनुययुर्द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥

gr̥hṇīta badhnīta nikr̥ntatemaṁ; pacāma khādāma ca bhīmasenam । kruddhā bruvanto ’nuyayur drutaṁ te; śastrāṇi codyamya vivr̥ttanetrāḥ ॥

ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् । प्रगृह्य तानभ्यपतत्तरस्वी; ततोऽब्रवीत्तिष्ठत तिष्ठतेति ॥

tataḥ sa gurvīṁ yamadaṇḍakalpāṁ; mahāgadāṁ kāñcanapaṭṭanaddhām । pragr̥hya tān abhyapatat tarasvī; tato ’bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti ॥

ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यै;र्व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः । जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात्परिवव्रुरुग्राः ॥

te taṁ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ । jighāṁsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṁ samantāt parivavrur ugrāḥ ॥

वातेन कुन्त्यां बलवान्स जातः; शूरस्तरस्वी द्विषतां निहन्ता । सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिरप्रधृष्यः ॥

vātena kuntyāṁ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṁ nihantā । satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhr̥ṣyaḥ ॥

तेषां स मार्गान्विविधान्महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् । यथाप्रवीरान्निजघान वीरः; परःशतान्पुष्करिणीसमीपे ॥

teṣāṁ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām । yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe ॥

ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव । अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ता;द्धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥

te tasya vīryaṁ ca balaṁ ca dr̥ṣṭvā; vidyābalaṁ bāhubalaṁ tathaiva । aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivr̥ttāḥ ॥

विदीर्यमाणास्तत एव तूर्ण;माकाशमास्थाय विमूढसंज्ञाः । कैलासशृङ्गाण्यभिदुद्रुवुस्ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥

vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṁjñāḥ । kailāsaśr̥ṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ ॥

स शक्रवद्दानवदैत्यसंघा;न्विक्रम्य जित्वा च रणेऽरिसंघान् । विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततोऽम्बुजानि ॥

sa śakravad dānavadaityasaṁghān; vikramya jitvā ca raṇe ’risaṁghān । vigāhya tāṁ puṣkariṇīṁ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato ’mbujāni ॥

ततः स पीत्वामृतकल्पमम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः । उत्पाट्य जग्राह ततोऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्युत्तमगन्धवन्ति ॥

tataḥ sa pītvāmr̥takalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ । utpāṭya jagrāha tato ’mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti ॥

ततस्तु ते क्रोधवशाः समेत्य; धनेश्वरं भीमबलप्रणुन्नाः । भीमस्य वीर्यं च बलं च संख्ये; यथावदाचख्युरतीव दीनाः ॥

tatas tu te krodhavaśāḥ sametya; dhaneśvaraṁ bhīmabalapraṇunnāḥ । bhīmasya vīryaṁ ca balaṁ ca saṁkhye; yathāvad ācakhyur atīva dīnāḥ ॥

तेषां वचस्तत्तु निशम्य देवः; प्रहस्य रक्षांशि ततोऽभ्युवाच । गृह्णातु भीमो जलजानि कामं; कृष्णानिमित्तं विदितं ममैतत् ॥

teṣāṁ vacas tat tu niśamya devaḥ; prahasya rakṣāṁśi tato ’bhyuvāca । gr̥hṇātu bhīmo jalajāni kāmaṁ; kr̥ṣṇānimittaṁ viditaṁ mamaitat ॥

ततोऽभ्यनुज्ञाय धनेश्वरं ते; जग्मुः कुरूणां प्रवरं विरोषाः । भीमं च तस्यां ददृशुर्नलिन्यां; यथोपजोषं विहरन्तमेकम् ॥

tato ’bhyanujñāya dhaneśvaraṁ te; jagmuḥ kurūṇāṁ pravaraṁ viroṣāḥ । bhīmaṁ ca tasyāṁ dadr̥śur nalinyāṁ; yathopajoṣaṁ viharantam ekam ॥