Adhyāya 153

वैशंपायन उवाच । ततस्तानि महार्हाणि दिव्यानि भरतर्षभ । बहूनि बहुरूपाणि विरजांसि समाददे ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas tāni mahārhāṇi divyāni bharatarṣabha । bahūni bahurūpāṇi virajāṁsi samādade ॥

ततो वायुर्महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः । प्रादुरासीत्खरस्पर्शः संग्राममभिचोदयन् ॥

tato vāyur mahāñ śīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ । prādurāsīt kharasparśaḥ saṁgrāmam abhicodayan ॥

पपात महती चोल्का सनिर्घाता महाप्रभा । निष्प्रभश्चाभवत्सूर्यश्छन्नरश्मिस्तमोवृतः ॥

papāta mahatī colkā sanirghātā mahāprabhā । niṣprabhaś cābhavat sūryaś channaraśmis tamovr̥taḥ ॥

निर्घातश्चाभवद्भीमो भीमे विक्रममास्थिते । चचाल पृथिवी चापि पांसुवर्षं पपात च ॥

nirghātaś cābhavad bhīmo bhīme vikramam āsthite । cacāla pr̥thivī cāpi pāṁsuvarṣaṁ papāta ca ॥

सलोहिता दिशश्चासन्खरवाचो मृगद्विजाः । तमोवृतमभूत्सर्वं न प्रज्ञायत किंचन ॥

salohitā diśaś cāsan kharavāco mr̥gadvijāḥ । tamovr̥tam abhūt sarvaṁ na prajñāyata kiṁ cana ॥

तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । उवाच वदतां श्रेष्ठः कोऽस्मानभिभविष्यति ॥

tad adbhutam abhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ । uvāca vadatāṁ śreṣṭhaḥ ko ’smān abhibhaviṣyati ॥

सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः । यथारूपाणि पश्यामि स्वभ्यग्रो नः पराक्रमः ॥

sajjībhavata bhadraṁ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ । yathārūpāṇi paśyāmi svabhyagro naḥ parākramaḥ ॥

एवमुक्त्वा ततो राजा वीक्षां चक्रे समन्ततः । अपश्यमानो भीमं च धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥

evam uktvā tato rājā vīkṣāṁ cakre samantataḥ । apaśyamāno bhīmaṁ ca dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ॥

तत्र कृष्णां यमौ चैव समीपस्थानरिंदमः । पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणमाहवे ॥

tatra kr̥ṣṇāṁ yamau caiva samīpasthān ariṁdamaḥ । papraccha bhrātaraṁ bhīmaṁ bhīmakarmāṇam āhave ॥

कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंचित्कृत्यं चिकीर्षति । कृतवानपि वा वीरः साहसं साहसप्रियः ॥

kaccin na bhīmaḥ pāñcāli kiṁ cit kr̥tyaṁ cikīrṣati । kr̥tavān api vā vīraḥ sāhasaṁ sāhasapriyaḥ ॥

इमे ह्यकस्मादुत्पाता महासमरदर्शिनः । दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः ॥

ime hy akasmād utpātā mahāsamaradarśinaḥ । darśayanto bhayaṁ tīvraṁ prādurbhūtāḥ samantataḥ ॥

तं तथा वादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी । प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी ॥

taṁ tathā vādinaṁ kr̥ṣṇā pratyuvāca manasvinī । priyā priyaṁ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī ॥

यत्तत्सौगन्धिकं राजन्नाहृतं मातरिश्वना । तन्मया भीमसेनस्य प्रीतयाद्योपपादितम् ॥

yat tat saugandhikaṁ rājann āhr̥taṁ mātariśvanā । tan mayā bhīmasenasya prītayādyopapāditam ॥

अपि चोक्तो मया वीरो यदि पश्येद्बहून्यपि । तानि सर्वाण्युपादाय शीघ्रमागम्यतामिति ॥

api cokto mayā vīro yadi paśyed bahūny api । tāni sarvāṇy upādāya śīghram āgamyatām iti ॥

स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः । प्रागुदीचीं दिशं राजंस्तान्याहर्तुमितो गतः ॥

sa tu nūnaṁ mahābāhuḥ priyārthaṁ mama pāṇḍavaḥ । prāgudīcīṁ diśaṁ rājaṁs tāny āhartum ito gataḥ ॥

उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदमथाब्रवीत् । गच्छाम सहितास्तूर्णं येन यातो वृकोदरः ॥

uktas tv evaṁ tayā rājā yamāv idam athābravīt । gacchāma sahitās tūrṇaṁ yena yāto vr̥kodaraḥ ॥

वहन्तु राक्षसा विप्रान्यथाश्रान्तान्यथाकृशान् । त्वमप्यमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच ॥

vahantu rākṣasā viprān yathāśrāntān yathākr̥śān । tvam apy amarasaṁkāśa vaha kr̥ṣṇāṁ ghaṭotkaca ॥

व्यक्तं दूरमितो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः । चिरं च तस्य कालोऽयं स च वायुसमो जवे ॥

vyaktaṁ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ । ciraṁ ca tasya kālo ’yaṁ sa ca vāyusamo jave ॥

तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने । उत्पतेदपि चाकाशं निपतेच्च यथेच्छकम् ॥

tarasvī vainateyasya sadr̥śo bhuvi laṅghane । utpated api cākāśaṁ nipatec ca yathecchakam ॥

तमन्वियाम भवतां प्रभावाद्रजनीचराः । पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ॥

tam anviyāma bhavatāṁ prabhāvād rajanīcarāḥ । purā sa nāparādhnoti siddhānāṁ brahmavādinām ॥

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास्तदा । उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ ॥

tathety uktvā tu te sarve haiḍimbapramukhās tadā । uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha ॥

आदाय पाण्डवांश्चैव तांश्च विप्राननेकशः । लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः ॥

ādāya pāṇḍavāṁś caiva tāṁś ca viprān anekaśaḥ । lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ ॥

ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस्तत्र कानने । प्रफुल्लपङ्कजवतीं नलिनीं सुमनोहराम् ॥

te gatvā sahitāḥ sarve dadr̥śus tatra kānane । praphullapaṅkajavatīṁ nalinīṁ sumanoharām ॥

तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम् । ददृशुर्निहतांश्चैव यक्षान्सुविपुलेक्षणान् ॥

taṁ ca bhīmaṁ mahātmānaṁ tasyās tīre vyavasthitam । dadr̥śur nihatāṁś caiva yakṣān suvipulekṣaṇān ॥

उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् । प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तमिवान्तकम् ॥

udyamya ca gadāṁ dorbhyāṁ nadītīre vyavasthitam । prajāsaṁkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam ॥

तं दृष्ट्वा धर्मराजस्तु परिष्वज्य पुनः पुनः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किमिदं कृतम् ॥

taṁ dr̥ṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ । uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṁ kr̥tam ॥

साहसं बत भद्रं ते देवानामपि चाप्रियम् । पुनरेवं न कर्तव्यं मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥

sāhasaṁ bata bhadraṁ te devānām api cāpriyam । punar evaṁ na kartavyaṁ mama ced icchasi priyam ॥

अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च । तस्यामेव नलिन्यां ते विजह्रुरमरोपमाः ॥

anuśāsya ca kaunteyaṁ padmāni pratigr̥hya ca । tasyām eva nalinyāṁ te vijahrur amaropamāḥ ॥

एतस्मिन्नेव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः । प्रादुरासन्महाकायास्तस्योद्यानस्य रक्षिणः ॥

etasminn eva kāle tu pragr̥hītaśilāyudhāḥ । prādurāsan mahākāyās tasyodyānasya rakṣiṇaḥ ॥

ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम् । नकुलं सहदेवं च तथान्यान्ब्राह्मणर्षभान् । विनयेनानताः सर्वे प्रणिपेतुश्च भारत ॥

te dr̥ṣṭvā dharmarājānaṁ devarṣiṁ cāpi lomaśam । nakulaṁ sahadevaṁ ca tathānyān brāhmaṇarṣabhān । vinayenānatāḥ sarve praṇipetuś ca bhārata ॥

सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः । विदिताश्च कुबेरस्य ततस्ते नरपुंगवाः । ऊषुर्नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः ॥

sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ । viditāś ca kuberasya tatas te narapuṁgavāḥ । ūṣur nāticiraṁ kālaṁ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ ॥