Adhyāya 146

वैशंपायन उवाच । तत्र ते पुरुषव्याघ्राः परमं शौचमास्थिताः । षड्रात्रमवसन्वीरा धनंजयदिदृक्षया । तस्मिन्विहरमाणाश्च रममाणाश्च पाण्डवाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatra te puruṣavyāghrāḥ paramaṁ śaucam āsthitāḥ । ṣaḍrātram avasan vīrā dhanaṁjayadidr̥kṣayā । tasmin viharamāṇāś ca ramamāṇāś ca pāṇḍavāḥ ॥

मनोज्ञे काननवरे सर्वभूतमनोरमे । पादपैः पुष्पविकचैः फलभारावनामितैः ॥

manojñe kānanavare sarvabhūtamanorame । pādapaiḥ puṣpavikacaiḥ phalabhārāvanāmitaiḥ ॥

शोभितं सर्वतोरम्यैः पुंस्कोकिलकुलाकुलैः । स्निग्धपत्रैरविरलैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥

śobhitaṁ sarvatoramyaiḥ puṁskokilakulākulaiḥ । snigdhapatrair aviralaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ ॥

सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च । कमलैः सोत्पलैस्तत्र भ्राजमानानि सर्वशः । पश्यन्तश्चारुरूपाणि रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥

sarāṁsi ca vicitrāṇi prasannasalilāni ca । kamalaiḥ sotpalais tatra bhrājamānāni sarvaśaḥ । paśyantaś cārurūpāṇi remire tatra pāṇḍavāḥ ॥

पुण्यगन्धः सुखस्पर्शो ववौ तत्र समीरणः । ह्लादयन्पाण्डवान्सर्वान्सकृष्णान्सद्विजर्षभान् ॥

puṇyagandhaḥ sukhasparśo vavau tatra samīraṇaḥ । hlādayan pāṇḍavān sarvān sakr̥ṣṇān sadvijarṣabhān ॥

ततः पूर्वोत्तरो वायुः पवमानो यदृच्छया । सहस्रपत्रमर्काभं दिव्यं पद्ममुदावहत् ॥

tataḥ pūrvottaro vāyuḥ pavamāno yadr̥cchayā । sahasrapatram arkābhaṁ divyaṁ padmam udāvahat ॥

तदपश्यत पाञ्चाली दिव्यगन्धं मनोरमम् । अनिलेनाहृतं भूमौ पतितं जलजं शुचि ॥

tad apaśyata pāñcālī divyagandhaṁ manoramam । anilenāhr̥taṁ bhūmau patitaṁ jalajaṁ śuci ॥

तच्छुभा शुभमासाद्य सौगन्धिकमनुत्तमम् । अतीव मुदिता राजन्भीमसेनमथाब्रवीत् ॥

tac chubhā śubham āsādya saugandhikam anuttamam । atīva muditā rājan bhīmasenam athābravīt ॥

पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पमनुत्तमम् । गन्धसंस्थानसंपन्नं मनसो मम नन्दनम् ॥

paśya divyaṁ suruciraṁ bhīma puṣpam anuttamam । gandhasaṁsthānasaṁpannaṁ manaso mama nandanam ॥

एतत्तु धर्मराजाय प्रदास्यामि परंतप । हरेरिदं मे कामाय काम्यके पुनराश्रमे ॥

etat tu dharmarājāya pradāsyāmi paraṁtapa । harer idaṁ me kāmāya kāmyake punar āśrame ॥

यदि तेऽहं प्रिया पार्थ बहूनीमान्युपाहर । तान्यहं नेतुमिच्छामि काम्यकं पुनराश्रमम् ॥

yadi te ’haṁ priyā pārtha bahūnīmāny upāhara । tāny ahaṁ netum icchāmi kāmyakaṁ punar āśramam ॥

एवमुक्त्वा तु पाञ्चाली भीमसेनमनिन्दिता । जगाम धर्मराजाय पुष्पमादाय तत्तदा ॥

evam uktvā tu pāñcālī bhīmasenam aninditā । jagāma dharmarājāya puṣpam ādāya tat tadā ॥

अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्याः पुरुषर्षभः । प्रियायाः प्रियकामः स भीमो भीमपराक्रमः ॥

abhiprāyaṁ tu vijñāya mahiṣyāḥ puruṣarṣabhaḥ । priyāyāḥ priyakāmaḥ sa bhīmo bhīmaparākramaḥ ॥

वातं तमेवाभिमुखो यतस्तत्पुष्पमागतम् । आजिहीर्षुर्जगामाशु स पुष्पाण्यपराण्यपि ॥

vātaṁ tam evābhimukho yatas tat puṣpam āgatam । ājihīrṣur jagāmāśu sa puṣpāṇy aparāṇy api ॥

रुक्मपृष्ठं धनुर्गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । मृगराडिव संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ॥

rukmapr̥ṣṭhaṁ dhanur gr̥hya śarāṁś cāśīviṣopamān । mr̥garāḍ iva saṁkruddhaḥ prabhinna iva kuñjaraḥ ॥

द्रौपद्याः प्रियमन्विच्छन्स्वबाहुबलमाश्रितः । व्यपेतभयसंमोहः शैलमभ्यपतद्बली ॥

draupadyāḥ priyam anvicchan svabāhubalam āśritaḥ । vyapetabhayasaṁmohaḥ śailam abhyapatad balī ॥

स तं द्रुमलतागुल्मच्छन्नं नीलशिलातलम् । गिरिं चचारारिहरः किंनराचरितं शुभम् ॥

sa taṁ drumalatāgulmacchannaṁ nīlaśilātalam । giriṁ cacārāriharaḥ kiṁnarācaritaṁ śubham ॥

नानावर्णधरैश्चित्रं धातुद्रुममृगाण्डजैः । सर्वभूषणसंपूर्णं भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम् ॥

nānāvarṇadharaiś citraṁ dhātudrumamr̥gāṇḍajaiḥ । sarvabhūṣaṇasaṁpūrṇaṁ bhūmer bhujam ivocchritam ॥

सर्वर्तुरमणीयेषु गन्धमादनसानुषु । सक्तचक्षुरभिप्रायं हृदयेनानुचिन्तयन् ॥

sarvarturamaṇīyeṣu gandhamādanasānuṣu । saktacakṣur abhiprāyaṁ hr̥dayenānucintayan ॥

पुंस्कोकिलनिनादेषु षट्पदाभिरुतेषु च । बद्धश्रोत्रमनश्चक्षुर्जगामामितविक्रमः ॥

puṁskokilaninādeṣu ṣaṭpadābhiruteṣu ca । baddhaśrotramanaścakṣur jagāmāmitavikramaḥ ॥

जिघ्रमाणो महातेजाः सर्वर्तुकुसुमोद्भवम् । गन्धमुद्दाममुद्दामो वने मत्त इव द्विपः ॥

jighramāṇo mahātejāḥ sarvartukusumodbhavam । gandham uddāmam uddāmo vane matta iva dvipaḥ ॥

ह्रियमाणश्रमः पित्रा संप्रहृष्टतनूरुहः । पितुः संस्पर्शशीतेन गन्धमादनवायुना ॥

hriyamāṇaśramaḥ pitrā saṁprahr̥ṣṭatanūruhaḥ । pituḥ saṁsparśaśītena gandhamādanavāyunā ॥

स यक्षगन्धर्वसुरब्रह्मर्षिगणसेवितम् । विलोडयामास तदा पुष्पहेतोररिंदमः ॥

sa yakṣagandharvasurabrahmarṣigaṇasevitam । viloḍayām āsa tadā puṣpahetor ariṁdamaḥ ॥

विषमच्छेदरचितैरनुलिप्तमिवाङ्गुलैः । विमलैर्धातुविच्छेदैः काञ्चनाञ्जनराजतैः ॥

viṣamacchedaracitair anuliptam ivāṅgulaiḥ । vimalair dhātuvicchedaiḥ kāñcanāñjanarājataiḥ ॥

सपक्षमिव नृत्यन्तं पार्श्वलग्नैः पयोधरैः । मुक्ताहारैरिव चितं च्युतैः प्रस्रवणोदकैः ॥

sapakṣam iva nr̥tyantaṁ pārśvalagnaiḥ payodharaiḥ । muktāhārair iva citaṁ cyutaiḥ prasravaṇodakaiḥ ॥

अभिरामनदीकुञ्जनिर्झरोदरकन्दरम् । अप्सरोनूपुररवैः प्रनृत्तबहुबर्हिणम् ॥

abhirāmanadīkuñjanirjharodarakandaram । apsaronūpuraravaiḥ pranr̥ttabahubarhiṇam ॥

दिग्वारणविषाणाग्रैर्घृष्टोपलशिलातलम् । स्रस्तांशुकमिवाक्षोभ्यैर्निम्नगानिःसृतैर्जलैः ॥

digvāraṇaviṣāṇāgrair ghr̥ṣṭopalaśilātalam । srastāṁśukam ivākṣobhyair nimnagāniḥsr̥tair jalaiḥ ॥

सशष्पकवलैः स्वस्थैरदूरपरिवर्तिभिः । भयस्याज्ञैश्च हरिणैः कौतूहलनिरीक्षितः ॥

saśaṣpakavalaiḥ svasthair adūraparivartibhiḥ । bhayasyājñaiś ca hariṇaiḥ kautūhalanirīkṣitaḥ ॥

चालयन्नूरुवेगेन लताजालान्यनेकशः । आक्रीडमानः कौन्तेयः श्रीमान्वायुसुतो ययौ ॥

cālayann ūruvegena latājālāny anekaśaḥ । ākrīḍamānaḥ kaunteyaḥ śrīmān vāyusuto yayau ॥

प्रियामनोरथं कर्तुमुद्यतश्चारुलोचनः । प्रांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननो युवा ॥

priyāmanorathaṁ kartum udyataś cārulocanaḥ । prāṁśuḥ kanakatālābhaḥ siṁhasaṁhanano yuvā ॥

मत्तवारणविक्रान्तो मत्तवारणवेगवान् । मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवारणः ॥

mattavāraṇavikrānto mattavāraṇavegavān । mattavāraṇatāmrākṣo mattavāraṇavāraṇaḥ ॥

प्रियपार्श्वोपविष्टाभिर्व्यावृत्ताभिर्विचेष्टितैः । यक्षगन्धर्वयोषाभिरदृश्याभिर्निरीक्षितः ॥

priyapārśvopaviṣṭābhir vyāvr̥ttābhir viceṣṭitaiḥ । yakṣagandharvayoṣābhir adr̥śyābhir nirīkṣitaḥ ॥

नवावतारं रूपस्य विक्रीणन्निव पाण्डवः । चचार रमणीयेषु गन्धमादनसानुषु ॥

navāvatāraṁ rūpasya vikrīṇann iva pāṇḍavaḥ । cacāra ramaṇīyeṣu gandhamādanasānuṣu ॥

संस्मरन्विविधान्क्लेशान्दुर्योधनकृतान्बहून् । द्रौपद्या वनवासिन्याः प्रियं कर्तुं समुद्यतः ॥

saṁsmaran vividhān kleśān duryodhanakr̥tān bahūn । draupadyā vanavāsinyāḥ priyaṁ kartuṁ samudyataḥ ॥

सोऽचिन्तयद्गते स्वर्गमर्जुने मयि चागते । पुष्पहेतोः कथं न्वार्यः करिष्यति युधिष्ठिरः ॥

so ’cintayad gate svargam arjune mayi cāgate । puṣpahetoḥ kathaṁ nv āryaḥ kariṣyati yudhiṣṭhiraḥ ॥

स्नेहान्नरवरो नूनमविश्वासाद्वनस्य च । नकुलं सहदेवं च न मोक्ष्यति युधिष्ठिरः ॥

snehān naravaro nūnam aviśvāsād vanasya ca । nakulaṁ sahadevaṁ ca na mokṣyati yudhiṣṭhiraḥ ॥

कथं नु कुसुमावाप्तिः स्याच्छीघ्रमिति चिन्तयन् । प्रतस्थे नरशार्दूलः पक्षिराडिव वेगितः ॥

kathaṁ nu kusumāvāptiḥ syāc chīghram iti cintayan । pratasthe naraśārdūlaḥ pakṣirāḍ iva vegitaḥ ॥

कम्पयन्मेदिनीं पद्भ्यां निर्घात इव पर्वसु । त्रासयन्गजयूथानि वातरंहा वृकोदरः ॥

kampayan medinīṁ padbhyāṁ nirghāta iva parvasu । trāsayan gajayūthāni vātaraṁhā vr̥kodaraḥ ॥

सिंहव्याघ्रगणांश्चैव मर्दमानो महाबलः । उन्मूलयन्महावृक्षान्पोथयंश्चोरसा बली ॥

siṁhavyāghragaṇāṁś caiva mardamāno mahābalaḥ । unmūlayan mahāvr̥kṣān pothayaṁś corasā balī ॥

लतावल्लीश्च वेगेन विकर्षन्पाण्डुनन्दनः । उपर्युपरि शैलाग्रमारुरुक्षुरिव द्विपः । विनर्दमानोऽतिभृशं सविद्युदिव तोयदः ॥

latāvallīś ca vegena vikarṣan pāṇḍunandanaḥ । upary upari śailāgram ārurukṣur iva dvipaḥ । vinardamāno ’tibhr̥śaṁ savidyud iva toyadaḥ ॥

तस्य शब्देन घोरेण धनुर्घोषेण चाभिभो । त्रस्तानि मृगयूथानि समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥

tasya śabdena ghoreṇa dhanurghoṣeṇa cābhibho । trastāni mr̥gayūthāni samantād vipradudruvuḥ ॥

अथापश्यन्महाबाहुर्गन्धमादनसानुषु । सुरम्यं कदलीषण्डं बहुयोजनविस्तृतम् ॥

athāpaśyan mahābāhur gandhamādanasānuṣu । suramyaṁ kadalīṣaṇḍaṁ bahuyojanavistr̥tam ॥

तमभ्यगच्छद्वेगेन क्षोभयिष्यन्महाबलः । महागज इवास्रावी प्रभञ्जन्विविधान्द्रुमान् ॥

tam abhyagacchad vegena kṣobhayiṣyan mahābalaḥ । mahāgaja ivāsrāvī prabhañjan vividhān drumān ॥

उत्पाट्य कदलीस्कन्धान्बहुतालसमुच्छ्रयान् । चिक्षेप तरसा भीमः समन्ताद्बलिनां वरः ॥

utpāṭya kadalīskandhān bahutālasamucchrayān । cikṣepa tarasā bhīmaḥ samantād balināṁ varaḥ ॥

ततः सत्त्वान्युपाक्रामन्बहूनि च महान्ति च । रुरुवारणसंघाश्च महिषाश्च जलाश्रयाः ॥

tataḥ sattvāny upākrāman bahūni ca mahānti ca । ruruvāraṇasaṁghāś ca mahiṣāś ca jalāśrayāḥ ॥

सिंहव्याघ्राश्च संक्रुद्धा भीमसेनमभिद्रवन् । व्यादितास्या महारौद्रा विनदन्तोऽतिभीषणाः ॥

siṁhavyāghrāś ca saṁkruddhā bhīmasenam abhidravan । vyāditāsyā mahāraudrā vinadanto ’tibhīṣaṇāḥ ॥

ततो वायुसुतः क्रोधात्स्वबाहुबलमाश्रितः । गजेनाघ्नन्गजं भीमः सिंहं सिंहेन चाभिभूः । तलप्रहारैरन्यांश्च व्यहनत्पाण्डवो बली ॥

tato vāyusutaḥ krodhāt svabāhubalam āśritaḥ । gajenāghnan gajaṁ bhīmaḥ siṁhaṁ siṁhena cābhibhūḥ । talaprahārair anyāṁś ca vyahanat pāṇḍavo balī ॥

ते हन्यमाना भीमेन सिंहव्याघ्रतरक्षवः । भयाद्विससृपुः सर्वे शकृन्मूत्रं च सुस्रुवुः ॥

te hanyamānā bhīmena siṁhavyāghratarakṣavaḥ । bhayād visasr̥puḥ sarve śakr̥nmūtraṁ ca susruvuḥ ॥

प्रविवेश ततः क्षिप्रं तानपास्य महाबलः । वनं पाण्डुसुतः श्रीमाञ्शब्देनापूरयन्दिशः ॥

praviveśa tataḥ kṣipraṁ tān apāsya mahābalaḥ । vanaṁ pāṇḍusutaḥ śrīmāñ śabdenāpūrayan diśaḥ ॥

तेन शब्देन चोग्रेण भीमसेनरवेण च । वनान्तरगताः सर्वे वित्रेसुर्मृगपक्षिणः ॥

tena śabdena cogreṇa bhīmasenaraveṇa ca । vanāntaragatāḥ sarve vitresur mr̥gapakṣiṇaḥ ॥

तं शब्दं सहसा श्रुत्वा मृगपक्षिसमीरितम् । जलार्द्रपक्षा विहगाः समुत्पेतुः सहस्रशः ॥

taṁ śabdaṁ sahasā śrutvā mr̥gapakṣisamīritam । jalārdrapakṣā vihagāḥ samutpetuḥ sahasraśaḥ ॥

तानौदकान्पक्षिगणान्निरीक्ष्य भरतर्षभः । तानेवानुसरन्रम्यं ददर्श सुमहत्सरः ॥

tān audakān pakṣigaṇān nirīkṣya bharatarṣabhaḥ । tān evānusaran ramyaṁ dadarśa sumahat saraḥ ॥

काञ्चनैः कदलीषण्डैर्मन्दमारुतकम्पितैः । वीज्यमानमिवाक्षोभ्यं तीरान्तरविसर्पिभिः ॥

kāñcanaiḥ kadalīṣaṇḍair mandamārutakampitaiḥ । vījyamānam ivākṣobhyaṁ tīrāntaravisarpibhiḥ ॥

तत्सरोऽथावतीर्याशु प्रभूतकमलोत्पलम् । महागज इवोद्दामश्चिक्रीड बलवद्बली । विक्रीड्य तस्मिन्सुचिरमुत्ततारामितद्युतिः ॥

tat saro ’thāvatīryāśu prabhūtakamalotpalam । mahāgaja ivoddāmaś cikrīḍa balavad balī । vikrīḍya tasmin suciram uttatārāmitadyutiḥ ॥

ततोऽवगाह्य वेगेन तद्वनं बहुपादपम् । दध्मौ च शङ्खं स्वनवत्सर्वप्राणेन पाण्डवः ॥

tato ’vagāhya vegena tad vanaṁ bahupādapam । dadhmau ca śaṅkhaṁ svanavat sarvaprāṇena pāṇḍavaḥ ॥

तस्य शङ्खस्य शब्देन भीमसेनरवेण च । बाहुशब्देन चोग्रेण नर्दन्तीव गिरेर्गुहाः ॥

tasya śaṅkhasya śabdena bhīmasenaraveṇa ca । bāhuśabdena cogreṇa nardantīva girer guhāḥ ॥

तं वज्रनिष्पेषसममास्फोटितरवं भृशम् । श्रुत्वा शैलगुहासुप्तैः सिंहैर्मुक्तो महास्वनः ॥

taṁ vajraniṣpeṣasamam āsphoṭitaravaṁ bhr̥śam । śrutvā śailaguhāsuptaiḥ siṁhair mukto mahāsvanaḥ ॥

सिंहनादभयत्रस्तैः कुञ्जरैरपि भारत । मुक्तो विरावः सुमहान्पर्वतो येन पूरितः ॥

siṁhanādabhayatrastaiḥ kuñjarair api bhārata । mukto virāvaḥ sumahān parvato yena pūritaḥ ॥

तं तु नादं ततः श्रुत्वा सुप्तो वानरपुंगवः । प्राजृम्भत महाकायो हनूमान्नाम वानरः ॥

taṁ tu nādaṁ tataḥ śrutvā supto vānarapuṁgavaḥ । prājr̥mbhata mahākāyo hanūmān nāma vānaraḥ ॥

कदलीषण्डमध्यस्थो निद्रावशगतस्तदा । जृम्भमाणः सुविपुलं शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् । आस्फोटयत लाङ्गूलमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥

kadalīṣaṇḍamadhyastho nidrāvaśagatas tadā । jr̥mbhamāṇaḥ suvipulaṁ śakradhvajam ivocchritam । āsphoṭayata lāṅgūlam indrāśanisamasvanam ॥

तस्य लाङ्गूलनिनदं पर्वतः स गुहामुखैः । उद्गारमिव गौर्नर्दमुत्ससर्ज समन्ततः ॥

tasya lāṅgūlaninadaṁ parvataḥ sa guhāmukhaiḥ । udgāram iva gaur nardam utsasarja samantataḥ ॥

स लाङ्गूलरवस्तस्य मत्तवारणनिस्वनम् । अन्तर्धाय विचित्रेषु चचार गिरिसानुषु ॥

sa lāṅgūlaravas tasya mattavāraṇanisvanam । antardhāya vicitreṣu cacāra girisānuṣu ॥

स भीमसेनस्तं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः । शब्दप्रभवमन्विच्छंश्चचार कदलीवनम् ॥

sa bhīmasenas taṁ śrutvā saṁprahr̥ṣṭatanūruhaḥ । śabdaprabhavam anvicchaṁś cacāra kadalīvanam ॥

कदलीवनमध्यस्थमथ पीने शिलातले । स ददर्श महाबाहुर्वानराधिपतिं स्थितम् ॥

kadalīvanamadhyastham atha pīne śilātale । sa dadarśa mahābāhur vānarādhipatiṁ sthitam ॥

विद्युत्संघातदुष्प्रेक्ष्यं विद्युत्संघातपिङ्गलम् । विद्युत्संघातसदृशं विद्युत्संघातचञ्चलम् ॥

vidyutsaṁghātaduṣprekṣyaṁ vidyutsaṁghātapiṅgalam । vidyutsaṁghātasadr̥śaṁ vidyutsaṁghātacañcalam ॥

बाहुस्वस्तिकविन्यस्तपीनह्रस्वशिरोधरम् । स्कन्धभूयिष्ठकायत्वात्तनुमध्यकटीतटम् ॥

bāhusvastikavinyastapīnahrasvaśirodharam । skandhabhūyiṣṭhakāyatvāt tanumadhyakaṭītaṭam ॥

किंचिच्चाभुग्नशीर्षेण दीर्घरोमाञ्चितेन च । लाङ्गूलेनोर्ध्वगतिना ध्वजेनेव विराजितम् ॥

kiṁ cic cābhugnaśīrṣeṇa dīrgharomāñcitena ca । lāṅgūlenordhvagatinā dhvajeneva virājitam ॥

रक्तोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं रक्तकर्णं चलद्भ्रुवम् । वदनं वृत्तदंष्ट्राग्रं रश्मिवन्तमिवोडुपम् ॥

raktoṣṭhaṁ tāmrajihvāsyaṁ raktakarṇaṁ caladbhruvam । vadanaṁ vr̥ttadaṁṣṭrāgraṁ raśmivantam ivoḍupam ॥

वदनाभ्यन्तरगतैः शुक्लभासैरलंकृतम् । केसरोत्करसंमिश्रमशोकानामिवोत्करम् ॥

vadanābhyantaragataiḥ śuklabhāsair alaṁkr̥tam । kesarotkarasaṁmiśram aśokānām ivotkaram ॥

हिरण्मयीनां मध्यस्थं कदलीनां महाद्युतिम् । दीप्यमानं स्ववपुषा अर्चिष्मन्तमिवानलम् ॥

hiraṇmayīnāṁ madhyasthaṁ kadalīnāṁ mahādyutim । dīpyamānaṁ svavapuṣā arciṣmantam ivānalam ॥

निरीक्षन्तमवित्रस्तं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः । तं वानरवरं वीरमतिकायं महाबलम् ॥

nirīkṣantam avitrastaṁ locanair madhupiṅgalaiḥ । taṁ vānaravaraṁ vīram atikāyaṁ mahābalam ॥

अथोपसृत्य तरसा भीमो भीमपराक्रमः । सिंहनादं समकरोद्बोधयिष्यन्कपिं तदा ॥

athopasr̥tya tarasā bhīmo bhīmaparākramaḥ । siṁhanādaṁ samakarod bodhayiṣyan kapiṁ tadā ॥

तेन शब्देन भीमस्य वित्रेसुर्मृगपक्षिणः । हनूमांश्च महासत्त्व ईषदुन्मील्य लोचने । अवैक्षदथ सावज्ञं लोचनैर्मधुपिङ्गलैः ॥

tena śabdena bhīmasya vitresur mr̥gapakṣiṇaḥ । hanūmāṁś ca mahāsattva īṣad unmīlya locane । avaikṣad atha sāvajñaṁ locanair madhupiṅgalaiḥ ॥

स्मितेनाभाष्य कौन्तेयं वानरो नरमब्रवीत् । किमर्थं सरुजस्तेऽहं सुखसुप्तः प्रबोधितः ॥

smitenābhāṣya kaunteyaṁ vānaro naram abravīt । kimarthaṁ sarujas te ’haṁ sukhasuptaḥ prabodhitaḥ ॥

ननु नाम त्वया कार्या दया भूतेषु जानता । वयं धर्मं न जानीमस्तिर्यग्योनिं समाश्रिताः ॥

nanu nāma tvayā kāryā dayā bhūteṣu jānatā । vayaṁ dharmaṁ na jānīmas tiryagyoniṁ samāśritāḥ ॥

मनुष्या बुद्धिसंपन्ना दयां कुर्वन्ति जन्तुषु । क्रूरेषु कर्मसु कथं देहवाक्चित्तदूषिषु । धर्मघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥

manuṣyā buddhisaṁpannā dayāṁ kurvanti jantuṣu । krūreṣu karmasu kathaṁ dehavākcittadūṣiṣu । dharmaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ॥

न त्वं धर्मं विजानासि वृद्धा नोपासितास्त्वया । अल्पबुद्धितया वन्यानुत्सादयसि यन्मृगान् ॥

na tvaṁ dharmaṁ vijānāsi vr̥ddhā nopāsitās tvayā । alpabuddhitayā vanyān utsādayasi yan mr̥gān ॥

ब्रूहि कस्त्वं किमर्थं वा वनं त्वमिदमागतः । वर्जितं मानुषैर्भावैस्तथैव पुरुषैरपि ॥

brūhi kas tvaṁ kimarthaṁ vā vanaṁ tvam idam āgataḥ । varjitaṁ mānuṣair bhāvais tathaiva puruṣair api ॥

अतः परमगम्योऽयं पर्वतः सुदुरारुहः । विना सिद्धगतिं वीर गतिरत्र न विद्यते ॥

ataḥ paramagamyo ’yaṁ parvataḥ sudurāruhaḥ । vinā siddhagatiṁ vīra gatir atra na vidyate ॥

कारुण्यात्सौहृदाच्चैव वारये त्वां महाबल । नातः परं त्वया शक्यं गन्तुमाश्वसिहि प्रभो ॥

kāruṇyāt sauhr̥dāc caiva vāraye tvāṁ mahābala । nātaḥ paraṁ tvayā śakyaṁ gantum āśvasihi prabho ॥

इमान्यमृतकल्पानि मूलानि च फलानि च । भक्षयित्वा निवर्तस्व ग्राह्यं यदि वचो मम ॥

imāny amr̥takalpāni mūlāni ca phalāni ca । bhakṣayitvā nivartasva grāhyaṁ yadi vaco mama ॥