Adhyāya 142

युधिष्ठिर उवाच । भीमसेन यमौ चोभौ पाञ्चालि च निबोधत । नास्ति भूतस्य नाशो वै पश्यतास्मान्वनेचरान् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । bhīmasena yamau cobhau pāñcāli ca nibodhata । nāsti bhūtasya nāśo vai paśyatāsmān vanecarān ॥

दुर्बलाः क्लेशिताः स्मेति यद्ब्रवीथेतरेतरम् । अशक्येऽपि व्रजामेति धनंजयदिदृक्षया ॥

durbalāḥ kleśitāḥ smeti yad bravīthetaretaram । aśakye ’pi vrajāmeti dhanaṁjayadidr̥kṣayā ॥

तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः । यच्च वीरं न पश्यामि धनंजयमुपान्तिके ॥

tan me dahati gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ । yac ca vīraṁ na paśyāmi dhanaṁjayam upāntike ॥

तस्य दर्शनतृष्णं मां सानुजं वनमास्थितम् । याज्ञसेन्याः परामर्शः स च वीर दहत्युत ॥

tasya darśanatr̥ṣṇaṁ māṁ sānujaṁ vanam āsthitam । yājñasenyāḥ parāmarśaḥ sa ca vīra dahaty uta ॥

नकुलात्पूर्वजं पार्थं न पश्याम्यमितौजसम् । अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर ॥

nakulāt pūrvajaṁ pārthaṁ na paśyāmy amitaujasam । ajeyam ugradhanvānaṁ tena tapye vr̥kodara ॥

तीर्थानि चैव रम्याणि वनानि च सरांसि च । चरामि सह युष्माभिस्तस्य दर्शनकाङ्क्षया ॥

tīrthāni caiva ramyāṇi vanāni ca sarāṁsi ca । carāmi saha yuṣmābhis tasya darśanakāṅkṣayā ॥

पञ्च वर्षाण्यहं वीरं सत्यसंधं धनंजयम् । यन्न पश्यामि बीभत्सुं तेन तप्ये वृकोदर ॥

pañca varṣāṇy ahaṁ vīraṁ satyasaṁdhaṁ dhanaṁjayam । yan na paśyāmi bībhatsuṁ tena tapye vr̥kodara ॥

तं वै श्यामं गुडाकेशं सिंहविक्रान्तगामिनम् । न पश्यामि महाबाहुं तेन तप्ये वृकोदर ॥

taṁ vai śyāmaṁ guḍākeśaṁ siṁhavikrāntagāminam । na paśyāmi mahābāhuṁ tena tapye vr̥kodara ॥

कृतास्त्रं निपुणं युद्धे प्रतिमानं धनुष्मताम् । न पश्यामि नरश्रेष्ठं तेन तप्ये वृकोदर ॥

kr̥tāstraṁ nipuṇaṁ yuddhe pratimānaṁ dhanuṣmatām । na paśyāmi naraśreṣṭhaṁ tena tapye vr̥kodara ॥

चरन्तमरिसंघेषु कालं क्रुद्धमिवान्तकम् । प्रभिन्नमिव मातङ्गं सिंहस्कन्धं धनंजयम् ॥

carantam arisaṁgheṣu kālaṁ kruddham ivāntakam । prabhinnam iva mātaṅgaṁ siṁhaskandhaṁ dhanaṁjayam ॥

यः स शक्रादनवरो वीर्येण द्रविणेन च । यमयोः पूर्वजः पार्थः श्वेताश्वोऽमितविक्रमः ॥

yaḥ sa śakrād anavaro vīryeṇa draviṇena ca । yamayoḥ pūrvajaḥ pārthaḥ śvetāśvo ’mitavikramaḥ ॥

दुःखेन महताविष्टः स्वकृतेनानिवर्तिना । अजेयमुग्रधन्वानं तं न पश्यामि फल्गुनम् ॥

duḥkhena mahatāviṣṭaḥ svakr̥tenānivartinā । ajeyam ugradhanvānaṁ taṁ na paśyāmi phalgunam ॥

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणोऽप्यणीयसा । ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाताभयस्य च ॥

satataṁ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo ’py aṇīyasā । r̥jumārgaprapannasya śarmadātābhayasya ca ॥

स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाभिजिघांसतः । अपि वज्रधरस्यापि भवेत्कालविषोपमः ॥

sa tu jihmapravr̥ttasya māyayābhijighāṁsataḥ । api vajradharasyāpi bhavet kālaviṣopamaḥ ॥

शत्रोरपि प्रपन्नस्य सोऽनृशंसः प्रतापवान् । दाताभयस्य बीभत्सुरमितात्मा महाबलः ॥

śatror api prapannasya so ’nr̥śaṁsaḥ pratāpavān । dātābhayasya bībhatsur amitātmā mahābalaḥ ॥

सर्वेषामाश्रयोऽस्माकं रणेऽरीणां प्रमर्दिता । आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः ॥

sarveṣām āśrayo ’smākaṁ raṇe ’rīṇāṁ pramarditā । āhartā sarvaratnānāṁ sarveṣāṁ naḥ sukhāvahaḥ ॥

रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्यासन्पुरा मम । बहूनि बहुजातानि यानि प्राप्तः सुयोधनः ॥

ratnāni yasya vīryeṇa divyāny āsan purā mama । bahūni bahujātāni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ ॥

यस्य बाहुबलाद्वीर सभा चासीत्पुरा मम । सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव ॥

yasya bāhubalād vīra sabhā cāsīt purā mama । sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava ॥

वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि । अजेयमजितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम् ॥

vāsudevasamaṁ vīrye kārtavīryasamaṁ yudhi । ajeyam ajitaṁ yuddhe taṁ na paśyāmi phalgunam ॥

संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम् । अनुजातः स वीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा ॥

saṁkarṣaṇaṁ mahāvīryaṁ tvāṁ ca bhīmāparājitam । anujātaḥ sa vīryeṇa vāsudevaṁ ca śatruhā ॥

यस्य बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः । जवे वायुर्मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः ॥

yasya bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṁdaraḥ । jave vāyur mukhe somaḥ krodhe mr̥tyuḥ sanātanaḥ ॥

ते वयं तं नरव्याघ्रं सर्वे वीर दिदृक्षवः । प्रवेक्ष्यामो महाबाहो पर्वतं गन्धमादनम् ॥

te vayaṁ taṁ naravyāghraṁ sarve vīra didr̥kṣavaḥ । pravekṣyāmo mahābāho parvataṁ gandhamādanam ॥

विशाला बदरी यत्र नरनारायणाश्रमः । तं सदाध्युषितं यक्षैर्द्रक्ष्यामो गिरिमुत्तमम् ॥

viśālā badarī yatra naranārāyaṇāśramaḥ । taṁ sadādhyuṣitaṁ yakṣair drakṣyāmo girim uttamam ॥

कुबेरनलिनीं रम्यां राक्षसैरभिरक्षिताम् । पद्भिरेव गमिष्यामस्तप्यमाना महत्तपः ॥

kuberanalinīṁ ramyāṁ rākṣasair abhirakṣitām । padbhir eva gamiṣyāmas tapyamānā mahat tapaḥ ॥

नातप्ततपसा शक्यो देशो गन्तुं वृकोदर । न नृशंसेन लुब्धेन नाप्रशान्तेन भारत ॥

nātaptatapasā śakyo deśo gantuṁ vr̥kodara । na nr̥śaṁsena lubdhena nāpraśāntena bhārata ॥

तत्र सर्वे गमिष्यामो भीमार्जुनपदैषिणः । सायुधा बद्धनिस्त्रिंशाः सह विप्रैर्महाव्रतैः ॥

tatra sarve gamiṣyāmo bhīmārjunapadaiṣiṇaḥ । sāyudhā baddhanistriṁśāḥ saha viprair mahāvrataiḥ ॥

मक्षिकान्मशकान्दंशान्व्याघ्रान्सिंहान्सरीसृपान् । प्राप्नोत्यनियतः पार्थ नियतस्तान्न पश्यति ॥

makṣikān maśakān daṁśān vyāghrān siṁhān sarīsr̥pān । prāpnoty aniyataḥ pārtha niyatas tān na paśyati ॥

ते वयं नियतात्मानः पर्वतं गन्धमादनम् । प्रवेक्ष्यामो मिताहारा धनंजयदिदृक्षवः ॥

te vayaṁ niyatātmānaḥ parvataṁ gandhamādanam । pravekṣyāmo mitāhārā dhanaṁjayadidr̥kṣavaḥ ॥