139.1MBH-3-139-1
लोमश उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु बृहद्द्युम्नो महीपतिः । सत्रमास्ते महाभागो रैभ्ययाज्यः प्रतापवान् ॥
lomaśa uvāca । etasminn eva kāle tu br̥haddyumno mahīpatiḥ । satram āste mahābhāgo raibhyayājyaḥ pratāpavān ॥
Vana Parva · Adhyaya 3.139
Adhyāya 139
अध्यायः 139
Who speaks here लोमश lomaśa · देवा devā
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §137–139 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
139.2MBH-3-139-2
तेन रैभ्यस्य वै पुत्रावर्वावसुपरावसू । वृतौ सहायौ सत्रार्थे बृहद्द्युम्नेन धीमता ॥
tena raibhyasya vai putrāv arvāvasuparāvasū । vr̥tau sahāyau satrārthe br̥haddyumnena dhīmatā ॥
139.3MBH-3-139-3
तत्र तौ समनुज्ञातौ पित्रा कौन्तेय जग्मतुः । आश्रमे त्वभवद्रैभ्यो भार्या चैव परावसोः ॥
tatra tau samanujñātau pitrā kaunteya jagmatuḥ । āśrame tv abhavad raibhyo bhāryā caiva parāvasoḥ ॥
139.4MBH-3-139-4
अथावलोककोऽगच्छद्गृहानेकः परावसुः । कृष्णाजिनेन संवीतं ददर्श पितरं वने ॥
athāvalokako ’gacchad gr̥hān ekaḥ parāvasuḥ । kr̥ṣṇājinena saṁvītaṁ dadarśa pitaraṁ vane ॥
139.5MBH-3-139-5
जघन्यरात्रे निद्रान्धः सावशेषे तमस्यपि । चरन्तं गहनेऽरण्ये मेने स पितरं मृगम् ॥
jaghanyarātre nidrāndhaḥ sāvaśeṣe tamasy api । carantaṁ gahane ’raṇye mene sa pitaraṁ mr̥gam ॥
139.6MBH-3-139-6
मृगं तु मन्यमानेन पिता वै तेन हिंसितः । अकामयानेन तदा शरीरत्राणमिच्छता ॥
mr̥gaṁ tu manyamānena pitā vai tena hiṁsitaḥ । akāmayānena tadā śarīratrāṇam icchatā ॥
139.7MBH-3-139-7
स तस्य प्रेतकार्याणि कृत्वा सर्वाणि भारत । पुनरागम्य तत्सत्रमब्रवीद्भ्रातरं वचः ॥
sa tasya pretakāryāṇi kr̥tvā sarvāṇi bhārata । punar āgamya tat satram abravīd bhrātaraṁ vacaḥ ॥
139.8MBH-3-139-8
इदं कर्म न शक्तस्त्वं वोढुमेकः कथंचन । मया तु हिंसितस्तातो मन्यमानेन तं मृगम् ॥
idaṁ karma na śaktas tvaṁ voḍhum ekaḥ kathaṁ cana । mayā tu hiṁsitas tāto manyamānena taṁ mr̥gam ॥
139.9MBH-3-139-9
सोऽस्मदर्थे व्रतं साधु चर त्वं ब्रह्महिंसनम् । समर्थो ह्यहमेकाकी कर्म कर्तुमिदं मुने ॥
so ’smadarthe vrataṁ sādhu cara tvaṁ brahmahiṁsanam । samartho hy aham ekākī karma kartum idaṁ mune ॥
139.10MBH-3-139-10
अर्वावसुरुवाच । करोतु वै भवान्सत्रं बृहद्द्युम्नस्य धीमतः । ब्रह्महत्यां चरिष्येऽहं त्वदर्थं नियतेन्द्रियः ॥
arvāvasur uvāca । karotu vai bhavān satraṁ br̥haddyumnasya dhīmataḥ । brahmahatyāṁ cariṣye ’haṁ tvadarthaṁ niyatendriyaḥ ॥
139.11MBH-3-139-11
लोमश उवाच । स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर । अर्वावसुस्तदा सत्रमाजगाम पुनर्मुनिः ॥
lomaśa uvāca । sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṁ gatvā yudhiṣṭhira । arvāvasus tadā satram ājagāma punar muniḥ ॥
139.12MBH-3-139-12
ततः परावसुर्दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् । बृहद्द्युम्नमुवाचेदं वचनं परिषद्गतम् ॥
tataḥ parāvasur dr̥ṣṭvā bhrātaraṁ samupasthitam । br̥haddyumnam uvācedaṁ vacanaṁ pariṣadgatam ॥
139.13MBH-3-139-13
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेदिति । ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत्त्वां न संशयः ॥
eṣa te brahmahā yajñaṁ mā draṣṭuṁ praviśed iti । brahmahā prekṣitenāpi pīḍayet tvāṁ na saṁśayaḥ ॥
139.14MBH-3-139-14
प्रेष्यैरुत्सार्यमाणस्तु राजन्नर्वावसुस्तदा । न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्याह पुनः पुनः ॥
preṣyair utsāryamāṇas tu rājann arvāvasus tadā । na mayā brahmahatyeyaṁ kr̥tety āha punaḥ punaḥ ॥
139.15MBH-3-139-15
उच्यमानोऽसकृत्प्रेष्यैर्ब्रह्महन्निति भारत । नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम् । मम भ्रात्रा कृतमिदं मया तु परिरक्षितम् ॥
ucyamāno ’sakr̥t preṣyair brahmahann iti bhārata । naiva sa pratijānāti brahmahatyāṁ svayaṁ kr̥tām । mama bhrātrā kr̥tam idaṁ mayā tu parirakṣitam ॥
139.16MBH-3-139-16
प्रीतास्तस्याभवन्देवाः कर्मणार्वावसोर्नृप । तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम् ॥
prītās tasyābhavan devāḥ karmaṇārvāvasor nr̥pa । taṁ te pravarayām āsur nirāsuś ca parāvasum ॥
139.17MBH-3-139-17
ततो देवा वरं तस्मै ददुरग्निपुरोगमाः । स चापि वरयामास पितुरुत्थानमात्मनः ॥
tato devā varaṁ tasmai dadur agnipurogamāḥ । sa cāpi varayām āsa pitur utthānam ātmanaḥ ॥
139.18MBH-3-139-18
अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश्चास्मरणं वधे । भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ॥
anāgastvaṁ tathā bhrātuḥ pituś cāsmaraṇaṁ vadhe । bharadvājasya cotthānaṁ yavakrītasya cobhayoḥ ॥
139.19MBH-3-139-19
ततः प्रादुर्बभूवुस्ते सर्व एव युधिष्ठिर । अथाब्रवीद्यवक्रीतो देवानग्निपुरोगमान् ॥
tataḥ prādurbabhūvus te sarva eva yudhiṣṭhira । athābravīd yavakrīto devān agnipurogamān ॥
139.20MBH-3-139-20
समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च । कथं नु रैभ्यः शक्तो मामधीयानं तपस्विनम् । तथायुक्तेन विधिना निहन्तुममरोत्तमाः ॥
samadhītaṁ mayā brahma vratāni caritāni ca । kathaṁ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṁ tapasvinam । tathāyuktena vidhinā nihantum amarottamāḥ ॥
139.21MBH-3-139-21
देवा ऊचुः । मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने । ऋते गुरुमधीता हि सुखं वेदास्त्वया पुरा ॥
devā ūcuḥ । maivaṁ kr̥thā yavakrīta yathā vadasi vai mune । r̥te gurum adhītā hi sukhaṁ vedās tvayā purā ॥
139.22MBH-3-139-22
अनेन तु गुरून्दुःखात्तोषयित्वा स्वकर्मणा । कालेन महता क्लेशाद्ब्रह्माधिगतमुत्तमम् ॥
anena tu gurūn duḥkhāt toṣayitvā svakarmaṇā । kālena mahatā kleśād brahmādhigatam uttamam ॥
139.23MBH-3-139-23
लोमश उवाच । यवक्रीतमथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः । संजीवयित्वा तान्सर्वान्पुनर्जग्मुस्त्रिविष्टपम् ॥
lomaśa uvāca । yavakrītam athoktvaivaṁ devāḥ sāgnipurogamāḥ । saṁjīvayitvā tān sarvān punar jagmus triviṣṭapam ॥
139.24MBH-3-139-24
आश्रमस्तस्य पुण्योऽयं सदापुष्पफलद्रुमः । अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥
āśramas tasya puṇyo ’yaṁ sadāpuṣpaphaladrumaḥ । atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase ॥