Adhyāya 129

लोमश उवाच । अस्मिन्किल स्वयं राजन्निष्टवान्वै प्रजापतिः । सत्रमिष्टीकृतं नाम पुरा वर्षसहस्रिकम् ॥

lomaśa uvāca । asmin kila svayaṁ rājann iṣṭavān vai prajāpatiḥ । satram iṣṭīkr̥taṁ nāma purā varṣasahasrikam ॥

अम्बरीषश्च नाभाग इष्टवान्यमुनामनु । यज्ञैश्च तपसा चैव परां सिद्धिमवाप सः ॥

ambarīṣaś ca nābhāga iṣṭavān yamunām anu । yajñaiś ca tapasā caiva parāṁ siddhim avāpa saḥ ॥

देशो नाहुषयज्ञानामयं पुण्यतमो नृप । यत्रेष्ट्वा दश पद्मानि सदस्येभ्यो निसृष्टवान् ॥

deśo nāhuṣayajñānām ayaṁ puṇyatamo nr̥pa । yatreṣṭvā daśa padmāni sadasyebhyo nisr̥ṣṭavān ॥

सार्वभौमस्य कौन्तेय ययातेरमितौजसः । स्पर्धमानस्य शक्रेण पश्येदं यज्ञवास्त्विह ॥

sārvabhaumasya kaunteya yayāter amitaujasaḥ । spardhamānasya śakreṇa paśyedaṁ yajñavāstv iha ॥

पश्य नानाविधाकारैरग्निभिर्निचितां महीम् । मज्जन्तीमिव चाक्रान्तां ययातेर्यज्ञकर्मभिः ॥

paśya nānāvidhākārair agnibhir nicitāṁ mahīm । majjantīm iva cākrāntāṁ yayāter yajñakarmabhiḥ ॥

एषा शम्येकपत्रा सा शरकं चैतदुत्तमम् । पश्य रामह्रदानेतान्पश्य नारायणाश्रमम् ॥

eṣā śamy ekapatrā sā śarakaṁ caitad uttamam । paśya rāmahradān etān paśya nārāyaṇāśramam ॥

एतदार्चीकपुत्रस्य योगैर्विचरतो महीम् । अपसर्पणं महीपाल रौप्यायाममितौजसः ॥

etad ārcīkaputrasya yogair vicarato mahīm । apasarpaṇaṁ mahīpāla raupyāyām amitaujasaḥ ॥

अत्रानुवंशं पठतः शृणु मे कुरुनन्दन । उलूखलैराभरणैः पिशाची यदभाषत ॥

atrānuvaṁśaṁ paṭhataḥ śr̥ṇu me kurunandana । ulūkhalair ābharaṇaiḥ piśācī yad abhāṣata ॥

युगंधरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले । तद्वद्भूतिलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुमिच्छसि ॥

yugaṁdhare dadhi prāśya uṣitvā cācyutasthale । tadvad bhūtilaye snātvā saputrā vastum icchasi ॥

एकरात्रमुषित्वेह द्वितीयं यदि वत्स्यसि । एतद्वै ते दिवा वृत्तं रात्रौ वृत्तमतोऽन्यथा ॥

ekarātram uṣitveha dvitīyaṁ yadi vatsyasi । etad vai te divā vr̥ttaṁ rātrau vr̥ttam ato ’nyathā ॥

अत्राद्याहो निवत्स्यामः क्षपां भरतसत्तम । द्वारमेतद्धि कौन्तेय कुरुक्षेत्रस्य भारत ॥

atrādyāho nivatsyāmaḥ kṣapāṁ bharatasattama । dvāram etad dhi kaunteya kurukṣetrasya bhārata ॥

अत्रैव नाहुषो राजा राजन्क्रतुभिरिष्टवान् । ययातिर्बहुरत्नाढ्यैर्यत्रेन्द्रो मुदमभ्यगात् ॥

atraiva nāhuṣo rājā rājan kratubhir iṣṭavān । yayātir bahuratnāḍhyair yatrendro mudam abhyagāt ॥

एतत्प्लक्षावतरणं यमुनातीर्थमुच्यते । एतद्वै नाकपृष्ठस्य द्वारमाहुर्मनीषिणः ॥

etat plakṣāvataraṇaṁ yamunātīrtham ucyate । etad vai nākapr̥ṣṭhasya dvāram āhur manīṣiṇaḥ ॥

अत्र सारस्वतैर्यज्ञैरीजानाः परमर्षयः । यूपोलूखलिनस्तात गच्छन्त्यवभृथाप्लवम् ॥

atra sārasvatair yajñair ījānāḥ paramarṣayaḥ । yūpolūkhalinas tāta gacchanty avabhr̥thāplavam ॥

अत्रैव भरतो राजा मेध्यमश्वमवासृजत् । असकृत्कृष्णसारङ्गं धर्मेणावाप्य मेदिनीम् ॥

atraiva bharato rājā medhyam aśvam avāsr̥jat । asakr̥t kr̥ṣṇasāraṅgaṁ dharmeṇāvāpya medinīm ॥

अत्रैव पुरुषव्याघ्र मरुत्तः सत्रमुत्तमम् । आस्ते देवर्षिमुख्येन संवर्तेनाभिपालितः ॥

atraiva puruṣavyāghra maruttaḥ satram uttamam । āste devarṣimukhyena saṁvartenābhipālitaḥ ॥

अत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वाँल्लोकान्प्रपश्यति । पूयते दुष्कृताच्चैव समुपस्पृश्य भारत ॥

atropaspr̥śya rājendra sarvām̐l lokān prapaśyati । pūyate duṣkr̥tāc caiva samupaspr̥śya bhārata ॥

वैशंपायन उवाच । तत्र सभ्रातृकः स्नात्वा स्तूयमानो महर्षिभिः । लोमशं पाण्डवश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatra sabhrātr̥kaḥ snātvā stūyamāno maharṣibhiḥ । lomaśaṁ pāṇḍavaśreṣṭha idaṁ vacanam abravīt ॥

सर्वाँल्लोकान्प्रपश्यामि तपसा सत्यविक्रम । इहस्थः पाण्डवश्रेष्ठं पश्यामि श्वेतवाहनम् ॥

sarvām̐l lokān prapaśyāmi tapasā satyavikrama । ihasthaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṁ paśyāmi śvetavāhanam ॥

लोमश उवाच । एवमेतन्महाबाहो पश्यन्ति परमर्षयः । सरस्वतीमिमां पुण्यां पश्यैकशरणावृताम् ॥

lomaśa uvāca । evam etan mahābāho paśyanti paramarṣayaḥ । sarasvatīm imāṁ puṇyāṁ paśyaikaśaraṇāvr̥tām ॥

यत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ धूतपाप्मा भविष्यति । इह सारस्वतैर्यज्ञैरिष्टवन्तः सुरर्षयः । ऋषयश्चैव कौन्तेय तथा राजर्षयोऽपि च ॥

yatra snātvā naraśreṣṭha dhūtapāpmā bhaviṣyati । iha sārasvatair yajñair iṣṭavantaḥ surarṣayaḥ । r̥ṣayaś caiva kaunteya tathā rājarṣayo ’pi ca ॥

वेदी प्रजापतेरेषा समन्तात्पञ्चयोजना । कुरोर्वै यज्ञशीलस्य क्षेत्रमेतन्महात्मनः ॥

vedī prajāpater eṣā samantāt pañcayojanā । kuror vai yajñaśīlasya kṣetram etan mahātmanaḥ ॥