Adhyāya 130

लोमश उवाच । इह मर्त्यास्तपस्तप्त्वा स्वर्गं गच्छन्ति भारत । मर्तुकामा नरा राजन्निहायान्ति सहस्रशः ॥

lomaśa uvāca । iha martyās tapas taptvā svargaṁ gacchanti bhārata । martukāmā narā rājann ihāyānti sahasraśaḥ ॥

एवमाशीः प्रयुक्ता हि दक्षेण यजता पुरा । इह ये वै मरिष्यन्ति ते वै स्वर्गजितो नराः ॥

evam āśīḥ prayuktā hi dakṣeṇa yajatā purā । iha ye vai mariṣyanti te vai svargajito narāḥ ॥

एषा सरस्वती पुण्या दिव्या चोघवती नदी । एतद्विनशनं नाम सरस्वत्या विशां पते ॥

eṣā sarasvatī puṇyā divyā coghavatī nadī । etad vinaśanaṁ nāma sarasvatyā viśāṁ pate ॥

द्वारं निषादराष्ट्रस्य येषां द्वेषात्सरस्वती । प्रविष्टा पृथिवीं वीर मा निषादा हि मां विदुः ॥

dvāraṁ niṣādarāṣṭrasya yeṣāṁ dveṣāt sarasvatī । praviṣṭā pr̥thivīṁ vīra mā niṣādā hi māṁ viduḥ ॥

एष वै चमसोद्भेदो यत्र दृश्या सरस्वती । यत्रैनामभ्यवर्तन्त दिव्याः पुण्याः समुद्रगाः ॥

eṣa vai camasodbhedo yatra dr̥śyā sarasvatī । yatrainām abhyavartanta divyāḥ puṇyāḥ samudragāḥ ॥

एतत्सिन्धोर्महत्तीर्थं यत्रागस्त्यमरिंदम । लोपामुद्रा समागम्य भर्तारमवृणीत वै ॥

etat sindhor mahat tīrthaṁ yatrāgastyam ariṁdama । lopāmudrā samāgamya bhartāram avr̥ṇīta vai ॥

एतत्प्रभासते तीर्थं प्रभासं भास्करद्युते । इन्द्रस्य दयितं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् ॥

etat prabhāsate tīrthaṁ prabhāsaṁ bhāskaradyute । indrasya dayitaṁ puṇyaṁ pavitraṁ pāpanāśanam ॥

एतद्विष्णुपदं नाम दृश्यते तीर्थमुत्तमम् । एषा रम्या विपाशा च नदी परमपावनी ॥

etad viṣṇupadaṁ nāma dr̥śyate tīrtham uttamam । eṣā ramyā vipāśā ca nadī paramapāvanī ॥

अत्रैव पुत्रशोकेन वसिष्ठो भगवानृषिः । बद्ध्वात्मानं निपतितो विपाशः पुनरुत्थितः ॥

atraiva putraśokena vasiṣṭho bhagavān r̥ṣiḥ । baddhvātmānaṁ nipatito vipāśaḥ punar utthitaḥ ॥

काश्मीरमण्डलं चैतत्सर्वपुण्यमरिंदम । महर्षिभिश्चाध्युषितं पश्येदं भ्रातृभिः सह ॥

kāśmīramaṇḍalaṁ caitat sarvapuṇyam ariṁdama । maharṣibhiś cādhyuṣitaṁ paśyedaṁ bhrātr̥bhiḥ saha ॥

अत्रोत्तराणां सर्वेषामृषीणां नाहुषस्य च । अग्नेश्चात्रैव संवादः काश्यपस्य च भारत ॥

atrottarāṇāṁ sarveṣām r̥ṣīṇāṁ nāhuṣasya ca । agneś cātraiva saṁvādaḥ kāśyapasya ca bhārata ॥

एतद्द्वारं महाराज मानसस्य प्रकाशते । वर्षमस्य गिरेर्मध्ये रामेण श्रीमता कृतम् ॥

etad dvāraṁ mahārāja mānasasya prakāśate । varṣam asya girer madhye rāmeṇa śrīmatā kr̥tam ॥

एष वातिकषण्डो वै प्रख्यातः सत्यविक्रमः । नाभ्यवर्तत यद्द्वारं विदेहानुत्तरं च यः ॥

eṣa vātikaṣaṇḍo vai prakhyātaḥ satyavikramaḥ । nābhyavartata yad dvāraṁ videhān uttaraṁ ca yaḥ ॥

एष उज्जानको नाम यवक्रीर्यत्र शान्तवान् । अरुन्धतीसहायश्च वसिष्ठो भगवानृषिः ॥

eṣa ujjānako nāma yavakrīr yatra śāntavān । arundhatīsahāyaś ca vasiṣṭho bhagavān r̥ṣiḥ ॥

ह्रदश्च कुशवानेष यत्र पद्मं कुशेशयम् । आश्रमश्चैव रुक्मिण्या यत्राशाम्यदकोपना ॥

hradaś ca kuśavān eṣa yatra padmaṁ kuśeśayam । āśramaś caiva rukmiṇyā yatrāśāmyad akopanā ॥

समाधीनां समासस्तु पाण्डवेय श्रुतस्त्वया । तं द्रक्ष्यसि महाराज भृगुतुङ्गं महागिरिम् ॥

samādhīnāṁ samāsas tu pāṇḍaveya śrutas tvayā । taṁ drakṣyasi mahārāja bhr̥gutuṅgaṁ mahāgirim ॥

जलां चोपजलां चैव यमुनामभितो नदीम् । उशीनरो वै यत्रेष्ट्वा वासवादत्यरिच्यत ॥

jalāṁ copajalāṁ caiva yamunām abhito nadīm । uśīnaro vai yatreṣṭvā vāsavād atyaricyata ॥

तां देवसमितिं तस्य वासवश्च विशां पते । अभ्यगच्छत राजानं ज्ञातुमग्निश्च भारत ॥

tāṁ devasamitiṁ tasya vāsavaś ca viśāṁ pate । abhyagacchata rājānaṁ jñātum agniś ca bhārata ॥

जिज्ञासमानौ वरदौ महात्मानमुशीनरम् । इन्द्रः श्येनः कपोतोऽग्निर्भूत्वा यज्ञेऽभिजग्मतुः ॥

jijñāsamānau varadau mahātmānam uśīnaram । indraḥ śyenaḥ kapoto ’gnir bhūtvā yajñe ’bhijagmatuḥ ॥

ऊरुं राज्ञः समासाद्य कपोतः श्येनजाद्भयात् । शरणार्थी तदा राजन्निलिल्ये भयपीडितः ॥

ūruṁ rājñaḥ samāsādya kapotaḥ śyenajād bhayāt । śaraṇārthī tadā rājan nililye bhayapīḍitaḥ ॥