Adhyāya 115

वैशंपायन उवाच । स तत्र तामुषित्वैकां रजनीं पृथिवीपतिः । तापसानां परं चक्रे सत्कारं भ्रातृभिः सह ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa tatra tām uṣitvaikāṁ rajanīṁ pr̥thivīpatiḥ । tāpasānāṁ paraṁ cakre satkāraṁ bhrātr̥bhiḥ saha ॥

लोमशश्चास्य तान्सर्वानाचख्यौ तत्र तापसान् । भृगूनङ्गिरसश्चैव वासिष्ठानथ काश्यपान् ॥

lomaśaś cāsya tān sarvān ācakhyau tatra tāpasān । bhr̥gūn aṅgirasaś caiva vāsiṣṭhān atha kāśyapān ॥

तान्समेत्य स राजर्षिरभिवाद्य कृताञ्जलिः । रामस्यानुचरं वीरमपृच्छदकृतव्रणम् ॥

tān sametya sa rājarṣir abhivādya kr̥tāñjaliḥ । rāmasyānucaraṁ vīram apr̥cchad akr̥tavraṇam ॥

कदा नु रामो भगवांस्तापसान्दर्शयिष्यति । तेनैवाहं प्रसङ्गेन द्रष्टुमिच्छामि भार्गवम् ॥

kadā nu rāmo bhagavāṁs tāpasān darśayiṣyati । tenaivāhaṁ prasaṅgena draṣṭum icchāmi bhārgavam ॥

अकृतव्रण उवाच । आयानेवासि विदितो रामस्य विदितात्मनः । प्रीतिस्त्वयि च रामस्य क्षिप्रं त्वां दर्शयिष्यति ॥

akr̥tavraṇa uvāca । āyān evāsi vidito rāmasya viditātmanaḥ । prītis tvayi ca rāmasya kṣipraṁ tvāṁ darśayiṣyati ॥

चतुर्दशीमष्टमीं च रामं पश्यन्ति तापसाः । अस्यां रात्र्यां व्यतीतायां भवित्री च चतुर्दशी ॥

caturdaśīm aṣṭamīṁ ca rāmaṁ paśyanti tāpasāḥ । asyāṁ rātryāṁ vyatītāyāṁ bhavitrī ca caturdaśī ॥

युधिष्ठिर उवाच । भवाननुगतो वीरं जामदग्न्यं महाबलम् । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य पूर्ववृत्तस्य कर्मणः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । bhavān anugato vīraṁ jāmadagnyaṁ mahābalam । pratyakṣadarśī sarvasya pūrvavr̥ttasya karmaṇaḥ ॥

स भवान्कथयत्वेतद्यथा रामेण निर्जिताः । आहवे क्षत्रियाः सर्वे कथं केन च हेतुना ॥

sa bhavān kathayatv etad yathā rāmeṇa nirjitāḥ । āhave kṣatriyāḥ sarve kathaṁ kena ca hetunā ॥

अकृतव्रण उवाच । कन्यकुब्जे महानासीत्पार्थिवः सुमहाबलः । गाधीति विश्रुतो लोके वनवासं जगाम सः ॥

akr̥tavraṇa uvāca । kanyakubje mahān āsīt pārthivaḥ sumahābalaḥ । gādhīti viśruto loke vanavāsaṁ jagāma saḥ ॥

वने तु तस्य वसतः कन्या जज्ञेऽप्सरःसमा । ऋचीको भार्गवस्तां च वरयामास भारत ॥

vane tu tasya vasataḥ kanyā jajñe ’psaraḥsamā । r̥cīko bhārgavas tāṁ ca varayām āsa bhārata ॥

तमुवाच ततो राजा ब्राह्मणं संशितव्रतम् । उचितं नः कुले किंचित्पूर्वैर्यत्संप्रवर्तितम् ॥

tam uvāca tato rājā brāhmaṇaṁ saṁśitavratam । ucitaṁ naḥ kule kiṁ cit pūrvair yat saṁpravartitam ॥

एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् । सहस्रं वाजिनां शुल्कमिति विद्धि द्विजोत्तम ॥

ekataḥśyāmakarṇānāṁ pāṇḍurāṇāṁ tarasvinām । sahasraṁ vājināṁ śulkam iti viddhi dvijottama ॥

न चापि भगवान्वाच्यो दीयतामिति भार्गव । देया मे दुहिता चेयं त्वद्विधाय महात्मने ॥

na cāpi bhagavān vācyo dīyatām iti bhārgava । deyā me duhitā ceyaṁ tvadvidhāya mahātmane ॥

ऋचीक उवाच । एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् । दास्याम्यश्वसहस्रं ते मम भार्या सुतास्तु ते ॥

r̥cīka uvāca । ekataḥśyāmakarṇānāṁ pāṇḍurāṇāṁ tarasvinām । dāsyāmy aśvasahasraṁ te mama bhāryā sutāstu te ॥

अकृतव्रण उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय राजन्वरुणमब्रवीत् । एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् । सहस्रं वाजिनामेकं शुल्कार्थं मे प्रदीयताम् ॥

akr̥tavraṇa uvāca । sa tatheti pratijñāya rājan varuṇam abravīt । ekataḥśyāmakarṇānāṁ pāṇḍurāṇāṁ tarasvinām । sahasraṁ vājinām ekaṁ śulkārthaṁ me pradīyatām ॥

तस्मै प्रादात्सहस्रं वै वाजिनां वरुणस्तदा । तदश्वतीर्थं विख्यातमुत्थिता यत्र ते हयाः ॥

tasmai prādāt sahasraṁ vai vājināṁ varuṇas tadā । tad aśvatīrthaṁ vikhyātam utthitā yatra te hayāḥ ॥

गङ्गायां कन्यकुब्जे वै ददौ सत्यवतीं तदा । ततो गाधिः सुतां तस्मै जन्याश्चासन्सुरास्तदा । लब्ध्वा हयसहस्रं तु तांश्च दृष्ट्वा दिवौकसः ॥

gaṅgāyāṁ kanyakubje vai dadau satyavatīṁ tadā । tato gādhiḥ sutāṁ tasmai janyāś cāsan surās tadā । labdhvā hayasahasraṁ tu tāṁś ca dr̥ṣṭvā divaukasaḥ ॥

धर्मेण लब्ध्वा तां भार्यामृचीको द्विजसत्तमः । यथाकामं यथाजोषं तया रेमे सुमध्यया ॥

dharmeṇa labdhvā tāṁ bhāryām r̥cīko dvijasattamaḥ । yathākāmaṁ yathājoṣaṁ tayā reme sumadhyayā ॥

तं विवाहे कृते राजन्सभार्यमवलोककः । आजगाम भृगुश्रेष्ठः पुत्रं दृष्ट्वा ननन्द च ॥

taṁ vivāhe kr̥te rājan sabhāryam avalokakaḥ । ājagāma bhr̥guśreṣṭhaḥ putraṁ dr̥ṣṭvā nananda ca ॥

भार्यापती तमासीनं गुरुं सुरगणार्चितम् । अर्चित्वा पर्युपासीनौ प्राञ्जली तस्थतुस्तदा ॥

bhāryāpatī tam āsīnaṁ guruṁ suragaṇārcitam । arcitvā paryupāsīnau prāñjalī tasthatus tadā ॥

ततः स्नुषां स भगवान्प्रहृष्टो भृगुरब्रवीत् । वरं वृणीष्व सुभगे दाता ह्यस्मि तवेप्सितम् ॥

tataḥ snuṣāṁ sa bhagavān prahr̥ṣṭo bhr̥gur abravīt । varaṁ vr̥ṇīṣva subhage dātā hy asmi tavepsitam ॥

सा वै प्रसादयामास तं गुरुं पुत्रकारणात् । आत्मनश्चैव मातुश्च प्रसादं च चकार सः ॥

sā vai prasādayām āsa taṁ guruṁ putrakāraṇāt । ātmanaś caiva mātuś ca prasādaṁ ca cakāra saḥ ॥

भृगुरुवाच । ऋतौ त्वं चैव माता च स्नाते पुंसवनाय वै । आलिङ्गेतां पृथग्वृक्षौ साश्वत्थं त्वमुदुम्बरम् ॥

bhr̥gur uvāca । r̥tau tvaṁ caiva mātā ca snāte puṁsavanāya vai । āliṅgetāṁ pr̥thag vr̥kṣau sāśvatthaṁ tvam udumbaram ॥

आलिङ्गने तु ते राजंश्चक्रतुः स्म विपर्ययम् । कदाचिद्भृगुरागच्छत्तं च वेद विपर्ययम् ॥

āliṅgane tu te rājaṁś cakratuḥ sma viparyayam । kadā cid bhr̥gur āgacchat taṁ ca veda viparyayam ॥

अथोवाच महातेजा भृगुः सत्यवतीं स्नुषाम् । ब्राह्मणः क्षत्रवृत्तिर्वै तव पुत्रो भविष्यति ॥

athovāca mahātejā bhr̥guḥ satyavatīṁ snuṣām । brāhmaṇaḥ kṣatravr̥ttir vai tava putro bhaviṣyati ॥

क्षत्रियो ब्राह्मणाचारो मातुस्तव सुतो महान् । भविष्यति महावीर्यः साधूनां मार्गमास्थितः ॥

kṣatriyo brāhmaṇācāro mātus tava suto mahān । bhaviṣyati mahāvīryaḥ sādhūnāṁ mārgam āsthitaḥ ॥

ततः प्रसादयामास श्वशुरं सा पुनः पुनः । न मे पुत्रो भवेदीदृक्कामं पौत्रो भवेदिति ॥

tataḥ prasādayām āsa śvaśuraṁ sā punaḥ punaḥ । na me putro bhaved īdr̥k kāmaṁ pautro bhaved iti ॥

एवमस्त्विति सा तेन पाण्डव प्रतिनन्दिता । जमदग्निं ततः पुत्रं सा जज्ञे काल आगते । तेजसा वर्चसा चैव युक्तं भार्गवनन्दनम् ॥

evam astv iti sā tena pāṇḍava pratinanditā । jamadagniṁ tataḥ putraṁ sā jajñe kāla āgate । tejasā varcasā caiva yuktaṁ bhārgavanandanam ॥

स वर्धमानस्तेजस्वी वेदस्याध्ययनेन वै । बहूनृषीन्महातेजाः पाण्डवेयात्यवर्तत ॥

sa vardhamānas tejasvī vedasyādhyayanena vai । bahūn r̥ṣīn mahātejāḥ pāṇḍaveyātyavartata ॥

तं तु कृत्स्नो धनुर्वेदः प्रत्यभाद्भरतर्षभ । चतुर्विधानि चास्त्राणि भास्करोपमवर्चसम् ॥

taṁ tu kr̥tsno dhanurvedaḥ pratyabhād bharatarṣabha । caturvidhāni cāstrāṇi bhāskaropamavarcasam ॥