Adhyāya 108

लोमश उवाच । भगीरथवचः श्रुत्वा प्रियार्थं च दिवौकसाम् । एवमस्त्विति राजानं भगवान्प्रत्यभाषत ॥

lomaśa uvāca । bhagīrathavacaḥ śrutvā priyārthaṁ ca divaukasām । evam astv iti rājānaṁ bhagavān pratyabhāṣata ॥

धारयिष्ये महाबाहो गगनात्प्रच्युतां शिवाम् । दिव्यां देवनदीं पुण्यां त्वत्कृते नृपसत्तम ॥

dhārayiṣye mahābāho gaganāt pracyutāṁ śivām । divyāṁ devanadīṁ puṇyāṁ tvatkr̥te nr̥pasattama ॥

एवमुक्त्वा महाबाहो हिमवन्तमुपागमत् । संवृतः पार्षदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥

evam uktvā mahābāho himavantam upāgamat । saṁvr̥taḥ pārṣadair ghorair nānāpraharaṇodyataiḥ ॥

ततः स्थित्वा नरश्रेष्ठं भगीरथमुवाच ह । प्रयाचस्व महाबाहो शैलराजसुतां नदीम् । पतमानां सरिच्छ्रेष्ठां धारयिष्ये त्रिविष्टपात् ॥

tataḥ sthitvā naraśreṣṭhaṁ bhagīratham uvāca ha । prayācasva mahābāho śailarājasutāṁ nadīm । patamānāṁ saricchreṣṭhāṁ dhārayiṣye triviṣṭapāt ॥

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा शर्वेण समुदाहृतम् । प्रयतः प्रणतो भूत्वा गङ्गां समनुचिन्तयत् ॥

etac chrutvā vaco rājā śarveṇa samudāhr̥tam । prayataḥ praṇato bhūtvā gaṅgāṁ samanucintayat ॥

ततः पुण्यजला रम्या राज्ञा समनुचिन्तिता । ईशानं च स्थितं दृष्ट्वा गगनात्सहसा च्युता ॥

tataḥ puṇyajalā ramyā rājñā samanucintitā । īśānaṁ ca sthitaṁ dr̥ṣṭvā gaganāt sahasā cyutā ॥

तां प्रच्युतां ततो दृष्ट्वा देवाः सार्धं महर्षिभिः । गन्धर्वोरगरक्षांसि समाजग्मुर्दिदृक्षया ॥

tāṁ pracyutāṁ tato dr̥ṣṭvā devāḥ sārdhaṁ maharṣibhiḥ । gandharvoragarakṣāṁsi samājagmur didr̥kṣayā ॥

ततः पपात गगनाद्गङ्गा हिमवतः सुता । समुद्भ्रान्तमहावर्ता मीनग्राहसमाकुला ॥

tataḥ papāta gaganād gaṅgā himavataḥ sutā । samudbhrāntamahāvartā mīnagrāhasamākulā ॥

तां दधार हरो राजन्गङ्गां गगनमेखलाम् । ललाटदेशे पतितां मालां मुक्तामयीमिव ॥

tāṁ dadhāra haro rājan gaṅgāṁ gaganamekhalām । lalāṭadeśe patitāṁ mālāṁ muktāmayīm iva ॥

सा बभूव विसर्पन्ती त्रिधा राजन्समुद्रगा । फेनपुञ्जाकुलजला हंसानामिव पङ्क्तयः ॥

sā babhūva visarpantī tridhā rājan samudragā । phenapuñjākulajalā haṁsānām iva paṅktayaḥ ॥

क्वचिदाभोगकुटिला प्रस्खलन्ती क्वचित्क्वचित् । स्वफेनपटसंवीता मत्तेव प्रमदाव्रजत् । क्वचित्सा तोयनिनदैर्नदन्ती नादमुत्तमम् ॥

kva cid ābhogakuṭilā praskhalantī kva cit kva cit । svaphenapaṭasaṁvītā matteva pramadāvrajat । kva cit sā toyaninadair nadantī nādam uttamam ॥

एवं प्रकारान्सुबहून्कुर्वन्ती गगनाच्च्युता । पृथिवीतलमासाद्य भगीरथमथाब्रवीत् ॥

evaṁ prakārān subahūn kurvantī gaganāc cyutā । pr̥thivītalam āsādya bhagīratham athābravīt ॥

दर्शयस्व महाराज मार्गं केन व्रजाम्यहम् । त्वदर्थमवतीर्णास्मि पृथिवीं पृथिवीपते ॥

darśayasva mahārāja mārgaṁ kena vrajāmy aham । tvadartham avatīrṇāsmi pr̥thivīṁ pr̥thivīpate ॥

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा प्रातिष्ठत भगीरथः । यत्र तानि शरीराणि सागराणां महात्मनाम् । पावनार्थं नरश्रेष्ठ पुण्येन सलिलेन ह ॥

etac chrutvā vaco rājā prātiṣṭhata bhagīrathaḥ । yatra tāni śarīrāṇi sāgarāṇāṁ mahātmanām । pāvanārthaṁ naraśreṣṭha puṇyena salilena ha ॥

गङ्गाया धारणं कृत्वा हरो लोकनमस्कृतः । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम त्रिदशैः सह ॥

gaṅgāyā dhāraṇaṁ kr̥tvā haro lokanamaskr̥taḥ । kailāsaṁ parvataśreṣṭhaṁ jagāma tridaśaiḥ saha ॥

समुद्रं च समासाद्य गङ्गया सहितो नृपः । पूरयामास वेगेन समुद्रं वरुणालयम् ॥

samudraṁ ca samāsādya gaṅgayā sahito nr̥paḥ । pūrayām āsa vegena samudraṁ varuṇālayam ॥

दुहितृत्वे च नृपतिर्गङ्गां समनुकल्पयत् । पितॄणां चोदकं तत्र ददौ पूर्णमनोरथः ॥

duhitr̥tve ca nr̥patir gaṅgāṁ samanukalpayat । pitr̥̄ṇāṁ codakaṁ tatra dadau pūrṇamanorathaḥ ॥

एतत्ते सर्वमाख्यातं गङ्गा त्रिपथगा यथा । पूरणार्थं समुद्रस्य पृथिवीमवतारिता ॥

etat te sarvam ākhyātaṁ gaṅgā tripathagā yathā । pūraṇārthaṁ samudrasya pr̥thivīm avatāritā ॥

समुद्रश्च यथा पीतः कारणार्थे महात्मना । वातापिश्च यथा नीतः क्षयं स ब्रह्महा प्रभो । अगस्त्येन महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

samudraś ca yathā pītaḥ kāraṇārthe mahātmanā । vātāpiś ca yathā nītaḥ kṣayaṁ sa brahmahā prabho । agastyena mahārāja yan māṁ tvaṁ paripr̥cchasi ॥