Adhyāya 100

लोमश उवाच । समुद्रं ते समाश्रित्य वारुणं निधिमम्भसाम् । कालेयाः संप्रवर्तन्त त्रैलोक्यस्य विनाशने ॥

lomaśa uvāca । samudraṁ te samāśritya vāruṇaṁ nidhim ambhasām । kāleyāḥ saṁpravartanta trailokyasya vināśane ॥

ते रात्रौ समभिक्रुद्धा भक्षयन्ति सदा मुनीन् । आश्रमेषु च ये सन्ति पुन्येष्वायतनेषु च ॥

te rātrau samabhikruddhā bhakṣayanti sadā munīn । āśrameṣu ca ye santi punyeṣv āyataneṣu ca ॥

वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तैर्दुरात्मभिः । अशीतिशतमष्टौ च नव चान्ये तपस्विनः ॥

vasiṣṭhasyāśrame viprā bhakṣitās tair durātmabhiḥ । aśītiśatam aṣṭau ca nava cānye tapasvinaḥ ॥

च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम् । फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतम् ॥

cyavanasyāśramaṁ gatvā puṇyaṁ dvijaniṣevitam । phalamūlāśanānāṁ hi munīnāṁ bhakṣitaṁ śatam ॥

एवं रात्रौ स्म कुर्वन्ति विविशुश्चार्णवं दिवा । भरद्वाजाश्रमे चैव नियता ब्रह्मचारिणः । वाय्वाहाराम्बुभक्षाश्च विंशतिः संनिपातिताः ॥

evaṁ rātrau sma kurvanti viviśuś cārṇavaṁ divā । bharadvājāśrame caiva niyatā brahmacāriṇaḥ । vāyvāhārāmbubhakṣāś ca viṁśatiḥ saṁnipātitāḥ ॥

एवं क्रमेण सर्वांस्तानाश्रमान्दानवास्तदा । निशायां परिधावन्ति मत्ता भुजबलाश्रयात् । कालोपसृष्टाः कालेया घ्नन्तो द्विजगणान्बहून् ॥

evaṁ krameṇa sarvāṁs tān āśramān dānavās tadā । niśāyāṁ paridhāvanti mattā bhujabalāśrayāt । kālopasr̥ṣṭāḥ kāleyā ghnanto dvijagaṇān bahūn ॥

न चैनानन्वबुध्यन्त मनुजा मनुजोत्तम । एवं प्रवृत्तान्दैत्यांस्तांस्तापसेषु तपस्विषु ॥

na cainān anvabudhyanta manujā manujottama । evaṁ pravr̥ttān daityāṁs tāṁs tāpaseṣu tapasviṣu ॥

प्रभाते समदृश्यन्त नियताहारकर्शिताः । महीतलस्था मुनयः शरीरैर्गतजीवितैः ॥

prabhāte samadr̥śyanta niyatāhārakarśitāḥ । mahītalasthā munayaḥ śarīrair gatajīvitaiḥ ॥

क्षीणमांसैर्विरुधिरैर्विमज्जान्त्रैर्विसंधिभिः । आकीर्णैराचिता भूमिः शङ्खानामिव राशिभिः ॥

kṣīṇamāṁsair virudhirair vimajjāntrair visaṁdhibhiḥ । ākīrṇair ācitā bhūmiḥ śaṅkhānām iva rāśibhiḥ ॥

कलशैर्विप्रविद्धैश्च स्रुवैर्भग्नैस्तथैव च । विकीर्णैरग्निहोत्रैश्च भूर्बभूव समावृता ॥

kalaśair vipraviddhaiś ca sruvair bhagnais tathaiva ca । vikīrṇair agnihotraiś ca bhūr babhūva samāvr̥tā ॥

निःस्वाध्यायवषट्कारं नष्टयज्ञोत्सवक्रियम् । जगदासीन्निरुत्साहं कालेयभयपीडितम् ॥

niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṁ naṣṭayajñotsavakriyam । jagad āsīn nirutsāhaṁ kāleyabhayapīḍitam ॥

एवं प्रक्षीयमाणाश्च मानवा मनुजेश्वर । आत्मत्राणपरा भीताः प्राद्रवन्त दिशो भयात् ॥

evaṁ prakṣīyamāṇāś ca mānavā manujeśvara । ātmatrāṇaparā bhītāḥ prādravanta diśo bhayāt ॥

केचिद्गुहाः प्रविविशुर्निर्झरांश्चापरे श्रिताः । अपरे मरणोद्विग्ना भयात्प्रानान्समुत्सृजन् ॥

ke cid guhāḥ praviviśur nirjharāṁś cāpare śritāḥ । apare maraṇodvignā bhayāt prānān samutsr̥jan ॥

केचिदत्र महेष्वासाः शूराः परमदर्पिताः । मार्गमाणाः परं यत्नं दानवानां प्रचक्रिरे ॥

ke cid atra maheṣvāsāḥ śūrāḥ paramadarpitāḥ । mārgamāṇāḥ paraṁ yatnaṁ dānavānāṁ pracakrire ॥

न चैतानधिजग्मुस्ते समुद्रं समुपाश्रितान् । श्रमं जग्मुश्च परममाजग्मुः क्षयमेव च ॥

na caitān adhijagmus te samudraṁ samupāśritān । śramaṁ jagmuś ca paramam ājagmuḥ kṣayam eva ca ॥

जगत्युपशमं याते नष्टयज्ञोत्सवक्रिये । आजग्मुः परमामार्तिं त्रिदशा मनुजेश्वर ॥

jagaty upaśamaṁ yāte naṣṭayajñotsavakriye । ājagmuḥ paramām ārtiṁ tridaśā manujeśvara ॥

समेत्य समहेन्द्राश्च भयान्मन्त्रं प्रचक्रिरे । नारायणं पुरस्कृत्य वैकुण्ठमपराजितम् ॥

sametya samahendrāś ca bhayān mantraṁ pracakrire । nārāyaṇaṁ puraskr̥tya vaikuṇṭham aparājitam ॥

ततो देवाः समेतास्ते तदोचुर्मधुसूदनम् । त्वं नः स्रष्टा च पाता च भर्ता च जगतः प्रभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति ॥

tato devāḥ sametās te tadocur madhusūdanam । tvaṁ naḥ sraṣṭā ca pātā ca bhartā ca jagataḥ prabho । tvayā sr̥ṣṭam idaṁ sarvaṁ yac ceṅgaṁ yac ca neṅgati ॥

त्वया भूमिः पुरा नष्टा समुद्रात्पुष्करेक्षण । वाराहं रूपमास्थाय जगदर्थे समुद्धृता ॥

tvayā bhūmiḥ purā naṣṭā samudrāt puṣkarekṣaṇa । vārāhaṁ rūpam āsthāya jagadarthe samuddhr̥tā ॥

आदिदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुस्त्वया । नारसिंहं वपुः कृत्वा सूदितः पुरुषोत्तम ॥

ādidaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipus tvayā । nārasiṁhaṁ vapuḥ kr̥tvā sūditaḥ puruṣottama ॥

अवध्यः सर्वभूतानां बलिश्चापि महासुरः । वामनं वपुराश्रित्य त्रैलोक्याद्भ्रंशितस्त्वया ॥

avadhyaḥ sarvabhūtānāṁ baliś cāpi mahāsuraḥ । vāmanaṁ vapur āśritya trailokyād bhraṁśitas tvayā ॥

असुरश्च महेष्वासो जम्भ इत्यभिविश्रुतः । यज्ञक्षोभकरः क्रूरस्त्वयैव विनिपातितः ॥

asuraś ca maheṣvāso jambha ity abhiviśrutaḥ । yajñakṣobhakaraḥ krūras tvayaiva vinipātitaḥ ॥

एवमादीनि कर्माणि येषां संख्या न विद्यते । अस्माकं भयभीतानां त्वं गतिर्मधुसूदन ॥

evamādīni karmāṇi yeṣāṁ saṁkhyā na vidyate । asmākaṁ bhayabhītānāṁ tvaṁ gatir madhusūdana ॥

तस्मात्त्वां देव देवेश लोकार्थं ज्ञापयामहे । रक्ष लोकांश्च देवांश्च शक्रं च महतो भयात् ॥

tasmāt tvāṁ deva deveśa lokārthaṁ jñāpayāmahe । rakṣa lokāṁś ca devāṁś ca śakraṁ ca mahato bhayāt ॥