Udyoga Parva · Adhyaya 5.68

Adhyāya 68

अध्यायः 68

Who speaks here धृतराष्ट्र dhṛtarāṣṭra · संजय saṃjaya

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §69–71 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
68.1MBH-5-68-1

धृतराष्ट्र उवाच । भूयो मे पुण्डरीकाक्षं संजयाचक्ष्व पृच्छते । नामकर्मार्थवित्तात प्राप्नुयां पुरुषोत्तमम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । bhūyo me puṇḍarīkākṣaṁ saṁjayācakṣva pr̥cchate । nāmakarmārthavit tāta prāpnuyāṁ puruṣottamam ॥

68.2MBH-5-68-2

संजय उवाच । श्रुतं मे तस्य देवस्य नामनिर्वचनं शुभम् । यावत्तत्राभिजानेऽहमप्रमेयो हि केशवः ॥

saṁjaya uvāca । śrutaṁ me tasya devasya nāmanirvacanaṁ śubham । yāvat tatrābhijāne ’ham aprameyo hi keśavaḥ ॥

68.3MBH-5-68-3

वसनात्सर्वभूतानां वसुत्वाद्देवयोनितः । वासुदेवस्ततो वेद्यो वृषत्वाद्वृष्णिरुच्यते ॥

vasanāt sarvabhūtānāṁ vasutvād devayonitaḥ । vāsudevas tato vedyo vr̥ṣatvād vr̥ṣṇir ucyate ॥

68.4MBH-5-68-4

मौनाद्ध्यानाच्च योगाच्च विद्धि भारत माधवम् । सर्वतत्त्वलयाच्चैव मधुहा मधुसूदनः ॥

maunād dhyānāc ca yogāc ca viddhi bhārata mādhavam । sarvatattvalayāc caiva madhuhā madhusūdanaḥ ॥

68.5MBH-5-68-5

कृषिर्भूवाचकः शब्दो णश्च निर्वृतिवाचकः । कृष्णस्तद्भावयोगाच्च कृष्णो भवति शाश्वतः ॥

kr̥ṣir bhūvācakaḥ śabdo ṇaś ca nirvr̥tivācakaḥ । kr̥ṣṇas tadbhāvayogāc ca kr̥ṣṇo bhavati śāśvataḥ ॥

68.6MBH-5-68-6

पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षयमक्षरम् । तद्भावात्पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जनार्दनः ॥

puṇḍarīkaṁ paraṁ dhāma nityam akṣayam akṣaram । tadbhāvāt puṇḍarīkākṣo dasyutrāsāj janārdanaḥ ॥

68.7MBH-5-68-7

यतः सत्त्वं न च्यवते यच्च सत्त्वान्न हीयते । सत्त्वतः सात्वतस्तस्मादार्षभाद्वृषभेक्षणः ॥

yataḥ sattvaṁ na cyavate yac ca sattvān na hīyate । sattvataḥ sātvatas tasmād ārṣabhād vr̥ṣabhekṣaṇaḥ ॥

68.8MBH-5-68-8

न जायते जनित्र्यां यदजस्तस्मादनीकजित् । देवानां स्वप्रकाशत्वाद्दमाद्दामोदरं विदुः ॥

na jāyate janitryāṁ yad ajas tasmād anīkajit । devānāṁ svaprakāśatvād damād dāmodaraṁ viduḥ ॥

68.9MBH-5-68-9

हर्षात्सौख्यात्सुखैश्वर्याद्धृषीकेशत्वमश्नुते । बाहुभ्यां रोदसी बिभ्रन्महाबाहुरिति स्मृतः ॥

harṣāt saukhyāt sukhaiśvaryād dhr̥ṣīkeśatvam aśnute । bāhubhyāṁ rodasī bibhran mahābāhur iti smr̥taḥ ॥

68.10MBH-5-68-10

अधो न क्षीयते जातु यस्मात्तस्मादधोक्षजः । नराणामयनाच्चापि तेन नारायणः स्मृतः । पूरणात्सदनाच्चैव ततोऽसौ पुरुषोत्तमः ॥

adho na kṣīyate jātu yasmāt tasmād adhokṣajaḥ । narāṇām ayanāc cāpi tena nārāyaṇaḥ smr̥taḥ । pūraṇāt sadanāc caiva tato ’sau puruṣottamaḥ ॥

68.11MBH-5-68-11

असतश्च सतश्चैव सर्वस्य प्रभवाप्ययात् । सर्वस्य च सदा ज्ञानात्सर्वमेनं प्रचक्षते ॥

asataś ca sataś caiva sarvasya prabhavāpyayāt । sarvasya ca sadā jñānāt sarvam enaṁ pracakṣate ॥

68.12MBH-5-68-12

सत्ये प्रतिष्ठितः कृष्णः सत्यमत्र प्रतिष्ठितम् । सत्यात्सत्यं च गोविन्दस्तस्मात्सत्योऽपि नामतः ॥

satye pratiṣṭhitaḥ kr̥ṣṇaḥ satyam atra pratiṣṭhitam । satyāt satyaṁ ca govindas tasmāt satyo ’pi nāmataḥ ॥

68.13MBH-5-68-13

विष्णुर्विक्रमणादेव जयनाज्जिष्णुरुच्यते । शाश्वतत्वादनन्तश्च गोविन्दो वेदनाद्गवाम् ॥

viṣṇur vikramaṇād eva jayanāj jiṣṇur ucyate । śāśvatatvād anantaś ca govindo vedanād gavām ॥

68.14MBH-5-68-14

अतत्त्वं कुरुते तत्त्वं तेन मोहयते प्रजाः । एवंविधो धर्मनित्यो भगवान्मुनिभिः सह । आगन्ता हि महाबाहुरानृशंस्यार्थमच्युतः ॥

atattvaṁ kurute tattvaṁ tena mohayate prajāḥ । evaṁvidho dharmanityo bhagavān munibhiḥ saha । āgantā hi mahābāhur ānr̥śaṁsyārtham acyutaḥ ॥