Adhyāya 67

धृतराष्ट्र उवाच । कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् । कथमेनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । kathaṁ tvaṁ mādhavaṁ vettha sarvalokamaheśvaram । katham enaṁ na vedāhaṁ tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । विद्या राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते । विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥

saṁjaya uvāca । vidyā rājan na te vidyā mama vidyā na hīyate । vidyāhīnas tamodhvasto nābhijānāti keśavam ॥

विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् । कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥

vidyayā tāta jānāmi triyugaṁ madhusūdanam । kartāram akr̥taṁ devaṁ bhūtānāṁ prabhavāpyayam ॥

धृतराष्ट्र उवाच । गावल्गणेऽत्र का भक्तिर्या ते नित्या जनार्दने । यया त्वमभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । gāvalgaṇe ’tra kā bhaktir yā te nityā janārdane । yayā tvam abhijānāsi triyugaṁ madhusūdanam ॥

संजय उवाच । मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्ममाचरे । शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्राद्वेद्मि जनार्दनम् ॥

saṁjaya uvāca । māyāṁ na seve bhadraṁ te na vr̥thādharmam ācare । śuddhabhāvaṁ gato bhaktyā śāstrād vedmi janārdanam ॥

धृतराष्ट्र उवाच । दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् । आप्तो नः संजयस्तात शरणं गच्छ केशवम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । duryodhana hr̥ṣīkeśaṁ prapadyasva janārdanam । āpto naḥ saṁjayas tāta śaraṇaṁ gaccha keśavam ॥

दुर्योधन उवाच । भगवान्देवकीपुत्रो लोकं चेन्निहनिष्यति । प्रवदन्नर्जुने सख्यं नाहं गच्छेऽद्य केशवम् ॥

duryodhana uvāca । bhagavān devakīputro lokaṁ cen nihaniṣyati । pravadann arjune sakhyaṁ nāhaṁ gacche ’dya keśavam ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अवाग्गान्धारि पुत्रस्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः । ईर्ष्युर्दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । avāg gāndhāri putras te gacchaty eṣa sudurmatiḥ । īrṣyur durātmā mānī ca śreyasāṁ vacanātigaḥ ॥

गान्धार्युवाच । ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन्वृद्धानां शासनातिग । ऐश्वर्यजीविते हित्वा पितरं मां च बालिश ॥

gāndhāry uvāca । aiśvaryakāma duṣṭātman vr̥ddhānāṁ śāsanātiga । aiśvaryajīvite hitvā pitaraṁ māṁ ca bāliśa ॥

वर्धयन्दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् । निहतो भीमसेनेन स्मर्तासि वचनं पितुः ॥

vardhayan durhr̥dāṁ prītiṁ māṁ ca śokena vardhayan । nihato bhīmasenena smartāsi vacanaṁ pituḥ ॥

व्यास उवाच । दयितोऽसि राजन्कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे । यस्य ते संजयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते ॥

vyāsa uvāca । dayito ’si rājan kr̥ṣṇasya dhr̥tarāṣṭra nibodha me । yasya te saṁjayo dūto yas tvāṁ śreyasi yokṣyate ॥

जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै नवम् । शुश्रूषमाणमेकाग्रं मोक्ष्यते महतो भयात् ॥

jānāty eṣa hr̥ṣīkeśaṁ purāṇaṁ yac ca vai navam । śuśrūṣamāṇam ekāgraṁ mokṣyate mahato bhayāt ॥

वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षतमोवृताः । सिता बहुविधैः पाशैर्ये न तुष्टाः स्वकैर्धनैः ॥

vaicitravīrya puruṣāḥ krodhaharṣatamovr̥tāḥ । sitā bahuvidhaiḥ pāśair ye na tuṣṭāḥ svakair dhanaiḥ ॥

यमस्य वशमायान्ति काममूढाः पुनः पुनः । अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः ॥

yamasya vaśam āyānti kāmamūḍhāḥ punaḥ punaḥ । andhanetrā yathaivāndhā nīyamānāḥ svakarmabhiḥ ॥

एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः । तं दृष्ट्वा मृत्युमत्येति महांस्तत्र न सज्जते ॥

eṣa ekāyanaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ । taṁ dr̥ṣṭvā mr̥tyum atyeti mahāṁs tatra na sajjate ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अङ्ग संजय मे शंस पन्थानमकुतोभयम् । येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां शान्तिमुत्तमाम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । aṅga saṁjaya me śaṁsa panthānam akutobhayam । yena gatvā hr̥ṣīkeśaṁ prāpnuyāṁ śāntim uttamām ॥

संजय उवाच । नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याज्जनार्दनम् । आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ॥

saṁjaya uvāca । nākr̥tātmā kr̥tātmānaṁ jātu vidyāj janārdanam । ātmanas tu kriyopāyo nānyatrendriyanigrahāt ॥

इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागोऽप्रमादतः । अप्रमादोऽविहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम् ॥

indriyāṇām udīrṇānāṁ kāmatyāgo ’pramādataḥ । apramādo ’vihiṁsā ca jñānayonir asaṁśayam ॥

इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रितः । बुद्धिश्च मा ते च्यवतु नियच्छैतां यतस्ततः ॥

indriyāṇāṁ yame yatto bhava rājann atandritaḥ । buddhiś ca mā te cyavatu niyacchaitāṁ yatas tataḥ ॥

एतज्ज्ञानं विदुर्विप्रा ध्रुवमिन्द्रियधारणम् । एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः ॥

etaj jñānaṁ vidur viprā dhruvam indriyadhāraṇam । etaj jñānaṁ ca panthāś ca yena yānti manīṣiṇaḥ ॥

अप्राप्यः केशवो राजन्निन्द्रियैरजितैर्नृभिः । आगमाधिगतो योगाद्वशी तत्त्वे प्रसीदति ॥

aprāpyaḥ keśavo rājann indriyair ajitair nr̥bhiḥ । āgamādhigato yogād vaśī tattve prasīdati ॥