Adhyāya 61

वैशंपायन उवाच । तथा तु पृच्छन्तमतीव पार्था;न्वैचित्रवीर्यं तमचिन्तयित्वा । उवाच कर्णो धृतराष्ट्रपुत्रं; प्रहर्षयन्संसदि कौरवाणाम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tathā tu pr̥cchantam atīva pārthān; vaicitravīryaṁ tam acintayitvā । uvāca karṇo dhr̥tarāṣṭraputraṁ; praharṣayan saṁsadi kauravāṇām ॥

मिथ्या प्रतिज्ञाय मया यदस्त्रं; रामाद्धृतं ब्रह्मपुरं पुरस्तात् । विज्ञाय तेनास्मि तदैवमुक्त;स्तवान्तकालेऽप्रतिभास्यतीति ॥

mithyā pratijñāya mayā yad astraṁ; rāmād dhr̥taṁ brahmapuraṁ purastāt । vijñāya tenāsmi tadaivam uktas; tavāntakāle ’pratibhāsyatīti ॥

महापराधे ह्यपि संनतेन; महर्षिणाहं गुरुणा च शप्तः । शक्तः प्रदग्धुं ह्यपि तिग्मतेजाः; ससागरामप्यवनिं महर्षिः ॥

mahāparādhe hy api saṁnatena; maharṣiṇāhaṁ guruṇā ca śaptaḥ । śaktaḥ pradagdhuṁ hy api tigmatejāḥ; sasāgarām apy avaniṁ maharṣiḥ ॥

प्रसादितं ह्यस्य मया मनोऽभू;च्छुश्रूषया स्वेन च पौरुषेण । ततस्तदस्त्रं मम सावशेषं; तस्मात्समर्थोऽस्मि ममैष भारः ॥

prasāditaṁ hy asya mayā mano ’bhūc; chuśrūṣayā svena ca pauruṣeṇa । tatas tad astraṁ mama sāvaśeṣaṁ; tasmāt samartho ’smi mamaiṣa bhāraḥ ॥

निमेषमात्रं तमृषिप्रसाद;मवाप्य पाञ्चालकरूषमत्स्यान् । निहत्य पार्थांश्च सपुत्रपौत्राँ;ल्लोकानहं शस्त्रजितान्प्रपत्स्ये ॥

nimeṣamātraṁ tam r̥ṣiprasādam; avāpya pāñcālakarūṣamatsyān । nihatya pārthāṁś ca saputrapautrām̐l; lokān ahaṁ śastrajitān prapatsye ॥

पितामहस्तिष्ठतु ते समीपे; द्रोणश्च सर्वे च नरेन्द्रमुख्याः । यथाप्रधानेन बलेन यात्वा; पार्थान्हनिष्यामि ममैष भारः ॥

pitāmahas tiṣṭhatu te samīpe; droṇaś ca sarve ca narendramukhyāḥ । yathāpradhānena balena yātvā; pārthān haniṣyāmi mamaiṣa bhāraḥ ॥

एवं ब्रुवाणं तमुवाच भीष्मः; किं कत्थसे कालपरीतबुद्धे । न कर्ण जानासि यथा प्रधाने; हते हताः स्युर्धृतराष्ट्रपुत्राः ॥

evaṁ bruvāṇaṁ tam uvāca bhīṣmaḥ; kiṁ katthase kālaparītabuddhe । na karṇa jānāsi yathā pradhāne; hate hatāḥ syur dhr̥tarāṣṭraputrāḥ ॥

यत्खाण्डवं दाहयता कृतं हि; कृष्णद्वितीयेन धनंजयेन । श्रुत्वैव तत्कर्म नियन्तुमात्मा; शक्यस्त्वया वै सह बान्धवेन ॥

yat khāṇḍavaṁ dāhayatā kr̥taṁ hi; kr̥ṣṇadvitīyena dhanaṁjayena । śrutvaiva tat karma niyantum ātmā; śakyas tvayā vai saha bāndhavena ॥

यां चापि शक्तिं त्रिदशाधिपस्ते; ददौ महात्मा भगवान्महेन्द्रः । भस्मीकृतां तां पतितां विशीर्णां; चक्राहतां द्रक्ष्यसि केशवेन ॥

yāṁ cāpi śaktiṁ tridaśādhipas te; dadau mahātmā bhagavān mahendraḥ । bhasmīkr̥tāṁ tāṁ patitāṁ viśīrṇāṁ; cakrāhatāṁ drakṣyasi keśavena ॥

यस्ते शरः सर्पमुखो विभाति; सदाग्र्यमाल्यैर्महितः प्रयत्नात् । स पाण्डुपुत्राभिहतः शरौघैः; सह त्वया यास्यति कर्ण नाशम् ॥

yas te śaraḥ sarpamukho vibhāti; sadāgryamālyair mahitaḥ prayatnāt । sa pāṇḍuputrābhihataḥ śaraughaiḥ; saha tvayā yāsyati karṇa nāśam ॥

बाणस्य भौमस्य च कर्ण हन्ता; किरीटिनं रक्षति वासुदेवः । यस्त्वादृशानां च गरीयसां च; हन्ता रिपूणां तुमुले प्रगाढे ॥

bāṇasya bhaumasya ca karṇa hantā; kirīṭinaṁ rakṣati vāsudevaḥ । yas tvādr̥śānāṁ ca garīyasāṁ ca; hantā ripūṇāṁ tumule pragāḍhe ॥

कर्ण उवाच । असंशयं वृष्णिपतिर्यथोक्त;स्तथा च भूयश्च ततो महात्मा । अहं यदुक्तः परुषं तु किंचि;त्पितामहस्तस्य फलं शृणोतु ॥

karṇa uvāca । asaṁśayaṁ vr̥ṣṇipatir yathoktas; tathā ca bhūyaś ca tato mahātmā । ahaṁ yad uktaḥ paruṣaṁ tu kiṁ cit; pitāmahas tasya phalaṁ śr̥ṇotu ॥

न्यस्यामि शस्त्राणि न जातु संख्ये; पितामहो द्रक्ष्यति मां सभायाम् । त्वयि प्रशान्ते तु मम प्रभावं; द्रक्ष्यन्ति सर्वे भुवि भूमिपालाः ॥

nyasyāmi śastrāṇi na jātu saṁkhye; pitāmaho drakṣyati māṁ sabhāyām । tvayi praśānte tu mama prabhāvaṁ; drakṣyanti sarve bhuvi bhūmipālāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । इत्येवमुक्त्वा स महाधनुष्मा;न्हित्वा सभां स्वं भवनं जगाम । भीष्मस्तु दुर्योधनमेव राज;न्मध्ये कुरूणां प्रहसन्नुवाच ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity evam uktvā sa mahādhanuṣmān; hitvā sabhāṁ svaṁ bhavanaṁ jagāma । bhīṣmas tu duryodhanam eva rājan; madhye kurūṇāṁ prahasann uvāca ॥

सत्यप्रतिज्ञः किल सूतपुत्र;स्तथा स भारं विषहेत कस्मात् । व्यूहं प्रतिव्यूह्य शिरांसि भित्त्वा; लोकक्षयं पश्यत भीमसेनात् ॥

satyapratijñaḥ kila sūtaputras; tathā sa bhāraṁ viṣaheta kasmāt । vyūhaṁ prativyūhya śirāṁsi bhittvā; lokakṣayaṁ paśyata bhīmasenāt ॥

आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु; वेदिध्वजे तिष्ठति बाह्लिके च । अहं हनिष्यामि सदा परेषां; सहस्रशश्चायुतशश्च योधान् ॥

āvantyakāliṅgajayadratheṣu; vedidhvaje tiṣṭhati bāhlike ca । ahaṁ haniṣyāmi sadā pareṣāṁ; sahasraśaś cāyutaśaś ca yodhān ॥

यदैव रामे भगवत्यनिन्द्ये; ब्रह्म ब्रुवाणः कृतवांस्तदस्त्रम् । तदैव धर्मश्च तपश्च नष्टं; वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य ॥

yadaiva rāme bhagavaty anindye; brahma bruvāṇaḥ kr̥tavāṁs tad astram । tadaiva dharmaś ca tapaś ca naṣṭaṁ; vaikartanasyādhamapūruṣasya ॥

अथोक्तवाक्ये नृपतौ तु भीष्मे; निक्षिप्य शस्त्राणि गते च कर्णे । वैचित्रवीर्यस्य सुतोऽल्पबुद्धि;र्दुर्योधनः शांतनवं बभाषे ॥

athoktavākye nr̥patau tu bhīṣme; nikṣipya śastrāṇi gate ca karṇe । vaicitravīryasya suto ’lpabuddhir; duryodhanaḥ śāṁtanavaṁ babhāṣe ॥