Adhyāya 51

धृतराष्ट्र उवाच । यस्य वै नानृता वाचः प्रवृत्ता अनुशुश्रुमः । त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । yasya vai nānr̥tā vācaḥ pravr̥ttā anuśuśrumaḥ । trailokyam api tasya syād yoddhā yasya dhanaṁjayaḥ ॥

तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः । अनिशं चिन्तयानोऽपि यः प्रतीयाद्रथेन तम् ॥

tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ । aniśaṁ cintayāno ’pi yaḥ pratīyād rathena tam ॥

अस्यतः कर्णिनालीकान्मार्गणान्हृदयच्छिदः । प्रत्येता न समः कश्चिद्युधि गाण्डीवधन्वनः ॥

asyataḥ karṇinālīkān mārgaṇān hr̥dayacchidaḥ । pratyetā na samaḥ kaś cid yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ ॥

द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि वीरौ नरर्षभौ । माहात्म्यात्संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम ॥

droṇakarṇau pratīyātāṁ yadi vīrau nararṣabhau । māhātmyāt saṁśayo loke na tv asti vijayo mama ॥

घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः । समर्थो बलवान्पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः । भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजयः ॥

ghr̥ṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ । samartho balavān pārtho dr̥ḍhadhanvā jitaklamaḥ । bhavet sutumulaṁ yuddhaṁ sarvaśo ’py aparājayaḥ ॥

सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः । अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम् । वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर्वा फल्गुनस्य वा ॥

sarve hy astravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahad yaśaḥ । api sarvāmaraiśvaryaṁ tyajeyur na punar jayam । vadhe nūnaṁ bhavec chāntis tayor vā phalgunasya vā ॥

न तु जेतार्जुनस्यास्ति हन्ता चास्य न विद्यते । मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति य उत्थितः ॥

na tu jetārjunasyāsti hantā cāsya na vidyate । manyus tasya kathaṁ śāmyen mandān prati ya utthitaḥ ॥

अन्येऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च । एकान्तविजयस्त्वेव श्रूयते फल्गुनस्य ह ॥

anye ’py astrāṇi jānanti jīyante ca jayanti ca । ekāntavijayas tv eva śrūyate phalgunasya ha ॥

त्रयस्त्रिंशत्समाहूय खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् । जिगाय च सुरान्सर्वान्नास्य वेद्मि पराजयम् ॥

trayastriṁśat samāhūya khāṇḍave ’gnim atarpayat । jigāya ca surān sarvān nāsya vedmi parājayam ॥

यस्य यन्ता हृषीकेशः शीलवृत्तसमो युधि । ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा ॥

yasya yantā hr̥ṣīkeśaḥ śīlavr̥ttasamo yudhi । dhruvas tasya jayas tāta yathendrasya jayas tathā ॥

कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः । युगपत्त्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुमः ॥

kr̥ṣṇāv ekarathe yattāv adhijyaṁ gāṇḍivaṁ dhanuḥ । yugapat trīṇi tejāṁsi sametāny anuśuśrumaḥ ॥

नैव नोऽस्ति धनुस्तादृङ्न योद्धा न च सारथिः । तच्च मन्दा न जानन्ति दुर्योधनवशानुगाः ॥

naiva no ’sti dhanus tādr̥ṅ na yoddhā na ca sārathiḥ । tac ca mandā na jānanti duryodhanavaśānugāḥ ॥

शेषयेदशनिर्दीप्तो निपतन्मूर्ध्नि संजय । न तु शेषं शराः कुर्युरस्तास्तात किरीटिना ॥

śeṣayed aśanir dīpto nipatan mūrdhni saṁjaya । na tu śeṣaṁ śarāḥ kuryur astās tāta kirīṭinā ॥

अपि चास्यन्निवाभाति निघ्नन्निव च फल्गुनः । उद्धरन्निव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः ॥

api cāsyann ivābhāti nighnann iva ca phalgunaḥ । uddharann iva kāyebhyaḥ śirāṁsi śaravr̥ṣṭibhiḥ ॥

अपि बाणमयं तेजः प्रदीप्तमिव सर्वतः । गाण्डीवेद्धं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥

api bāṇamayaṁ tejaḥ pradīptam iva sarvataḥ । gāṇḍīveddhaṁ dahetājau putrāṇāṁ mama vāhinīm ॥

अपि सा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः । वित्रस्ता बहुला सेना भारती प्रतिभाति मे ॥

api sā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥ । vitrastā bahulā senā bhāratī pratibhāti me ॥

यथा कक्षं दहत्यग्निः प्रवृद्धः सर्वतश्चरन् । महार्चिरनिलोद्धूतस्तद्वद्धक्ष्यति मामकान् ॥

yathā kakṣaṁ dahaty agniḥ pravr̥ddhaḥ sarvataś caran । mahārcir aniloddhūtas tadvad dhakṣyati māmakān ॥

यदोद्वमन्निशितान्बाणसंघा;न्स्थाताततायी समरे किरीटी । सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा; यथा भवेत्तद्वदवारणीयः ॥

yadodvaman niśitān bāṇasaṁghān; sthātātatāyī samare kirīṭī । sr̥ṣṭo ’ntakaḥ sarvaharo vidhātrā; yathā bhavet tadvad avāraṇīyaḥ ॥

यदा ह्यभीक्ष्णं सुबहून्प्रकारा;ञ्श्रोतास्मि तानावसथे कुरूणाम् । तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे; क्षयः किलायं भरतानुपैति ॥

yadā hy abhīkṣṇaṁ subahūn prakārāñ; śrotāsmi tān āvasathe kurūṇām । teṣāṁ samantāc ca tathā raṇāgre; kṣayaḥ kilāyaṁ bharatān upaiti ॥