Adhyāya 35

धृतराष्ट्र उवाच । ब्रूहि भूयो महाबुद्धे धर्मार्थसहितं वचः । शृण्वतो नास्ति मे तृप्तिर्विचित्राणीह भाषसे ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । brūhi bhūyo mahābuddhe dharmārthasahitaṁ vacaḥ । śr̥ṇvato nāsti me tr̥ptir vicitrāṇīha bhāṣase ॥

विदुर उवाच । सर्वतीर्थेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् । उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते ॥

vidura uvāca । sarvatīrtheṣu vā snānaṁ sarvabhūteṣu cārjavam । ubhe ete same syātām ārjavaṁ vā viśiṣyate ॥

आर्जवं प्रतिपद्यस्व पुत्रेषु सततं विभो । इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥

ārjavaṁ pratipadyasva putreṣu satataṁ vibho । iha kīrtiṁ parāṁ prāpya pretya svargam avāpsyasi ॥

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पुण्या लोकेषु गीयते । तावत्स पुरुषव्याघ्र स्वर्गलोके महीयते ॥

yāvat kīrtir manuṣyasya puṇyā lokeṣu gīyate । tāvat sa puruṣavyāghra svargaloke mahīyate ॥

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनस्य संवादं केशिन्यर्थे सुधन्वना ॥

atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । virocanasya saṁvādaṁ keśinyarthe sudhanvanā ॥

केशिन्युवाच । किं ब्राह्मणाः स्विच्छ्रेयांसो दितिजाः स्विद्विरोचन । अथ केन स्म पर्यङ्कं सुधन्वा नाधिरोहति ॥

keśiny uvāca । kiṁ brāhmaṇāḥ svic chreyāṁso ditijāḥ svid virocana । atha kena sma paryaṅkaṁ sudhanvā nādhirohati ॥

विरोचन उवाच । प्राजापत्या हि वै श्रेष्ठा वयं केशिनि सत्तमाः । अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः ॥

virocana uvāca । prājāpatyā hi vai śreṣṭhā vayaṁ keśini sattamāḥ । asmākaṁ khalv ime lokāḥ ke devāḥ ke dvijātayaḥ ॥

केशिन्युवाच । इहैवास्स्व प्रतीक्षाव उपस्थाने विरोचन । सुधन्वा प्रातरागन्ता पश्येयं वां समागतौ ॥

keśiny uvāca । ihaivāssva pratīkṣāva upasthāne virocana । sudhanvā prātar āgantā paśyeyaṁ vāṁ samāgatau ॥

विरोचन उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे । सुधन्वानं च मां चैव प्रातर्द्रष्टासि संगतौ ॥

virocana uvāca । tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṁ bhīru bhāṣase । sudhanvānaṁ ca māṁ caiva prātar draṣṭāsi saṁgatau ॥

सुधन्वोवाच । अन्वालभे हिरण्मयं प्राह्रादेऽहं तवासनम् । एकत्वमुपसंपन्नो न त्वासेयं त्वया सह ॥

sudhanvovāca । anvālabhe hiraṇmayaṁ prāhrāde ’haṁ tavāsanam । ekatvam upasaṁpanno na tv āseyaṁ tvayā saha ॥

विरोचन उवाच । अन्वाहरन्तु फलकं कूर्चं वाप्यथ वा बृसीम् । सुधन्वन्न त्वमर्होऽसि मया सह समासनम् ॥

virocana uvāca । anvāharantu phalakaṁ kūrcaṁ vāpy atha vā br̥sīm । sudhanvan na tvam arho ’si mayā saha samāsanam ॥

सुधन्वोवाच । पितापि ते समासीनमुपासीतैव मामधः । बालः सुखैधितो गेहे न त्वं किंचन बुध्यसे ॥

sudhanvovāca । pitāpi te samāsīnam upāsītaiva mām adhaḥ । bālaḥ sukhaidhito gehe na tvaṁ kiṁ cana budhyase ॥

विरोचन उवाच । हिरण्यं च गवाश्वं च यद्वित्तमसुरेषु नः । सुधन्वन्विपणे तेन प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥

virocana uvāca । hiraṇyaṁ ca gavāśvaṁ ca yad vittam asureṣu naḥ । sudhanvan vipaṇe tena praśnaṁ pr̥cchāva ye viduḥ ॥

सुधन्वोवाच । हिरण्यं च गवाश्वं च तवैवास्तु विरोचन । प्राणयोस्तु पणं कृत्वा प्रश्नं पृच्छाव ये विदुः ॥

sudhanvovāca । hiraṇyaṁ ca gavāśvaṁ ca tavaivāstu virocana । prāṇayos tu paṇaṁ kr̥tvā praśnaṁ pr̥cchāva ye viduḥ ॥

विरोचन उवाच । आवां कुत्र गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते । न हि देवेष्वहं स्थाता न मनुष्येषु कर्हिचित् ॥

virocana uvāca । āvāṁ kutra gamiṣyāvaḥ prāṇayor vipaṇe kr̥te । na hi deveṣv ahaṁ sthātā na manuṣyeṣu karhi cit ॥

सुधन्वोवाच । पितरं ते गमिष्यावः प्राणयोर्विपणे कृते । पुत्रस्यापि स हेतोर्हि प्रह्रादो नानृतं वदेत् ॥

sudhanvovāca । pitaraṁ te gamiṣyāvaḥ prāṇayor vipaṇe kr̥te । putrasyāpi sa hetor hi prahrādo nānr̥taṁ vadet ॥

प्रह्राद उवाच । इमौ तौ संप्रदृश्येते याभ्यां न चरितं सह । आशीविषाविव क्रुद्धावेकमार्गमिहागतौ ॥

prahrāda uvāca । imau tau saṁpradr̥śyete yābhyāṁ na caritaṁ saha । āśīviṣāv iva kruddhāv ekamārgam ihāgatau ॥

किं वै सहैव चरतो न पुरा चरतः सह । विरोचनैतत्पृच्छामि किं ते सख्यं सुधन्वना ॥

kiṁ vai sahaiva carato na purā carataḥ saha । virocanaitat pr̥cchāmi kiṁ te sakhyaṁ sudhanvanā ॥

विरोचन उवाच । न मे सुधन्वना सख्यं प्राणयोर्विपणावहे । प्रह्राद तत्त्वां पृच्छामि मा प्रश्नमनृतं वदीः ॥

virocana uvāca । na me sudhanvanā sakhyaṁ prāṇayor vipaṇāvahe । prahrāda tat tvāṁ pr̥cchāmi mā praśnam anr̥taṁ vadīḥ ॥

प्रह्राद उवाच । उदकं मधुपर्कं चाप्यानयन्तु सुधन्वने । ब्रह्मन्नभ्यर्चनीयोऽसि श्वेता गौः पीवरीकृता ॥

prahrāda uvāca । udakaṁ madhuparkaṁ cāpy ānayantu sudhanvane । brahmann abhyarcanīyo ’si śvetā gauḥ pīvarīkr̥tā ॥

सुधन्वोवाच । उदकं मधुपर्कं च पथ एवार्पितं मम । प्रह्राद त्वं तु नौ प्रश्नं तथ्यं प्रब्रूहि पृच्छतोः ॥

sudhanvovāca । udakaṁ madhuparkaṁ ca patha evārpitaṁ mama । prahrāda tvaṁ tu nau praśnaṁ tathyaṁ prabrūhi pr̥cchatoḥ ॥

प्रह्राद उवाच । पुत्रो वान्यो भवान्ब्रह्मन्साक्ष्ये चैव भवेत्स्थितः । तयोर्विवदतोः प्रश्नं कथमस्मद्विधो वदेत् ॥

prahrāda uvāca । putro vānyo bhavān brahman sākṣye caiva bhavet sthitaḥ । tayor vivadatoḥ praśnaṁ katham asmadvidho vadet ॥

अथ यो नैव प्रब्रूयात्सत्यं वा यदि वानृतम् । एतत्सुधन्वन्पृच्छामि दुर्विवक्ता स्म किं वसेत् ॥

atha yo naiva prabrūyāt satyaṁ vā yadi vānr̥tam । etat sudhanvan pr̥cchāmi durvivaktā sma kiṁ vaset ॥

सुधन्वोवाच । यां रात्रिमधिविन्ना स्त्री यां चैवाक्षपराजितः । यां च भाराभितप्ताङ्गो दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥

sudhanvovāca । yāṁ rātrim adhivinnā strī yāṁ caivākṣaparājitaḥ । yāṁ ca bhārābhitaptāṅgo durvivaktā sma tāṁ vaset ॥

नगरे प्रतिरुद्धः सन्बहिर्द्वारे बुभुक्षितः । अमित्रान्भूयसः पश्यन्दुर्विवक्ता स्म तां वसेत् ॥

nagare pratiruddhaḥ san bahirdvāre bubhukṣitaḥ । amitrān bhūyasaḥ paśyan durvivaktā sma tāṁ vaset ॥

पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते । शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥

pañca paśvanr̥te hanti daśa hanti gavānr̥te । śatam aśvānr̥te hanti sahasraṁ puruṣānr̥te ॥

हन्ति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् । सर्वं भूम्यनृते हन्ति मा स्म भूम्यनृतं वदीः ॥

hanti jātān ajātāṁś ca hiraṇyārthe ’nr̥taṁ vadan । sarvaṁ bhūmyanr̥te hanti mā sma bhūmyanr̥taṁ vadīḥ ॥

प्रह्राद उवाच । मत्तः श्रेयानङ्गिरा वै सुधन्वा त्वद्विरोचन । मातास्य श्रेयसी मातुस्तस्मात्त्वं तेन वै जितः ॥

prahrāda uvāca । mattaḥ śreyān aṅgirā vai sudhanvā tvad virocana । mātāsya śreyasī mātus tasmāt tvaṁ tena vai jitaḥ ॥

विरोचन सुधन्वायं प्राणानामीश्वरस्तव । सुधन्वन्पुनरिच्छामि त्वया दत्तं विरोचनम् ॥

virocana sudhanvāyaṁ prāṇānām īśvaras tava । sudhanvan punar icchāmi tvayā dattaṁ virocanam ॥

सुधन्वोवाच । यद्धर्ममवृणीथास्त्वं न कामादनृतं वदीः । पुनर्ददामि ते तस्मात्पुत्रं प्रह्राद दुर्लभम् ॥

sudhanvovāca । yad dharmam avr̥ṇīthās tvaṁ na kāmād anr̥taṁ vadīḥ । punar dadāmi te tasmāt putraṁ prahrāda durlabham ॥

एष प्रह्राद पुत्रस्ते मया दत्तो विरोचनः । पादप्रक्षालनं कुर्यात्कुमार्याः संनिधौ मम ॥

eṣa prahrāda putras te mayā datto virocanaḥ । pādaprakṣālanaṁ kuryāt kumāryāḥ saṁnidhau mama ॥

विदुर उवाच । तस्माद्राजेन्द्र भूम्यर्थे नानृतं वक्तुमर्हसि । मा गमः ससुतामात्योऽत्ययं पुत्राननुभ्रमन् ॥

vidura uvāca । tasmād rājendra bhūmyarthe nānr̥taṁ vaktum arhasi । mā gamaḥ sasutāmātyo ’tyayaṁ putrān anubhraman ॥

न देवा यष्टिमादाय रक्षन्ति पशुपालवत् । यं तु रक्षितुमिच्छन्ति बुद्ध्या संविभजन्ति तम् ॥

na devā yaṣṭim ādāya rakṣanti paśupālavat । yaṁ tu rakṣitum icchanti buddhyā saṁvibhajanti tam ॥

यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः । तथा तथास्य सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः ॥

yathā yathā hi puruṣaḥ kalyāṇe kurute manaḥ । tathā tathāsya sarvārthāḥ sidhyante nātra saṁśayaḥ ॥

न छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति; मायाविनं मायया वर्तमानम् । नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा;श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥

na chandāṁsi vr̥jināt tārayanti; māyāvinaṁ māyayā vartamānam । nīḍaṁ śakuntā iva jātapakṣāś; chandāṁsy enaṁ prajahaty antakāle ॥

मत्तापानं कलहं पूगवैरं; भार्यापत्योरन्तरं ज्ञातिभेदम् । राजद्विष्टं स्त्रीपुमांसोर्विवादं; वर्ज्यान्याहुर्यश्च पन्थाः प्रदुष्टः ॥

mattāpānaṁ kalahaṁ pūgavairaṁ; bhāryāpatyor antaraṁ jñātibhedam । rājadviṣṭaṁ strīpumāṁsor vivādaṁ; varjyāny āhur yaś ca panthāḥ praduṣṭaḥ ॥

सामुद्रिकं वणिजं चोरपूर्वं; शलाकधूर्तं च चिकित्सकं च । अरिं च मित्रं च कुशीलवं च; नैतान्साक्ष्येष्वधिकुर्वीत सप्त ॥

sāmudrikaṁ vaṇijaṁ corapūrvaṁ; śalākadhūrtaṁ ca cikitsakaṁ ca । ariṁ ca mitraṁ ca kuśīlavaṁ ca; naitān sākṣyeṣv adhikurvīta sapta ॥

मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं; मानेनाधीतमुत मानयज्ञः । एतानि चत्वार्यभयंकराणि; भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि ॥

mānāgnihotram uta mānamaunaṁ; mānenādhītam uta mānayajñaḥ । etāni catvāry abhayaṁkarāṇi; bhayaṁ prayacchanty ayathākr̥tāni ॥

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी । पर्वकारश्च सूची च मित्रध्रुक्पारदारिकः ॥

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī । parvakāraś ca sūcī ca mitradhruk pāradārikaḥ ॥

भ्रूणहा गुरुतल्पी च यश्च स्यात्पानपो द्विजः । अतितीक्ष्णश्च काकश्च नास्तिको वेदनिन्दकः ॥

bhrūṇahā gurutalpī ca yaś ca syāt pānapo dvijaḥ । atitīkṣṇaś ca kākaś ca nāstiko vedanindakaḥ ॥

स्रुवप्रग्रहणो व्रात्यः कीनाशश्चार्थवानपि । रक्षेत्युक्तश्च यो हिंस्यात्सर्वे ब्रह्महणैः समाः ॥

sruvapragrahaṇo vrātyaḥ kīnāśaś cārthavān api । rakṣety uktaś ca yo hiṁsyāt sarve brahmahaṇaiḥ samāḥ ॥

तृणोल्कया ज्ञायते जातरूपं; युगे भद्रो व्यवहारेण साधुः । शूरो भयेष्वर्थकृच्छ्रेषु धीरः; कृच्छ्रास्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च ॥

tr̥ṇolkayā jñāyate jātarūpaṁ; yuge bhadro vyavahāreṇa sādhuḥ । śūro bhayeṣv arthakr̥cchreṣu dhīraḥ; kr̥cchrāsv āpatsu suhr̥daś cārayaś ca ॥

जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा; मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया । क्रोधः श्रियं शीलमनार्यसेवा; ह्रियं कामः सर्वमेवाभिमानः ॥

jarā rūpaṁ harati hi dhairyam āśā; mr̥tyuḥ prāṇān dharmacaryām asūyā । krodhaḥ śriyaṁ śīlam anāryasevā; hriyaṁ kāmaḥ sarvam evābhimānaḥ ॥

श्रीर्मङ्गलात्प्रभवति प्रागल्भ्यात्संप्रवर्धते । दाक्ष्यात्तु कुरुते मूलं संयमात्प्रतितिष्ठति ॥

śrīr maṅgalāt prabhavati prāgalbhyāt saṁpravardhate । dākṣyāt tu kurute mūlaṁ saṁyamāt pratitiṣṭhati ॥

अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति; प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च । पराक्रमश्चाबहुभाषिता च; दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥

aṣṭau guṇāḥ puruṣaṁ dīpayanti; prajñā ca kaulyaṁ ca damaḥ śrutaṁ ca । parākramaś cābahubhāṣitā ca; dānaṁ yathāśakti kr̥tajñatā ca ॥

एतान्गुणांस्तात महानुभावा;नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य । राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं; सर्वान्गुणानेष गुणोऽतिभाति ॥

etān guṇāṁs tāta mahānubhāvān; eko guṇaḥ saṁśrayate prasahya । rājā yadā satkurute manuṣyaṁ; sarvān guṇān eṣa guṇo ’tibhāti ॥

अष्टौ नृपेमानि मनुष्यलोके; स्वर्गस्य लोकस्य निदर्शनानि । चत्वार्येषामन्ववेतानि सद्भि;श्चत्वार्येषामन्ववयन्ति सन्तः ॥

aṣṭau nr̥pemāni manuṣyaloke; svargasya lokasya nidarśanāni । catvāry eṣām anvavetāni sadbhiś; catvāry eṣām anvavayanti santaḥ ॥

यज्ञो दानमध्ययनं तपश्च; चत्वार्येतान्यन्ववेतानि सद्भिः । दमः सत्यमार्जवमानृशंस्यं; चत्वार्येतान्यन्ववयन्ति सन्तः ॥

yajño dānam adhyayanaṁ tapaś ca; catvāry etāny anvavetāni sadbhiḥ । damaḥ satyam ārjavam ānr̥śaṁsyaṁ; catvāry etāny anvavayanti santaḥ ॥

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा; न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् । नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति; न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥

na sā sabhā yatra na santi vr̥ddhā; na te vr̥ddhā ye na vadanti dharmam । nāsau dharmo yatra na satyam asti; na tat satyaṁ yac chalenānuviddham ॥

सत्यं रूपं श्रुतं विद्या कौल्यं शीलं बलं धनम् । शौर्यं च चित्रभाष्यं च दश संसर्गयोनयः ॥

satyaṁ rūpaṁ śrutaṁ vidyā kaulyaṁ śīlaṁ balaṁ dhanam । śauryaṁ ca citrabhāṣyaṁ ca daśa saṁsargayonayaḥ ॥

पापं कुर्वन्पापकीर्तिः पापमेवाश्नुते फलम् । पुण्यं कुर्वन्पुण्यकीर्तिः पुण्यमेवाश्नुते फलम् ॥

pāpaṁ kurvan pāpakīrtiḥ pāpam evāśnute phalam । puṇyaṁ kurvan puṇyakīrtiḥ puṇyam evāśnute phalam ॥

पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः । नष्टप्रज्ञः पापमेव नित्यमारभते नरः ॥

pāpaṁ prajñāṁ nāśayati kriyamāṇaṁ punaḥ punaḥ । naṣṭaprajñaḥ pāpam eva nityam ārabhate naraḥ ॥

पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः । वृद्धप्रज्ञः पुण्यमेव नित्यमारभते नरः ॥

puṇyaṁ prajñāṁ vardhayati kriyamāṇaṁ punaḥ punaḥ । vr̥ddhaprajñaḥ puṇyam eva nityam ārabhate naraḥ ॥

असूयको दन्दशूको निष्ठुरो वैरकृन्नरः । स कृच्छ्रं महदाप्नोति नचिरात्पापमाचरन् ॥

asūyako dandaśūko niṣṭhuro vairakr̥n naraḥ । sa kr̥cchraṁ mahad āpnoti nacirāt pāpam ācaran ॥

अनसूयः कृतप्रज्ञः शोभनान्याचरन्सदा । अकृच्छ्रात्सुखमाप्नोति सर्वत्र च विराजते ॥

anasūyaḥ kr̥taprajñaḥ śobhanāny ācaran sadā । akr̥cchrāt sukham āpnoti sarvatra ca virājate ॥

प्रज्ञामेवागमयति यः प्राज्ञेभ्यः स पण्डितः । प्राज्ञो ह्यवाप्य धर्मार्थौ शक्नोति सुखमेधितुम् ॥

prajñām evāgamayati yaḥ prājñebhyaḥ sa paṇḍitaḥ । prājño hy avāpya dharmārthau śaknoti sukham edhitum ॥

दिवसेनैव तत्कुर्याद्येन रात्रौ सुखं वसेत् । अष्टमासेन तत्कुर्याद्येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥

divasenaiva tat kuryād yena rātrau sukhaṁ vaset । aṣṭamāsena tat kuryād yena varṣāḥ sukhaṁ vaset ॥

पूर्वे वयसि तत्कुर्याद्येन वृद्धः सुखं वसेत् । यावज्जीवेन तत्कुर्याद्येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥

pūrve vayasi tat kuryād yena vr̥ddhaḥ sukhaṁ vaset । yāvajjīvena tat kuryād yena pretya sukhaṁ vaset ॥

जीर्णमन्नं प्रशंसन्ति भार्यां च गतयौवनाम् । शूरं विगतसंग्रामं गतपारं तपस्विनम् ॥

jīrṇam annaṁ praśaṁsanti bhāryāṁ ca gatayauvanām । śūraṁ vigatasaṁgrāmaṁ gatapāraṁ tapasvinam ॥

धनेनाधर्मलब्धेन यच्छिद्रमपिधीयते । असंवृतं तद्भवति ततोऽन्यदवदीर्यते ॥

dhanenādharmalabdhena yac chidram apidhīyate । asaṁvr̥taṁ tad bhavati tato ’nyad avadīryate ॥

गुरुरात्मवतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् । अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥

gurur ātmavatāṁ śāstā śāstā rājā durātmanām । atha pracchannapāpānāṁ śāstā vaivasvato yamaḥ ॥

ऋषीणां च नदीनां च कुलानां च महात्मनाम् । प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥

r̥ṣīṇāṁ ca nadīnāṁ ca kulānāṁ ca mahātmanām । prabhavo nādhigantavyaḥ strīṇāṁ duścaritasya ca ॥

द्विजातिपूजाभिरतो दाता ज्ञातिषु चार्जवी । क्षत्रियः स्वर्गभाग्राजंश्चिरं पालयते महीम् ॥

dvijātipūjābhirato dātā jñātiṣu cārjavī । kṣatriyaḥ svargabhāg rājaṁś ciraṁ pālayate mahīm ॥

सुवर्णपुष्पां पृथिवीं चिन्वन्ति पुरुषास्त्रयः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥

suvarṇapuṣpāṁ pr̥thivīṁ cinvanti puruṣās trayaḥ । śūraś ca kr̥tavidyaś ca yaś ca jānāti sevitum ॥

बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत । तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥

buddhiśreṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhārata । tāni jaṅghājaghanyāni bhārapratyavarāṇi ca ॥

दुर्योधने च शकुनौ मूढे दुःशासने तथा । कर्णे चैश्वर्यमाधाय कथं त्वं भूतिमिच्छसि ॥

duryodhane ca śakunau mūḍhe duḥśāsane tathā । karṇe caiśvaryam ādhāya kathaṁ tvaṁ bhūtim icchasi ॥

सर्वैर्गुणैरुपेताश्च पाण्डवा भरतर्षभ । पितृवत्त्वयि वर्तन्ते तेषु वर्तस्व पुत्रवत् ॥

sarvair guṇair upetāś ca pāṇḍavā bharatarṣabha । pitr̥vat tvayi vartante teṣu vartasva putravat ॥